Σαφές μήνυμα προς τη Δύση για τις προϋποθέσεις τερματισμού του πολέμου στην Ουκρανία έστειλε ο Βλαντίμιρ Πούτιν, κατά την τηλεφωνική επικοινωνία του με τον πρόεδρο της Φινλανδίας, Αλεξάντερ Στουμπ, και τον πρωθυπουργό της Νορβηγίας, Γιόνας Γκαρ Στόρε. Σύμφωνα με το Κρεμλίνο, ο Ρώσος πρόεδρος ξεκαθάρισε ότι μια διαρκής ειρηνευτική συμφωνία προϋποθέτει τη συνεκτίμηση των συμφερόντων της Μόσχας, ενώ απέδωσε στην πολιτική του ΝΑΤΟ και της Ευρωπαϊκής Ένωσης μέρος της ευθύνης για τη συνέχιση της σύγκρουσης. Οι τρεις ηγέτες συμφώνησαν να διατηρήσουν απευθείας επικοινωνία, λίγες ημέρες πριν από τις νέες διαπραγματεύσεις που προετοιμάζονται για τον Νοέμβριο.
Η Μόσχα επιδιώκει να καταστήσει σαφείς τις απαιτήσεις της πριν από την επανέναρξη των διαπραγματεύσεων για την Ουκρανία, με τον Βλαντίμιρ Πούτιν να επαναφέρει το ζήτημα των ρωσικών συμφερόντων στο επίκεντρο των συνομιλιών.
Αφορμή αποτέλεσε η τηλεφωνική επικοινωνία του Ρώσου προέδρου με τον Φινλανδό ομόλογό του, Αλεξάντερ Στουμπ, και τον Νορβηγό πρωθυπουργό, Γιόνας Γκαρ Στόρε, την Τρίτη 27 Οκτωβρίου.
Στην ενημέρωση που ακολούθησε, το Κρεμλίνο παρουσίασε τη συνομιλία ως ευκαιρία για να εξηγήσει τις θέσεις της Ρωσίας σχετικά με τον πόλεμο, τη μελλοντική ασφάλεια στην Ευρώπη και τις προϋποθέσεις επίτευξης ειρηνευτικής συμφωνίας.
Η συγκεκριμένη εξέλιξη έρχεται μετά από σειρά επαφών μεταξύ Ουκρανίας, Ηνωμένων Πολιτειών, ευρωπαϊκών κυβερνήσεων και Ρωσίας, με τις διπλωματικές προσπάθειες να έχουν ενταθεί ενόψει των νέων συνομιλιών που σχεδιάζονται για το πρώτο μισό του Νοεμβρίου.
Το μήνυμα Πούτιν: Ειρήνη μόνο εάν ληφθούν υπόψη τα ρωσικά συμφέροντα
Σύμφωνα με την ανακοίνωση της ρωσικής προεδρίας, ο Βλαντίμιρ Πούτιν παρουσίασε στους δύο συνομιλητές του την εκτίμηση της Μόσχας για την κατάσταση στο ουκρανικό μέτωπο.
Παράλληλα, αναφέρθηκε σε όσα η ρωσική ηγεσία χαρακτηρίζει «βαθύτερα αίτια» της σύγκρουσης, επαναλαμβάνοντας την πάγια θέση της ότι μια ειρηνευτική συμφωνία δεν μπορεί να περιορίζεται σε προσωρινή αναστολή των εχθροπραξιών.
Το Κρεμλίνο υποστήριξε ότι μια δίκαιη και μακροπρόθεσμη ειρήνη στην Ουκρανία είναι εφικτή μόνο εφόσον ληφθούν υπόψη τα συμφέροντα της Ρωσικής Ομοσπονδίας.
Η τοποθέτηση αυτή αποτυπώνει το βασικό διαπραγματευτικό επιχείρημα της Μόσχας: οποιαδήποτε συμφωνία πρέπει να περιλαμβάνει ρυθμίσεις που η ίδια θεωρεί απαραίτητες για τη μακροπρόθεσμη ασφάλειά της.
Ωστόσο, δεν ανακοινώθηκε νέα συμφωνία ούτε έγινε γνωστό ότι η ουκρανική ή η ευρωπαϊκή πλευρά αποδέχθηκε τις ρωσικές απαιτήσεις.
Το Κρεμλίνο στρέφει τα βέλη του σε ΝΑΤΟ και ΕΕ
Στην ίδια ενημέρωση, η ρωσική προεδρία αναφέρθηκε επικριτικά στην πολιτική που ακολουθούν οι χώρες του ΝΑΤΟ και της Ευρωπαϊκής Ένωσης απέναντι στη Μόσχα.
Σύμφωνα με τη ρωσική εκδοχή, η στάση αντιπαράθεσης των δυτικών κυβερνήσεων συμβάλλει στην παράταση του πολέμου.
Το επιχείρημα συνδέεται με τις δυτικές κυρώσεις, τη στρατιωτική ενίσχυση της Ουκρανίας και τις διαφωνίες γύρω από το μελλοντικό πλαίσιο ασφαλείας στην Ευρώπη.
Οι συγκεκριμένες κατηγορίες αποτελούν τη θέση του Κρεμλίνου.
Από την πλευρά τους, η Ουκρανία και οι δυτικοί σύμμαχοί της επισημαίνουν ότι ο πόλεμος ξεκίνησε με τη ρωσική εισβολή της 24ης Φεβρουαρίου 2022 και ότι η υποστήριξη προς το Κίεβο αποσκοπεί στην προάσπιση της κυριαρχίας και της εδαφικής του ακεραιότητας.
Η διαφωνία αυτή παραμένει θεμελιώδης για τις διαπραγματεύσεις, καθώς οι δύο πλευρές έχουν διαφορετικές αντιλήψεις για τις αιτίες της σύγκρουσης και τους όρους τερματισμού της.
Γιατί μίλησε ο Πούτιν με δύο ηγέτες χωρών του ΝΑΤΟ
Η επικοινωνία έχει ιδιαίτερη διπλωματική σημασία λόγω της θέσης που κατέχουν η Φινλανδία και η Νορβηγία στην ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική ασφαλείας.
Η Φινλανδία συνορεύει με τη Ρωσία και εντάχθηκε στο ΝΑΤΟ το 2023, μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία.
Η Νορβηγία είναι επίσης μέλος της Βορειοατλαντικής Συμμαχίας και διατηρεί χερσαία σύνορα με τη Ρωσία στην περιοχή της Αρκτικής.
Οι δύο χώρες βρίσκονται επομένως σε μια γεωγραφική ζώνη όπου η αντιπαράθεση μεταξύ Ρωσίας και ΝΑΤΟ επηρεάζει άμεσα τις πολιτικές ασφαλείας.
Σύμφωνα με το Κρεμλίνο, η πρωτοβουλία για την επικοινωνία ανήκε στον Αλεξάντερ Στουμπ και στον Γιόνας Γκαρ Στόρε.
Η Μόσχα ανέφερε ακόμη ότι ο Πούτιν και ο Φινλανδός πρόεδρος συνομίλησαν τηλεφωνικά για πρώτη φορά, ενώ η προηγούμενη τηλεφωνική επικοινωνία του Ρώσου προέδρου με τον Νορβηγό πρωθυπουργό είχε πραγματοποιηθεί τον Μάρτιο του 2022.
Η επανέναρξη αυτού του διαύλου δεν συνιστά από μόνη της εξομάλυνση των διμερών σχέσεων. Δείχνει, όμως, ότι οι εμπλεκόμενες κυβερνήσεις επιδιώκουν απευθείας επαφές για συγκεκριμένα ζητήματα.
Βαλτική και Βόρεια Ευρώπη στο τραπέζι των συνομιλιών
Η συζήτηση δεν περιορίστηκε αποκλειστικά στο ουκρανικό μέτωπο.
Σύμφωνα με την ενημέρωση της ρωσικής προεδρίας, εξετάστηκαν επίσης ζητήματα ασφαλείας στη Βαλτική Θάλασσα και στη Βόρεια Ευρώπη.
Οι συμμετέχοντες επανέλαβαν τη σημασία της τήρησης του διεθνούς ναυτικού δικαίου και της αρχής της ελευθερίας της ναυσιπλοΐας.
Πρόκειται για ζήτημα ιδιαίτερης σημασίας σε μια περιοχή όπου δραστηριοποιούνται εμπορικά πλοία, ενεργειακές υποδομές και στρατιωτικές δυνάμεις κρατών του ΝΑΤΟ και της Ρωσίας.
Οι διαφορετικές ερμηνείες για την ασφάλεια και τις στρατιωτικές δραστηριότητες στη Βαλτική αποτελούν ένα ακόμη σημείο έντασης στις σχέσεις Μόσχας και δυτικών κυβερνήσεων.
Η αναφορά στη ναυσιπλοΐα δείχνει ότι η επικοινωνία αφορούσε και τη συνολικότερη ασφάλεια της βόρειας Ευρώπης.
Τι συμβαίνει με την ανθρωπιστική επιχείρηση στην Ολέσκι
Ο Πούτιν ενημέρωσε επίσης τους δύο ηγέτες για την ανθρωπιστική επιχείρηση στην Ολέσκι, πόλη στην κατεχόμενη περιοχή της Χερσώνας.
Η κατάσταση εκεί έχει προκαλέσει διεθνή ανησυχία, καθώς οι κάτοικοι αντιμετωπίζουν σοβαρές ελλείψεις σε τρόφιμα, πόσιμο νερό και ιατροφαρμακευτική περίθαλψη.
Στις 23 Οκτωβρίου έγινε γνωστό ότι Ρωσία και Ουκρανία συμφώνησαν, με αμερικανική μεσολάβηση, σε τοπική αναστολή των εχθροπραξιών για τη διευκόλυνση της παροχής ανθρωπιστικής βοήθειας και της απομάκρυνσης αμάχων.
Σύμφωνα με τις σχετικές ανακοινώσεις, η πρωτοβουλία συνδέθηκε και με τη συμμετοχή της πρώτης κυρίας των Ηνωμένων Πολιτειών, Μελάνια Τραμπ, στις προσπάθειες συντονισμού.
Οι πλευρές έχουν αναφερθεί σε διαφορετικές ημερομηνίες για την έναρξη επιμέρους σταδίων της διαδικασίας, ενώ οι πρακτικές λεπτομέρειες απαιτούν συνεννόηση μεταξύ των αρμόδιων υπηρεσιών και στρατιωτικών διοικήσεων.
Η συγκεκριμένη ανθρωπιστική συμφωνία δεν αποτελεί γενική κατάπαυση του πυρός σε ολόκληρη την Ουκρανία.
Μετά τον Πούτιν, επικοινωνία και με τον Ζελένσκι
Μία ακόμη σημαντική πληροφορία προέκυψε από την ανακοίνωση του Φινλανδού προέδρου.
Μετά τις επαφές με τον Βλαντίμιρ Πούτιν, ο Αλεξάντερ Στουμπ και ο Γιόνας Γκαρ Στόρε επικοινώνησαν με τον Βολοντίμιρ Ζελένσκι προκειμένου να τον ενημερώσουν για το περιεχόμενο των συνομιλιών.
Η συγκεκριμένη κίνηση δείχνει ότι η επαφή με τη Μόσχα πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο μιας ευρύτερης διπλωματικής διαδικασίας, στην οποία εξακολουθεί να συμμετέχει η ουκρανική ηγεσία.
Δεν έχει γίνει γνωστό εάν μεταφέρθηκαν συγκεκριμένες νέες προτάσεις ή εάν υπήρξε συμφωνία σε κάποιο από τα βασικά ζητήματα της ειρηνευτικής διαδικασίας.
Για το Κίεβο, βασική προτεραιότητα παραμένει η συμμετοχή του στις διαπραγματεύσεις που αφορούν το μέλλον της χώρας.
Το διπλωματικό παρασκήνιο πριν από το Άμπου Ντάμπι
Η επικοινωνία της 27ης Οκτωβρίου ακολουθεί μια σειρά σημαντικών συναντήσεων.
Στις 20 Οκτωβρίου, ο πρόεδρος της Ουκρανίας Βολοντίμιρ Ζελένσκι είχε συμμετάσχει σε συνομιλίες στο Όσλο, μαζί με τους ηγέτες της Φινλανδίας και της Νορβηγίας και τον ειδικό απεσταλμένο των Ηνωμένων Πολιτειών, Στιβ Γουίτκοφ.
Στις συζητήσεις εξετάστηκαν προτάσεις για την επανεκκίνηση των διαπραγματεύσεων, το εδαφικό ζήτημα, τις εγγυήσεις ασφαλείας και την οικονομική αποκατάσταση της Ουκρανίας.
Την επόμενη ημέρα, ο Γουίτκοφ πραγματοποίησε επαφές με τον Πούτιν στην Αγία Πετρούπολη.
Ακολούθησαν δηλώσεις της Μόσχας και του Κιέβου για το ενδεχόμενο νέου γύρου συνομιλιών με αμερικανική μεσολάβηση.
Σύμφωνα με όσα ανακοίνωσε ο Ζελένσκι στις 23 Οκτωβρίου, ομάδες διαπραγματευτών από την Ουκρανία, τη Ρωσία και τις Ηνωμένες Πολιτείες προετοιμάζονται για τεχνικές συνομιλίες στο πρώτο μισό του Νοεμβρίου, με το Άμπου Ντάμπι να αποτελεί βασικό προτεινόμενο τόπο συνάντησης.
Μέχρι την επίσημη επιβεβαίωση των τελικών λεπτομερειών, δεν μπορεί να θεωρείται δεδομένο το ακριβές πρόγραμμα των επαφών.
Το Ντονμπάς παραμένει το μεγάλο εμπόδιο
Παρά τις νέες διπλωματικές κινήσεις, τα βασικά ζητήματα που χωρίζουν Ρωσία και Ουκρανία παραμένουν ανοιχτά.
Το σημαντικότερο αφορά το εδαφικό.
Η Μόσχα επιμένει σε απαιτήσεις που σχετίζονται με τις περιοχές της ανατολικής Ουκρανίας και ιδιαίτερα με το Ντονμπάς.
Το Κίεβο απορρίπτει την αναγνώριση ρωσικής κυριαρχίας σε ουκρανικά εδάφη που καταλήφθηκαν κατά τη διάρκεια του πολέμου.
Η διαφωνία συνδέεται με την αρχή της εδαφικής ακεραιότητας των κρατών, αλλά και με τις στρατιωτικές πραγματικότητες που έχουν διαμορφωθεί από τις συγκρούσεις.
Παράλληλα, η Ουκρανία ζητά αξιόπιστες εγγυήσεις ασφαλείας, προκειμένου να διασφαλιστεί ότι μια ενδεχόμενη συμφωνία δεν θα ακολουθηθεί από νέα ρωσική επίθεση.
Η Ρωσία επιδιώκει ρυθμίσεις για το μελλοντικό καθεστώς ασφαλείας της Ουκρανίας και τις σχέσεις της με το ΝΑΤΟ.
Αυτές οι διαφωνίες εξηγούν γιατί η επανέναρξη των επαφών δεν ισοδυναμεί με επικείμενη ειρηνευτική συμφωνία.
«Διαρκής ειρήνη» ή προσωρινή εκεχειρία;
Ένα ακόμη σημείο αντιπαράθεσης αφορά τη μορφή μιας πιθανής συμφωνίας.
Η Μόσχα έχει διακηρύξει ότι προτιμά μια συνολική διευθέτηση του πολέμου αντί μιας προσωρινής κατάπαυσης του πυρός.
Το Κίεβο, από την πλευρά του, έχει δηλώσει ότι υποστηρίζει προτάσεις για περιορισμό των εχθροπραξιών, υπό την προϋπόθεση ότι θα υπάρξουν ουσιαστικές εγγυήσεις ασφαλείας και δεν θα νομιμοποιηθούν μονομερώς εδαφικές κατακτήσεις.
Οι διπλωματικές προσπάθειες εξετάζουν και επιμέρους μέτρα, όπως η προστασία ενεργειακών υποδομών και οι ανθρωπιστικές επιχειρήσεις.
Καμία από αυτές τις πρωτοβουλίες, ωστόσο, δεν επιλύει από μόνη της τις κεντρικές διαφορές των δύο πλευρών.
Ανοιχτή γραμμή με το Κρεμλίνο – Τι σημαίνει η νέα συμφωνία επικοινωνίας
Στο τέλος των συνομιλιών, σύμφωνα με τη ρωσική προεδρία, ο Πούτιν, ο Στουμπ και ο Στόρε συμφώνησαν να διατηρήσουν απευθείας τηλεφωνική επικοινωνία και στο μέλλον.
Αυτό είναι ένα από τα συγκεκριμένα αποτελέσματα της σημερινής επαφής.
Οι τρεις πλευρές δεν ανακοίνωσαν συμφωνία για τον τερματισμό του πολέμου, ούτε κοινή αποδοχή συγκεκριμένων εδαφικών ή στρατιωτικών ρυθμίσεων.
Επιβεβαίωσαν, όμως, την πρόθεση να συνεχιστεί ο διάλογος.
Το μήνυμα του Πούτιν είναι ότι η Ρωσία δεν προτίθεται να συναινέσει σε μια συνολική ειρηνευτική διευθέτηση χωρίς να ληφθούν υπόψη οι δικές της απαιτήσεις. Το κρίσιμο ερώτημα πλέον είναι κατά πόσο αυτές μπορούν να συμβιβαστούν με τις θέσεις της Ουκρανίας και το ευρωπαϊκό πλαίσιο ασφαλείας.
Η απάντηση θα αναζητηθεί στις επόμενες διπλωματικές επαφές, με τις συνομιλίες του Νοεμβρίου να αποτελούν το επόμενο ουσιαστικό βήμα.
