Σφοδρές συγκρούσεις μεταξύ αντικυβερνητικών διαδηλωτών και δυνάμεων ασφαλείας καταγράφονται σε πολλές περιοχές του Ιράν, καθώς το κύμα κοινωνικής αναταραχής που προκλήθηκε από τη βαθιά οικονομική κρίση συμπληρώνει έντεκα ημέρες. Η κατάσταση παραμένει τεταμένη, με τις αρχές να επιχειρούν να ελέγξουν τις κινητοποιήσεις που εξαπλώνονται σε ολόκληρη τη χώρα.
Σύμφωνα με το ιρανικό πρακτορείο ειδήσεων Fars, το οποίο πρόσκειται στους Φρουρούς της Επανάστασης, δύο αστυνομικοί σκοτώθηκαν από ένοπλους στην πόλη Λορντεγκάν, στο νοτιοδυτικό Ιράν.
Την ίδια στιγμή, βίντεο που διακινούνται στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης αποτυπώνουν σκληρές αντιπαραθέσεις, με ήχους πυροβολισμών στο παρασκήνιο και τις δυνάμεις ασφαλείας να κάνουν χρήση πραγματικών πυρών και δακρυγόνων εναντίον διαδηλωτών που απαντούσαν πετώντας πέτρες.
Διαδηλώσεις σε 111 πόλεις και κωμοπόλεις
Οι κινητοποιήσεις έχουν πλέον επεκταθεί σε 111 πόλεις και κωμοπόλεις, καλύπτοντας και τις 31 επαρχίες της χώρας, σύμφωνα με τη ΜΚΟ Human Rights Activist News Agency (HRANA), με έδρα τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Η οργάνωση αναφέρει ότι τουλάχιστον 34 διαδηλωτές και τέσσερα μέλη των δυνάμεων ασφαλείας έχουν χάσει τη ζωή τους, ενώ περίπου 2.200 άνθρωποι έχουν συλληφθεί.
Το BBC Persian έχει επιβεβαιώσει τον θάνατο και την ταυτότητα 21 ατόμων, ενώ οι ιρανικές αρχές αναγνωρίζουν επισήμως πέντε νεκρούς από τις δυνάμεις ασφαλείας.
Η σπίθα της οργής: νόμισμα και ακρίβεια
Οι διαδηλώσεις ξεκίνησαν στις 28 Δεκεμβρίου, όταν καταστηματάρχες κατέβηκαν στους δρόμους της Τεχεράνης διαμαρτυρόμενοι για τη νέα, απότομη υποτίμηση του ιρανικού ριάλ έναντι του δολαρίου στη μαύρη αγορά. Η ισοτιμία έχει διολισθήσει κοντά στο 1,45 εκατομμύριο ριάλ ανά δολάριο ΗΠΑ.
Ο πληθωρισμός ανέρχεται στο 42% – έχοντας φτάσει το 48,6% τον Οκτώβριο – υπό το βάρος των διεθνών κυρώσεων για το πυρηνικό πρόγραμμα, αλλά και της κακοδιαχείρισης και της διαφθοράς.
Σύντομα στις κινητοποιήσεις προστέθηκαν και φοιτητές, με τις διαδηλώσεις να αποκτούν σαφή πολιτικό χαρακτήρα και να εξαπλώνονται σε ολόκληρη τη χώρα.
Οικονομική κρίση και απειλή για το καθεστώς
Η παρατεταμένη οικονομική κρίση στο Ιράν ενδέχεται να αποδειχθεί πολύ πιο επικίνδυνη για το καθεστώς από το ενδεχόμενο μιας αμερικανικής στρατιωτικής επέμβασης, σχολίασε στο CNBC ο αναλυτής David Roche.
Όπως σημείωσε, το Ιράν δύσκολα θα κατέρρεε λόγω άμεσης παρέμβασης των ΗΠΑ, επικαλούμενος γεωγραφικούς και πολιτικούς περιορισμούς. Αντίθετα, ένας συνδυασμός παρατεταμένων κοινωνικών αναταραχών και συνεχώς επιδεινούμενων οικονομικών συνθηκών στο εσωτερικό της χώρας συνιστά σαφώς σοβαρότερη απειλή.
Ο ίδιος εκτιμά ότι το καθεστώς πιθανότατα θα αντέξει και αυτόν τον κύκλο διαμαρτυριών, προειδοποιεί όμως ότι δεν διαθέτει πλέον αποτελεσματικά εργαλεία για να αντιμετωπίσει τα βαθιά δομικά προβλήματα της ιρανικής οικονομίας.
Συνθήματα κατά του καθεστώτος και αναφορές στον Σάχη
Σε βίντεο που επαλήθευσε το BBC Persian, πλήθη διαδηλωτών στην πόλη Καζβίν φώναζαν συνθήματα όπως «Θάνατος στον δικτάτορα», αναφερόμενοι στον ανώτατο ηγέτη Αλί Χαμενεΐ, αλλά και «Ζήτω ο Σάχης».
Στο λιμάνι του Μπαντάρ Αμπάς, διαδηλωτές ακούστηκαν να φωνάζουν «Αστυνομία, στηρίξτε μας», πριν διαλυθούν από τις δυνάμεις ασφαλείας. Στην ιερή σιιτική πόλη Μασχάντ, σημειώθηκαν συγκρούσεις με τις αρχές, οι οποίες αναγκάστηκαν προσωρινά να υποχωρήσουν, ενώ καταγράφηκαν και συνθήματα υπέρ της δυναστείας Παχλαβί, που ανετράπη το 1979.
Στην πόλη Αμπαντάν, κοντά στα σύνορα με το Ιράκ, βίντεο δείχνουν μεγάλο πλήθος να φωνάζει «Κανόνια, τανκς, πυροτεχνήματα – οι μουλάδες πρέπει να φύγουν», σε ευθεία αναφορά στην κληρική ηγεσία.
Καθώς έπεφτε η νύχτα, στην πόλη Αλιγκουντάρζ, οι δυνάμεις ασφαλείας έκαναν χρήση δακρυγόνων για να διαλύσουν συγκέντρωση διαδηλωτών που φώναζαν «Λαϊκή εξέγερση, ζήτω!».
Κυβερνητικά μηνύματα και «μηδενική ανοχή»
Μετά τη συνεδρίαση του υπουργικού συμβουλίου, ο αντιπρόεδρος αρμόδιος για εκτελεστικές υποθέσεις, Μοχάμαντ Τζαφάρ Καεμππανάχ, δήλωσε ότι ο πρόεδρος Μασούντ Πεζεσκιάν έδωσε εντολή να μην ληφθούν μέτρα ασφαλείας κατά ειρηνικών διαδηλωτών.
Την ίδια στιγμή, ξεκαθάρισε ότι όσοι «φέρουν όπλα, μαχαίρια ή επιτίθενται σε αστυνομικά τμήματα και στρατιωτικές εγκαταστάσεις» θεωρούνται «ταραξίες» και πρέπει να διαχωρίζονται από τους διαδηλωτές.
Παράλληλα, κρατικά μέσα ενημέρωσης ανέφεραν ότι η κυβέρνηση ξεκίνησε την καταβολή νέου μηνιαίου επιδόματος περίπου 7 δολαρίων σε 71 εκατομμύρια πολίτες, σε μια προσπάθεια να περιοριστεί το κόστος ζωής.
Ωστόσο, ο επικεφαλής της Δικαιοσύνης, Γκολαμχοσεΐν Μοχσενί Ετζεΐ, προειδοποίησε ότι οι «ταραξίες» θα αντιμετωπίσουν ταχεία δίωξη και τιμωρία, ώστε να λειτουργήσει αποτρεπτικά.
Η σκιά του 2022 και ο φόβος κλιμάκωσης
Ο ανώτατος ηγέτης Αλί Χαμενεΐ δήλωσε το Σάββατο ότι οι αρχές πρέπει να «συνομιλήσουν με τους διαδηλωτές», προσθέτοντας όμως ότι οι «ταραξίες πρέπει να μπουν στη θέση τους».
Οι τρέχουσες κινητοποιήσεις είναι οι πιο εκτεταμένες από την εξέγερση του 2022, που ξέσπασε μετά τον θάνατο της Μαχσά Αμινί υπό κράτηση της αστυνομίας ηθών. Τότε, περισσότεροι από 550 άνθρωποι σκοτώθηκαν και περίπου 20.000 συνελήφθησαν, σύμφωνα με οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Αναλυτές εκτιμούν ότι η οργή της κοινωνίας είναι βαθιά και πολυεπίπεδη. Όπως προειδοποιούν, εάν οι διαδηλώσεις αποκτήσουν μεγαλύτερη δυναμική και συμμετοχή, η αντίδραση του κράτους ενδέχεται να γίνει ακόμη πιο βίαιη, επαναφέροντας μνήμες από την αιματηρή καταστολή του παρελθόντος.
