Από το ανοσοποιητικό μέχρι την υγεία του εντέρου, τα προβιοτικά προβάλλονται ως «λύση» για πολλά προβλήματα. Οι έρευνες όμως δίνουν μια πιο σύνθετη εικόνα.

Βρίσκονται στα ράφια των φαρμακείων, των σούπερ μάρκετ και των καταστημάτων υγιεινής διατροφής, ενώ χιλιάδες αναρτήσεις και βίντεο στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης τα παρουσιάζουν ως «σύμμαχο» για την υγεία του εντέρου, την ενίσχυση του ανοσοποιητικού συστήματος και τη συνολική ευεξία.

Ωστόσο, σύμφωνα με τον επιδημιολόγο Gideon Meyerowitz-Katz, ο οποίος δραστηριοποιείται στον τομέα των χρόνιων παθήσεων στο Σίδνεϊ της Αυστραλίας, η επιστημονική τεκμηρίωση πίσω από πολλά από τα υποτιθέμενα οφέλη των προβιοτικών δεν είναι τόσο ισχυρή όσο πιστεύουν πολλοί καταναλωτές.

Τι είναι τα προβιοτικά;

Τα προβιοτικά είναι ζωντανοί μικροοργανισμοί, κυρίως βακτήρια, που βρίσκονται φυσιολογικά στο έντερο και αποτελούν μέρος του μικροβιώματος. Ορισμένα βακτηριακά στελέχη έχουν συνδεθεί με θετικές επιδράσεις στην υγεία.

Για παράδειγμα, υψηλότερα επίπεδα μπιφιδοβακτηρίων (Bifidobacterium) έχουν συσχετιστεί με χαμηλότερα ποσοστά παχυσαρκίας, ενώ χαμηλότερα επίπεδα λακτοβακίλλων έχουν συνδεθεί με αυξημένο καρδιαγγειακό κίνδυνο.

Με βάση αυτές τις παρατηρήσεις, αναπτύχθηκε η θεωρία ότι η λήψη προβιοτικών συμπληρωμάτων θα μπορούσε να βελτιώσει τη σύνθεση του εντερικού μικροβιώματος και, κατ’ επέκταση, να συμβάλει στην πρόληψη ή αντιμετώπιση διαφόρων προβλημάτων υγείας.

Γιατί τα αποτελέσματα των μελετών δεν είναι πάντα ενθαρρυντικά;

Νορβηγία: Αγωνία για τον 89χρονο βασιλιά Χάραλντ - Επιδεινώθηκε η υγεία του

Παρότι η θεωρία ακούγεται λογική, η πραγματικότητα είναι πολύ πιο σύνθετη. Το ανθρώπινο έντερο φιλοξενεί τρισεκατομμύρια μικροοργανισμούς που αλληλεπιδρούν μεταξύ τους με εξαιρετικά πολύπλοκους τρόπους.

Όπως εξηγεί ο Meyerowitz-Katz, η προσθήκη ενός ή δύο βακτηριακών στελεχών μέσω ενός συμπληρώματος μπορεί να μην αρκεί για να επιφέρει ουσιαστικές αλλαγές σε αυτό το περίπλοκο οικοσύστημα. Χαρακτηριστικά παρομοιάζει τη διαδικασία με το να «ρίχνει κανείς 10.000 δέντρα στη μέση του Αμαζονίου και να περιμένει ότι θα λύσει όλα τα προβλήματα του δάσους».

Επιπλέον, πολλές από τις μελέτες που έχουν δημοσιευθεί για τα προβιοτικά χαρακτηρίζονται από περιορισμούς, μικρό αριθμό συμμετεχόντων ή χαμηλή μεθοδολογική ποιότητα. Ορισμένες μάλιστα έχουν αποσυρθεί λόγω σοβαρών ζητημάτων επιστημονικής αξιοπιστίας.

Τι δείχνουν οι μεγαλύτερες έρευνες;

Οι μεγαλύτερες και πιο αξιόπιστες κλινικές μελέτες δεν έχουν καταφέρει να επιβεβαιώσουν σημαντικά οφέλη των προβιοτικών σε πολλές από τις παθήσεις για τις οποίες προτείνονται συχνά.

Ειδικότερα:

• Μεγάλη μελέτη του 2021 δεν διαπίστωσε διαφορά μεταξύ προβιοτικών και εικονικού φαρμάκου ως προς τη σοβαρότητα του κοινού κρυολογήματος.
• Τα διαθέσιμα δεδομένα δεν υποστηρίζουν σαφές όφελος για το έκζεμα.
• Η μεγαλύτερη τυχαιοποιημένη μελέτη σε πρόωρα βρέφη δεν κατέγραψε σημαντικά πλεονεκτήματα από τη χορήγηση προβιοτικών.
• Συστηματική ανασκόπηση του 2020, η οποία συμπεριέλαβε 82 μελέτες και περισσότερους από 12.000 συμμετέχοντες, δεν διαπίστωσε όφελος των προβιοτικών στην πρόληψη της λοιμώδους διάρροιας.
• Παράλληλα, ορισμένες έρευνες έχουν εγείρει ερωτήματα σχετικά με πιθανές ανεπιθύμητες επιδράσεις σε ειδικές ομάδες πληθυσμού, όπως οι έγκυες γυναίκες, αν και τα διαθέσιμα δεδομένα παραμένουν αντικρουόμενα.

Υπάρχει τελικά θέση για τα προβιοτικά;

Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι ο όρος «προβιοτικά» περιλαμβάνει εκατοντάδες διαφορετικά στελέχη βακτηρίων, τα οποία δεν έχουν όλα την ίδια δράση. Είναι πιθανό ορισμένα συγκεκριμένα στελέχη να προσφέρουν οφέλη σε συγκεκριμένες παθήσεις, όμως η γενικευμένη αντίληψη ότι κάθε προβιοτικό συμπλήρωμα είναι ωφέλιμο για όλους δεν φαίνεται να υποστηρίζεται από τα σημερινά επιστημονικά δεδομένα.

Υπάρχουν πάντως ενδείξεις ότι ορισμένα προβιοτικά μπορεί να βοηθούν σε καταστάσεις που σχετίζονται άμεσα με την υγεία του εντέρου, όπως η διάρροια που συνδέεται με τη λήψη αντιβιοτικών. Για πολλές άλλες χρήσεις, όμως, απαιτούνται περισσότερες και καλύτερα σχεδιασμένες μελέτες.

Τι να προτιμήσετε;

Οι ειδικοί συμφωνούν ότι η κατανάλωση τροφών που περιέχουν φυσικά ωφέλιμους μικροοργανισμούς, όπως το γιαούρτι, το κεφίρ, το ξινολάχανο και το kimchi, μπορεί να αποτελεί μέρος μιας ισορροπημένης διατροφής.

Όσον αφορά τα προβιοτικά συμπληρώματα, η σημερινή επιστημονική εικόνα δείχνει ότι δεν αποτελούν «θαυματουργή λύση» για την πρόληψη ή αντιμετώπιση πολλών προβλημάτων υγείας. Αν και ορισμένες χρήσεις τους φαίνονται υποσχόμενες, τα διαθέσιμα στοιχεία δεν δικαιολογούν τις υπερβολικές προσδοκίες που συχνά δημιουργούνται γύρω από αυτά.