Η Λευκωσία ανεβάζει σε διεθνές επίπεδο την αντιπαράθεση για τα τουρκικά ενεργειακά σχέδια στην κατεχόμενη Κύπρο, καταγγέλλοντας επισήμως στον ΟΗΕ το σχέδιο κατασκευής υποθαλάσσιου αγωγού φυσικού αερίου που θα συνδέει την Τουρκία με τα κατεχόμενα. Η Κυπριακή Δημοκρατία θεωρεί ότι πίσω από το έργο δεν βρίσκεται μόνο ένας ενεργειακός σχεδιασμός, αλλά μια ευρύτερη προσπάθεια της Άγκυρας να δημιουργήσει νέα και δύσκολα αναστρέψιμα τετελεσμένα στο νησί.
Σύμφωνα με το Cyprus Mail και τον κυπριακό «Φιλελεύθερο», η Μόνιμη Αντιπρόσωπος της Κυπριακής Δημοκρατίας στον ΟΗΕ Μαρία Μιχαήλ απέστειλε επιστολή στον Γενικό Γραμματέα Αντόνιο Γκουτέρες, στην οποία χαρακτηρίζει παράνομο το μνημόνιο που υπεγράφη μεταξύ Τουρκίας και του κατοχικού καθεστώτος.
Η συμφωνία της 10ης Ιουλίου
Το επίμαχο «μνημόνιο κατανόησης» υπεγράφη στις 10 Ιουλίου 2026 και προβλέπει την κατασκευή αγωγού φυσικού αερίου μεταξύ των νότιων ακτών της Τουρκίας και των κατεχομένων. Σύμφωνα με το ευρωπαϊκό δίκτυο Eunews, το έργο σχεδιάζεται να έχει συνολικό μήκος περίπου 101 χιλιομέτρων, εκ των οποίων τα 97 χιλιόμετρα θα είναι υποθαλάσσια και τα τέσσερα χερσαία. Στόχος είναι μεταξύ άλλων η τροφοδοσία μονάδων ηλεκτροπαραγωγής στα κατεχόμενα.
Η κυπριακή πλευρά, ωστόσο, υποστηρίζει ότι το ζήτημα υπερβαίνει κατά πολύ την ενεργειακή τροφοδοσία. Στην επιστολή προς τον Γκουτέρες τονίζεται ότι το κατοχικό καθεστώς δεν διαθέτει διεθνή νομική προσωπικότητα και, συνεπώς, δεν έχει αρμοδιότητα να συνάπτει διεθνείς συμφωνίες ή να εγκρίνει έργα τα οποία επηρεάζουν το έδαφος, τα χωρικά ύδατα, την ΑΟΖ και την υφαλοκρηπίδα της Κυπριακής Δημοκρατίας.
Η Λευκωσία επικαλείται παράλληλα τα ψηφίσματα 541 του 1983 και 550 του 1984 του Συμβουλίου Ασφαλείας, υπογραμμίζοντας ότι το αποσχιστικό μόρφωμα στα κατεχόμενα δεν αναγνωρίζεται διεθνώς, με μοναδική εξαίρεση την Τουρκία.
Το «Oruç Reis» και οι έρευνες για τη χάραξη
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί το γεγονός ότι το έργο φαίνεται να έχει ήδη περάσει από τις εξαγγελίες στις προκαταρκτικές εργασίες. Στις 21 Ιουλίου η Τουρκία εξέδωσε NAVTEX, δεσμεύοντας περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου για έρευνες που σχετίζονται με τον σχεδιαζόμενο αγωγό.
Το Al-Monitor είχε μεταδώσει ότι το ερευνητικό σκάφος «Oruç Reis», μαζί με τρία υποστηρικτικά πλοία, επρόκειτο να πραγματοποιήσει επιστημονικές και υποθαλάσσιες εργασίες έως τις 30 Αυγούστου, προκειμένου να εξεταστούν οι συνθήκες στον βυθό και να καθοριστεί η ακριβής όδευση του αγωγού.
Στην κυπριακή επιστολή κατονομάζονται τα Oruç Reis, Denar Explorer, Denar Pathfinder και Denar Surveyor. Παρότι οι πρώτες αυτές δραστηριότητες φέρεται να πραγματοποιούνται εντός τουρκικών χωρικών υδάτων, η Λευκωσία υποστηρίζει ότι αποδεικνύουν την πρόθεση της Άγκυρας να προχωρήσει στην υλοποίηση του σχεδίου.
«Στρατηγική σύνδεση» Τουρκίας και κατεχομένων
Η Κυπριακή Δημοκρατία συνδέει το νέο έργο με τον υποθαλάσσιο αγωγό νερού που έχει ήδη κατασκευαστεί μεταξύ Τουρκίας και κατεχομένων. Κατά τη Λευκωσία, δημιουργείται σταδιακά ένα πλέγμα στρατηγικών υποδομών που ενισχύει την οικονομική, ενεργειακή και πολιτική εξάρτηση των κατεχομένων από την Άγκυρα.
Η Μαρία Μιχαήλ αναφέρει χαρακτηριστικά ότι η Τουρκία επιχειρεί να δημιουργήσει ακόμη μία μόνιμη στρατηγική σύνδεση με το κατεχόμενο τμήμα του νησιού, στο πλαίσιο μιας μακροχρόνιας πολιτικής δημιουργίας τετελεσμένων.
Ιδιαίτερη διάσταση αποκτά και ο αμφίδρομος χαρακτήρας του αγωγού. Η Λευκωσία εκτιμά ότι η υποδομή δεν σχεδιάζεται αποκλειστικά για μεταφορά τουρκικού φυσικού αερίου προς τα κατεχόμενα, αλλά θα μπορούσε μελλοντικά να χρησιμοποιηθεί προς την αντίθετη κατεύθυνση, στο πλαίσιο των τουρκικών φιλοδοξιών για τους ενεργειακούς πόρους της Ανατολικής Μεσογείου.
Στο κάδρο και η Ευρωπαϊκή Ένωση
Το θέμα έχει προκαλέσει αντιδράσεις και στις Βρυξέλλες. Η επικεφαλής της ευρωπαϊκής διπλωματίας Κάγια Κάλας έχει καλέσει την Τουρκία να σεβαστεί την κυριαρχία και τα κυριαρχικά δικαιώματα της Κυπριακής Δημοκρατίας, ενώ το ζήτημα έχει φθάσει και στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο.
Όπως ανέφερε το Eunews, ο ευρωβουλευτής Γιάννης Μανιάτης έθεσε ακόμη και θέμα στοχευμένων κυρώσεων σε φυσικά ή νομικά πρόσωπα που θα εμπλακούν στον σχεδιασμό και την κατασκευή του αγωγού. Ωστόσο, οποιαδήποτε απόφαση για κυρώσεις απαιτεί ομοφωνία μεταξύ των κρατών-μελών στο Συμβούλιο της ΕΕ.
Η χρονική συγκυρία που ανησυχεί τη Λευκωσία
Η νέα αντιπαράθεση εκδηλώνεται σε μια ιδιαίτερα ευαίσθητη περίοδο για το Κυπριακό, καθώς βρίσκονται σε εξέλιξη προσπάθειες του ΟΗΕ για επαναφορά των δύο πλευρών σε ουσιαστικές συνομιλίες.
Στην επιστολή προς τον Αντόνιο Γκουτέρες, η Κυπριακή Δημοκρατία προειδοποιεί ότι μονομερείς ενέργειες αυτού του είδους υπονομεύουν την εμπιστοσύνη μεταξύ των δύο κοινοτήτων και επιχειρούν να προκαθορίσουν το μέλλον του νησιού μέσω μη αναστρέψιμων εξελίξεων.
Για τον λόγο αυτό ζητεί από τα Ηνωμένα Έθνη να στείλουν σαφές μήνυμα προς την Άγκυρα, καλώντας την να σεβαστεί το διεθνές δίκαιο και την κυριαρχία της Κυπριακής Δημοκρατίας και να εγκαταλείψει την υλοποίηση του μνημονίου. Η κυπριακή κυβέρνηση επιδιώκει επίσης η επιστολή να κυκλοφορήσει ως επίσημο έγγραφο της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ και να καταγραφεί στα αρμόδια όργανα για το Δίκαιο της Θάλασσας.
Έτσι, ένας αγωγός που η Άγκυρα παρουσιάζει πρωτίστως ως ενεργειακή υποδομή εξελίσσεται σε νέα εστία γεωπολιτικής αντιπαράθεσης στην Ανατολική Μεσόγειο, με τη Λευκωσία να φοβάται ότι πίσω από τους σωλήνες φυσικού αερίου διαμορφώνεται μια ακόμη βαθύτερη και μονιμότερη σύνδεση των κατεχομένων με την Τουρκία.
