Μια νέα έκθεση προειδοποιεί ότι οι καταναλωτές καφέ στην Ευρώπη ενδέχεται να εκτίθενται σε υπολείμματα εξαιρετικά επικίνδυνων φυτοφαρμάκων, των οποίων η χρήση απαγορεύεται στην ΕΕ, αλλά εξακολουθούν να χρησιμοποιούνται στις μεγάλες χώρες παραγωγής καφέ. Ο ισχυρότερος κίνδυνος για την υγεία δεν αφορά τον μέσο καταναλωτή καφέ, αλλά τους αγρότες και τους εργάτες γης που αναμειγνύουν, ψεκάζουν και χειρίζονται επανειλημμένα αυτές τις χημικές ουσίες.

Για τους καταναλωτές, η ανησυχία είναι διαφορετική: περιορισμένες δοκιμές, εισαγόμενα υπολείμματα και πιθανή έκθεση σε πολλά ίχνη φυτοφαρμάκων ταυτόχρονα. Η έκθεση δεν αποδεικνύει ότι κάθε φλιτζάνι είναι επικίνδυνο, αλλά αμφισβητεί την υπόθεση ότι το καβούρδισμα πάντα εξαλείφει το πρόβλημα.

Τι διαπίστωσε η έκθεση;

Η έκθεση με τίτλο «Δηλητήριο στον καφέ σας» έχει εκπονηθεί από το Coffee Watch, το Inkota-network, το Deutsche Umwelthilfe και το Pesticide Action Network UK. Συνθέτει επιστημονική βιβλιογραφία, κυβερνητικά δεδομένα και έρευνα πεδίου σε Βραζιλία, Βιετνάμ, Κένυα, Κολομβία και άλλες σημαντικές περιοχές παραγωγής.

Η έκθεση διαπίστωσε μεγάλη εξάρτηση από χημικές ουσίες με γνωστές ανησυχίες για την υγεία ή το περιβάλλον. Σε όλη τη Βραζιλία, την Κένυα και την Κολομβία, εντόπισε τουλάχιστον 159 ενεργά συστατικά φυτοφαρμάκων, που χρησιμοποιούνται στην παραγωγή καφέ.

Μεταξύ αυτών:

• Το 60–77% ταξινομήθηκαν ως εξαιρετικά επικίνδυνα φυτοφάρμακα
• Το 59% είναι απαγορευμένα στην ΕΕ
• 14 ήταν στις πιο οξεία τοξικές κατηγορίες του Π.Ο.Υ.
• 22 ταξινομήθηκαν ως καρκινογόνες ή πιθανώς καρκινογόνες ουσίες
• 40 ήταν τοξικές για την αναπαραγωγή ή ενδοκρινικοί διαταράκτες
• 29 ήταν νευροτοξικά

Τα εξαιρετικά επικίνδυνα φυτοφάρμακα είναι χημικές ουσίες που συνδέονται με σοβαρούς οξείς ή μακροπρόθεσμους κινδύνους, όπως:

• δηλητηρίαση
• καρκίνο
• ορμονική διαταραχή
• αναπαραγωγική βλάβη
• νευρολογικές επιπτώσεις και
• σοβαρή περιβαλλοντική ζημία

Πώς μπορούν τα απαγορευμένα φυτοφάρμακα να καταλήξουν στον ευρωπαϊκό καφέ;

Ένα φυτοφάρμακο μπορεί να έχει απαγορευτεί για χρήση στην Ευρώπη, αλλά να εξακολουθεί να παρασκευάζεται ή να εξάγεται σε χώρες όπου καλλιεργείται καφές. Εάν αυτό το φυτοφάρμακο χρησιμοποιηθεί σε αγροκτήματα καφέ, τα υπολείμματα μπορεί αργότερα να εμφανιστούν σε εισαγόμενους κόκκους καφέ.

Αυτό δημιουργεί ένα κανονιστικό διπλό πρότυπο: μια χημική ουσία που θεωρείται πολύ επικίνδυνη για τα ευρωπαϊκά χωράφια μπορεί να εξακολουθεί να χρησιμοποιείται στο εξωτερικό και στη συνέχεια να επιστρέφει ως υπόλειμμα στον καφέ που πωλείται σε Ευρωπαίους καταναλωτές, εφόσον εμπίπτει στα νόμιμα όρια υπολειμμάτων.

Η έκθεση υποστηρίζει ότι ο καφές δεν έχει δοκιμαστεί επαρκώς σε σύγκριση με πολλά άλλα εισαγόμενα τρόφιμα. Το 2022, μόνο 44 δείγματα καφέ αναλύθηκαν στα δεδομένα παρακολούθησης της ΕΕ που αναφέρονται στην έκθεση, ενώ ελέγχθηκαν δεκάδες χιλιάδες δείγματα λαχανικών. Από αυτά τα δείγματα καφέ, το 23% φέρεται να περιείχε φυτοφάρμακα απαγορευμένα στην ΕΕ.

Καταστρέφει το καβούρδισμα/ψήσιμο τα υπολείμματα φυτοφαρμάκων στους κόκκους του καφέ;

Το καβούρδισμα μπορεί να μειώσει πολλά υπολείμματα φυτοφαρμάκων, αλλά δεν τα εξαλείφει απαραίτητα όλα. Διαφορετικά φυτοφάρμακα συμπεριφέρονται διαφορετικά σε θερμότητα, πλύσιμο και μέθοδο παρασκευής.

Κάποια διασπώνται εύκολα. Άλλα μπορεί να επιμένουν επειδή είναι πιο σταθερά στη θερμότητα, λιγότερο πτητικά ή καλύτερα συνδεδεμένα με τον κόκκο. Η έκθεση αναφέρει στοιχεία ότι το 19% των δειγμάτων πράσινου καφέ περιείχε υπολείμματα φυτοφαρμάκων, ενώ ορισμένες μελέτες ανίχνευσαν υπολείμματα ακόμη και σε καβουρδισμένο καφέ.

Γι' αυτό, το ζήτημα δεν είναι μόνο το αν ένα μόνο υπόλειμμα υπερβαίνει ένα νόμιμο όριο. Η μεγαλύτερη επιστημονική αβεβαιότητα είναι η επαναλαμβανόμενη έκθεση σε χαμηλά επίπεδα σε πολλαπλά υπολείμματα φυτοφαρμάκων ταυτόχρονα, που μερικές φορές περιγράφεται ως «φαινόμενο κοκτέιλ». Οι ισχύοντες κανόνες ασφάλειας τροφίμων εξακολουθούν να αξιολογούν ως επί το πλείστον τα φυτοφάρμακα ένα-προς-ένα και όχι αθροιστικά, εν το σύνολό τους.

Ποιος αντιμετωπίζει τον μεγαλύτερο κίνδυνο για την υγεία;

Οι αγρότες αντιμετωπίζουν την υψηλότερη έκθεση. Μπορεί να εισπνεύσουν ψεκασμό, να απορροφήσουν χημικές ουσίες μέσω του δέρματος, να εισέλθουν ξανά σε επεξεργασμένα χωράφια, να χειριστούν μολυσμένους κόκκους ή να φέρουν υπολείμματα στο σπίτι σε ρούχα και παπούτσια.

Η οξεία δηλητηρίαση από φυτοφάρμακα μπορεί να προκαλέσει:

• Ναυτία και έμετο
• Πονοκέφαλο
• Ζάλη
• Ερεθισμό του δέρματος και των ματιών
• Δυσκολία στην αναπνοή
• Τρέμουλο, σύγχυση και κατάρρευση (σε σοβαρές περιπτώσεις)

Η μακροχρόνια έκθεση έχει συνδεθεί με υψηλότερους κινδύνους:

• νευρολογικών ασθενειών
• αναπαραγωγικής βλάβης
• αναπνευστικών ασθενειών
• ενδοκρινικών διαταραχών και
• ορισμένων καρκίνων

Αυτοί οι κίνδυνοι είναι ιδιαίτερα σοβαροί για τις έγκυες, τα παιδιά και τους εργαζόμενους χωρίς προστατευτικό εξοπλισμό.

Πρέπει να ανησυχούν όσοι πίνουν καφέ;

Οι καταναλωτές πρέπει να ενημερώνονται, όχι να πανικοβάλλονται. Τα διαθέσιμα στοιχεία δεν δείχνουν ότι η συνηθισμένη κατανάλωση καφέ αποτελεί άμεσο κίνδυνο δηλητηρίασης. Τα όρια ασφάλειας τροφίμων έχουν σχεδιαστεί για να διατηρούν τα μεμονωμένα υπολείμματα κάτω από τα επίπεδα που αναμένεται να βλάψουν την υγεία.

Ωστόσο, η διαρκής έκθεση εγείρει εύλογες ανησυχίες σχετικά με την ανεπαρκή παρακολούθηση, τα πολλαπλά υπολείμματα και την ηθική της άδειας χρήσης, στην αλυσίδα εφοδιασμού, φυτοφαρμάκων που απαγορεύονται στην Ευρώπη. Δείχνει επίσης ότι το μεγαλύτερο βάρος για την υγεία αφορά τις γεωργικές κοινότητες στις χώρες εισαγωγής και όχι τους καταναλωτές.

Τι μπορούν να κάνουν οι καταναλωτές;

Οι μεμονωμένες επιλογές δεν μπορούν να διορθώσουν ένα παγκόσμιο σύστημα φυτοφαρμάκων, αλλά μπορούν να υποστηρίξουν ασφαλέστερη παραγωγή.

Τα πρακτικά βήματα περιλαμβάνουν:

• Επιλέγετε πιστοποιημένο βιολογικό καφέ όταν είναι εφικτό
• Αγοράζετε από εταιρείες που δημοσιεύουν πρότυπα φυτοφαρμάκων και προμηθειών
• Υποστηρίζετε συστήματα ποικιλιών καφέ που καλλιεργούνται σε σκιά ή αγροδασικά
• Μην υποθέτετε ότι «φυσικό» ή «premium» σημαίνει χαμηλή περιεκτικότητα σε φυτοφάρμακα
• Διατηρήστε την πρόσληψη καφέ εντός των φυσιολογικών ορίων καφεΐνης, ειδικά κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης

Ο βιολογικός καφές δεν αποτελεί τέλεια εγγύηση μηδενικών υπολειμμάτων, αλλά γενικά μειώνει την εξάρτηση από συνθετικά φυτοφάρμακα και υποστηρίζει μεθόδους γεωργίας με λιγότερη χρήση χημικών ουσιών.

Συχνές Ερωτήσεις

Πρέπει οι έγκυες να σταματήσουν να πίνουν καφέ λόγω υπολειμμάτων φυτοφαρμάκων;

Όχι. Αυτή η έκθεση από μόνη της δεν αποτελεί λόγο για να σταματήσετε εντελώς τον καφέ. Οι έγκυες θα πρέπει κυρίως να ακολουθούν ιατρικές συμβουλές σχετικά με τα όρια καφεΐνης και να επιλέγουν αξιόπιστα προϊόντα με λιγότερα υπολείμματα, όπου είναι δυνατόν.

Μπορούν οι καταναλωτές να ξεπλύνουν τα φυτοφάρμακα από τον καφέ;

Όχι. Ο καφές συνήθως αγοράζεται καβουρδισμένος και οι καταναλωτές δεν μπορούν να ξεπλύνουν ουσιαστικά τα υπολείμματα. Η πρόληψη πρέπει να γίνεται μέσω γεωργικών πρακτικών, δοκιμών και κανονισμών.

Συμπέρασμα

Νέα έκθεση υποδηλώνει ότι οι Ευρωπαίοι καταναλωτές καφέ ενδέχεται να εκτίθενται σε υπολείμματα φυτοφαρμάκων που έχουν απαγορευτεί στην Ευρώπη, ενώ οι αγρότες στις χώρες παραγωγής αντιμετωπίζουν πολύ υψηλότερους άμεσους κινδύνους για την υγεία από την επαναλαμβανόμενη χρήση φυτοφαρμάκων. Τα ευρήματα δεν σημαίνουν ότι κάθε φλιτζάνι καφέ δεν είναι ασφαλές, αλλά αποκαλύπτουν ένα σοβαρό κενό στην παρακολούθηση και την λογοδοσία στην εφοδιαστική αλυσίδα.

Η πιο ξεκάθαρη λύση δεν είναι ο φόβος των καταναλωτών. Είναι οι αυστηρότεροι έλεγχοι υπολειμμάτων, ο τερματισμός της εξαγωγής απαγορευμένων φυτοφαρμάκων, η καλύτερη προστασία των εργαζομένων και η ταχύτερη μετάβαση σε καλλιέργειες καφέ με λιγότερα χημικά.