Σε κλίμα έντονης συγκίνησης πραγματοποιήθηκε στο Μουσείο της Ακρόπολης η αβάν πρεμιέρ του δραματοποιημένου ντοκιμαντέρ «Η γυναίκα πίσω από τον Έλγιν», συμπαραγωγής της ΕΡΤ, με σενάριο της Μιμής Ντενίση και σκηνοθεσία της Κατερίνας Ευαγγελάκου.

Το ντοκιμαντέρ επιχειρεί να φωτίσει μια λιγότερο γνωστή πτυχή της υπόθεσης των Γλυπτών του Παρθενώνα, εστιάζοντας στον ρόλο της Μαίρης Νίσμπετ, πρώτης συζύγου του Λόρδου Έλγιν.

Στην εκδήλωση παρέστη ο πρόεδρος της Δημοκρατίας, Κωνσταντίνος Τασούλας, ο οποίος τόνισε ότι: «Ο Παρθενώνας δεν είναι ένα σύνολο από κομμάτια που μπορούν να αφαιρεθούν και να διασκορπιστούν, αλλά ένα ενιαίο έργο τέχνης, ένα σώμα που πρέπει να αποκατασταθεί».

Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας υπογράμμισε ότι η επανένωση των Γλυπτών αποτελεί διαχρονικό αίτημα της Ελλάδας και χαρακτήρισε το ντοκιμαντέρ συμβολή στον αγώνα για την επιστροφή τους.

Τι αποκαλύπτει το ντοκιμαντέρ

Το βασικό νέο στοιχείο της παραγωγής είναι η αξιοποίηση των προσωπικών επιστολών της Μαίρης Νίσμπετ, συζύγου του λόρδου Έλγιν, οι οποίες φωτίζουν μια λιγότερο γνωστή πλευρά της υπόθεσης των Γλυπτών του Παρθενώνα. Μέσα από το αρχειακό υλικό, το ντοκιμαντέρ επιχειρεί να αναδείξει τα πραγματικά κίνητρα πίσω από την αποκαθήλωση και μεταφορά των γλυπτών, παρουσιάζοντας μια εικόνα που απέχει από την επίσημη αφήγηση της «διάσωσης» αρχαιοτήτων.

Ιδιαίτερη εντύπωση προκαλεί ο τρόπος με τον οποίο το ζεύγος Έλγιν αντιμετώπιζε τα μνημεία της Ακρόπολης. Σύμφωνα με τις επιστολές που παρουσιάζονται, η Μαίρη Νίσμπετ και ο κύκλος της αναφέρονταν ακόμη και στις περίφημες Καρυάτιδες με αόριστες περιγραφές, όπως το χαρακτηριστικό «Καρυ-something» («κάτι σαν Καρυάτιδα»), αποκαλύπτοντας όχι μόνο άγνοια για τη σημασία των μνημείων αλλά και μια αντίληψη που αντιμετώπιζε τα αρχαία έργα τέχνης περισσότερο ως τρόπαια κοινωνικού κύρους παρά ως ανεκτίμητα πολιτιστικά αγαθά.

Το ντοκιμαντέρ υποστηρίζει ότι πίσω από τη λεηλασία των γλυπτών βρίσκονταν η προσωπική φιλοδοξία, η κοινωνική επίδειξη και η αίσθηση ότι οι ισχυροί της εποχής μπορούσαν να οικειοποιούνται την πολιτιστική κληρονομιά άλλων λαών χωρίς λογοδοσία. Αυτή ακριβώς η διάσταση επιχειρεί να φέρει στο φως η παραγωγή, μέσα από τα ίδια τα λόγια των πρωταγωνιστών της ιστορίας.

Η Μαίρη Νίσμπετ εμφανίζεται ως κεντρικό πρόσωπο

Σύμφωνα με το ντοκιμαντέρ, η πλούσια κληρονόμος Μαίρη Νίσμπετ δεν ήταν απλός παρατηρητής των ενεργειών του συζύγου της. Αντιθέτως, προβάλλεται ως πρόσωπο που επιθυμούσε να αποκτήσει ελληνικά γλυπτά για τη διακόσμηση της έπαυλής της και για την κοινωνική προβολή που αυτές προσέφεραν.

Τα γλυπτά αντιμετωπίζονταν ως «τρόπαια»

Η παραγωγή υποστηρίζει ότι σημαντικό μέρος των αρχαιοτήτων συλλεγόταν εκείνη την εποχή ως σύμβολο κύρους και κοινωνικής ισχύος για ευγενείς και εύπορους Ευρωπαίους, πριν ακόμη τεθεί ζήτημα έκθεσής τους σε δημόσιο μουσείο.

Αμφισβητείται εκ νέου η νομιμότητα της αφαίρεσης

Κατά την ομιλία του στην πρεμιέρα, ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας επανέλαβε ότι η λεηλασία των Γλυπτών πραγματοποιήθηκε χωρίς σαφή εξουσιοδότηση από την Οθωμανική διοίκηση και ότι δεν έχει παρουσιαστεί ποτέ αυθεντικό φιρμάνι που να επιτρέπει την αποξήλωσή τους.

Νέα ανάγνωση του κινήτρου του Έλγιν

Το ντοκιμαντέρ προτείνει ότι πίσω από την επιχείρηση δεν βρισκόταν μόνο η αρχαιολογική ή καλλιτεχνική αξία των Γλυπτών, αλλά και προσωπικές φιλοδοξίες, κοινωνικό κύρος και οικονομικά συμφέροντα.

Μετά την προβολή, ο κ. Τασούλας δήλωσε ότι η ταινία παρουσιάζει με τρόπο «που δεν επιδέχεται αμφισβήτηση» την ιστορία της λεηλασίας των Γλυπτών και εκτίμησε ότι μπορεί να συμβάλει στη διαμόρφωση ενός νέου κλίματος υπέρ της επιστροφής τους από το Βρετανικό Μουσείο.

«Η πράξη επανένωσης των Γλυπτών θα είναι πράξη μεγαλείου και όχι ήττα για τη βρετανική πλευρά», ανέφερε χαρακτηριστικά.