Η ορκωμοσία της νέας ισραηλινής Βουλής δεν έλυσε το πολιτικό αδιέξοδο που προέκυψε από τις εκλογές της 27ης Οκτωβρίου. Αντίθετα, ανέδειξε τις δυσκολίες που αντιμετωπίζει ο Γκάντι Άιζενκοτ στην προσπάθεια σχηματισμού κυβέρνησης, τη δυνατότητα του Μπενιαμίν Νετανιάχου να επηρεάζει ακόμη την πολιτική ατζέντα και την επιστροφή της 7ης Οκτωβρίου στο επίκεντρο της κοινοβουλευτικής σύγκρουσης.
Οι διακοπές της ομιλίας του απερχόμενου πρωθυπουργού, οι αναφορές στο Κατάρ και η αντιπαράθεση για τη συμμετοχή αραβικών κομμάτων στη διακυβέρνηση αποτύπωσαν τρεις διαφορετικές, αλλά αλληλένδετες διαστάσεις της πολιτικής κρίσης: τη διαμόρφωση κοινοβουλευτικής πλειοψηφίας, τη λογοδοσία για τις αποτυχίες ασφαλείας του 2023 και τον προσανατολισμό της επόμενης κυβέρνησης.
Η δυσκολία δεν βρίσκεται μόνο στο ποιος συγκέντρωσε τις περισσότερες έδρες. Βρίσκεται κυρίως στο ποια κόμματα μπορούν να συνυπάρξουν σε μια κυβέρνηση και υπό ποιους όρους.
Το παράδοξο των κοινοβουλευτικών συσχετισμών
Το Λικούντ του Νετανιάχου αναδείχθηκε πρώτο κόμμα με 27 έδρες, όμως το σύνολο των παρατάξεων του προηγούμενου κυβερνητικού συνασπισμού περιορίστηκε στις 53. Απέχει, συνεπώς, οκτώ έδρες από την απαιτούμενη πλειοψηφία των 61.
Από την άλλη πλευρά, ο βασικός συνασπισμός κομμάτων που επιδιώκουν την αντικατάστασή του διαθέτει 48 έδρες. Τα δύο αραβικά κόμματα συγκεντρώνουν 19, αριθμό που αποκτά ιδιαίτερη σημασία στη διαδικασία σχηματισμού κυβέρνησης.
Η εικόνα αυτή εξηγεί γιατί οι πολιτικές συζητήσεις επικεντρώνονται στις συνεργασίες και όχι μόνο στα εκλογικά ποσοστά.
Ο πρόεδρος Ισαάκ Χέρτζογκ ανέθεσε στις 8 Νοεμβρίου την εντολή στον Γκάντι Άιζενκοτ, αφού προηγουμένως εκπρόσωποι 67 βουλευτών είχαν εισηγηθεί την επιλογή του. Η κοινοβουλευτική αυτή υποστήριξη, ωστόσο, δεν ισοδυναμεί αυτομάτως με δεσμευτική συμφωνία συμμετοχής ή ανοχής προς μια νέα κυβέρνηση.
Το αποτέλεσμα είναι μια ιδιόμορφη κατάσταση: ο Νετανιάχου έχει χάσει την πλειοψηφία του, αλλά ο αντίπαλoς του εξακολουθεί να χρειάζεται συμφωνίες μεταξύ παρατάξεων που διαφωνούν σε σημαντικά ζητήματα.
Γιατί η 7η Οκτωβρίου επιστρέφει στην πρώτη γραμμή
Οι παρεμβάσεις του Ναφτάλι Μπένετ κατά τη συνεδρίαση επανέφεραν το αίτημα διερεύνησης των ευθυνών για την επίθεση της Χαμάς στις 7 Οκτωβρίου 2023.
Το επίδικο ζήτημα δεν είναι μόνο αν πρέπει να διερευνηθούν τα γεγονότα. Αφορά και το ποιος θα διεξαγάγει την έρευνα, με ποιες θεσμικές εγγυήσεις και σε ποιο βαθμό θα μπορεί να εξετάσει τις αποφάσεις της πολιτικής και στρατιωτικής ηγεσίας.
Ο Νετανιάχου έχει απορρίψει τη συγκρότηση κρατικής εξεταστικής επιτροπής με τον τρόπο που ζητούν οι αντίπαλοί του, υποστηρίζοντας ότι μια τέτοια διαδικασία ενδέχεται να είναι προκατειλημμένη. Έχει αντιπροτείνει διαφορετικό μηχανισμό, στον οποίο το Κοινοβούλιο θα συμμετέχει στον καθορισμό της σύνθεσης και της εντολής της έρευνας.
Οι αντίπαλοi του επιμένουν σε ανεξάρτητη διαδικασία, με δυνατότητα εξέτασης των ευθυνών σε όλα τα επίπεδα.
Πρόκειται για θεσμική διαφωνία με άμεσες πολιτικές συνέπειες. Η νέα Κνεσέτ μπορεί να αναλάβει νομοθετικές πρωτοβουλίες ακόμη και πριν από τον σχηματισμό κυβέρνησης, εφόσον συγκεντρωθεί η απαιτούμενη υποστήριξη.
Έτσι, το αίτημα λογοδοσίας δεν παραμένει απλώς μέρος της δημόσιας αντιπαράθεσης. Μπορεί να αποτελέσει αντικείμενο συγκεκριμένων κοινοβουλευτικών αποφάσεων.
Η υπόθεση του Κατάρ και τα όρια των καταγγελιών
Ένα δεύτερο ζήτημα που προκάλεσε ένταση αφορά τις υπό διερεύνηση σχέσεις συνεργατών του Νετανιάχου με πρόσωπα και δραστηριότητες που συνδέονται με το Κατάρ.
Η υπόθεση έχει προκαλέσει ερωτήματα σχετικά με πιθανές συγκρούσεις συμφερόντων και την πρόσβαση τρίτων κρατών σε πρόσωπα του κυβερνητικού περιβάλλοντος.
Ωστόσο, είναι απαραίτητο να διαχωρίζονται οι έρευνες για συγκεκριμένους συνεργάτες από οποιαδήποτε προσωπική εμπλοκή του πρωθυπουργού. Η ύπαρξη καταγγελιών ή ανακριτικών διαδικασιών δεν αποδεικνύει από μόνη της ποινική ευθύνη.
Στην κοινοβουλευτική αντιπαράθεση, η υπόθεση λειτουργεί ως πρόσθετο πεδίο πίεσης προς τον Νετανιάχου, ιδίως επειδή συνδέεται με τη στάση του Ισραήλ απέναντι στο Κατάρ, το οποίο έχει διαδραματίσει διπλωματικό ρόλο στις διαπραγματεύσεις για τη Γάζα.
Η εξέλιξη της έρευνας, και όχι οι πολιτικές καταγγελίες, θα καθορίσει ποια στοιχεία μπορούν τελικά να αποδοθούν σε συγκεκριμένα πρόσωπα.
Τα αραβικά κόμματα και το πολιτικό κόστος της συνεργασίας
Η δυνατότητα κοινοβουλευτικής στήριξης από τα αραβικά κόμματα αποτελεί μία από τις σημαντικότερες δυσκολίες για τον Άιζενκοτ.
Η Ράαμ και η Ενοποιημένη Λίστα κατέχουν συνολικά 19 έδρες. Η κοινοβουλευτική τους παρουσία μπορεί να επηρεάσει τον σχηματισμό πλειοψηφίας, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι έχουν ήδη συμφωνήσει σε ένα ενιαίο κυβερνητικό πρόγραμμα με τις υπόλοιπες παρατάξεις.
Ο Νετανιάχου επιχειρεί να καταστήσει τη συγκεκριμένη συνεργασία κεντρικό ζήτημα της πολιτικής αντιπαράθεσης, αμφισβητώντας τη δυνατότητα των αραβικών κομμάτων να συμμετάσχουν σε κυβερνητική πλειοψηφία.
Οι χαρακτηρισμοί που χρησιμοποιεί για τους πολιτικούς αντιπάλους του αποτελούν μέρος της ρητορικής του και δεν υποκαθιστούν την εξέταση των πραγματικών θέσεων των συγκεκριμένων κομμάτων.
Για τον Άιζενκοτ, το πρόβλημα είναι διπλό. Χρειάζεται περισσότερες κοινοβουλευτικές ψήφους, αλλά παράλληλα πρέπει να διατηρήσει τη συνοχή ενός σχήματος με διαφορετικές απόψεις για την ασφάλεια, την ταυτότητα του κράτους και τη συμμετοχή των αραβικών παρατάξεων.
Ακόμη και μια αριθμητικά επαρκής κοινοβουλευτική υποστήριξη δεν εγγυάται σταθερή κυβερνητική συνεργασία.
Το Ιράν στην πολιτική επιχειρηματολογία του Νετανιάχου
Στην ομιλία του, ο Νετανιάχου συνέδεσε την ανάγκη κυβέρνησης εθνικής ενότητας με την αντιμετώπιση της ιρανικής απειλής.
Η τοποθέτηση αναδεικνύει έναν ακόμη άξονα της αντιπαράθεσης: κατά πόσο μια ενδεχόμενη αλλαγή κυβέρνησης θα επηρεάσει τη διαχείριση των περιφερειακών κρίσεων και των σχέσεων του Ισραήλ με τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Ωστόσο, από τη διαφορετική κοινοβουλευτική στάση των κομμάτων δεν προκύπτει αυτομάτως ότι θα μεταβληθούν συγκεκριμένες αποφάσεις για το Ιράν, τη Γάζα ή τις στρατιωτικές επιχειρήσεις. Αυτό θα εξαρτηθεί από τη σύνθεση, το πρόγραμμα και τις αποφάσεις οποιασδήποτε νέας κυβέρνησης.
Στο μεταξύ, ο Νετανιάχου παραμένει υπηρεσιακός πρωθυπουργός, διατηρώντας κυβερνητικές αρμοδιότητες μέχρι τη συγκρότηση νέου υπουργικού συμβουλίου.
Τα επόμενα θεσμικά βήματα
Ο Άιζενκοτ έχει στη διάθεσή του αρχικά 28 ημέρες από την ανάθεση της εντολής, με δυνατότητα παράτασης έως 14 ημερών. Οι διαβουλεύσεις του θα κριθούν από την επίτευξη συγκεκριμένων συμφωνιών και την εξασφάλιση κοινοβουλευτικής εμπιστοσύνης.
Την ίδια ώρα, οι αντίπαλοι του Νετανιάχου επιδιώκουν αλλαγές στην προεδρία της Κνεσέτ και προωθούν νομοθετικές πρωτοβουλίες για την έρευνα της 7ης Οκτωβρίου, τα όρια πρωθυπουργικής θητείας και τις παρεμβάσεις στο δικαστικό σύστημα.
Οι εξελίξεις αυτές δείχνουν ότι η πολιτική αναμέτρηση δεν περιορίζεται στη σύνθεση του επόμενου υπουργικού συμβουλίου. Επεκτείνεται στους θεσμούς που θα εξετάσουν τις προηγούμενες κυβερνητικές αποφάσεις και θα καθορίσουν το πλαίσιο άσκησης εξουσίας.
Η έναρξη της νέας κοινοβουλευτικής περιόδου δεν έδωσε απάντηση στο ποιος θα κυβερνήσει το Ισραήλ. Κατέστησε, όμως, σαφές ποια ζητήματα θα κυριαρχήσουν μέχρι να σχηματιστεί κυβέρνηση: η αναζήτηση πλειοψηφίας, η διερεύνηση της 7ης Οκτωβρίου και οι διαφωνίες για την πολιτική και θεσμική κατεύθυνση της χώρας.
