Η 29η Μαΐου 1453 δεν αποτελεί απλώς μια ημερομηνία στο καλεντάρι της ιστορίας, αλλά την αποφράδα ημέρα που σφράγισε το οριστικό τέλος της χιλιετούς Βυζαντινής Αυτοκρατορίας.
Η Κωνσταντινούπολη, το πνευματικό, πολιτικό και θρησκευτικό κέντρο του Ελληνισμού, έπεσε στα χέρια των Οθωμανών του Μωάμεθ Β', έπειτα από μια αδυσώπητη πολιορκία που κράτησε 53 ημέρες. Στην τελική της φάση, η αυτοκρατορία, αν και πλήρως εξελληνισμένη σε γλώσσα και πίστη, ήταν πλέον μια σκιά του παλιού της εαυτού, εδαφικά συρρικνωμένη και οικονομικά εξαντλημένη, πληρώνοντας ακόμα το βαρύ τίμημα της λατινικής άλωσης του 1204.
Η τελική πολιορκία ξεκίνησε στις 6 Απριλίου. Ο σουλτάνος Μωάμεθ Β' παρέταξε απέναντι στα τείχη έναν θηριώδη στρατό 150.000 ανδρών, υποστηριζόμενο από βαρύ πυροβολικό (όπως το θρυλικό κανόνι του Ουρβανού) και έναν ισχυρό στόλο.
ΑπέναντΙ του, ο τελευταίος αυτοκράτορας, Κωνσταντίνος ΙΑ' Παλαιολόγος, κλήθηκε να υπερασπιστεί την Πόλη με μόλις 7.000 άνδρες (ανάμεσά τους 2.000 Λατίνοι υπό τον Γενουάτη Ιωάννη Ιουστινιάνη), αντιμετωπίζοντας όχι μόνο την αριθμητική υπεροχή του εχθρού, αλλά και την εκκωφαντική σιωπή της Δύσης, η οποία απέτυχε να στείλει ουσιαστική στρατιωτική βοήθεια.
Η πολιορκία, η Κερκόπορτα και η υστάτη μάχη
Το χρονικό της πολιορκίας περιλαμβάνει ηρωικές αλλά και δραματικές στιγμές. Από την υπερνεώλκηση των οθωμανικών πλοίων στον Κεράτιο Κόλπο (22-23 Απριλίου), μέχρι τις αγωνιώδεις προσπάθειες των πολιορκημένων να αποκρούσουν τα λαγούμια των εχθρών (με τη βοήθεια του Σκωτσέζου μηχανικού Γκραντ) και τον αδιάκοπο βομβαρδισμό των τειχών του Αγίου Ρωμανού.
Στις 28 Μαΐου, ο Κωνσταντίνος Παλαιολόγος, γνωρίζοντας το αναπόφευκτο, εκφώνησε τον τελευταίο, ιστορικό του λόγο, καλώντας τους υπερασπιστές να προτιμήσουν τον θάνατο υπέρ πίστεως και πατρίδος.
Τα ξημερώματα της 29ης Μαΐου ξεκίνησε η τελική, μαζική οθωμανική έφοδος. Παρά την ηρωική αντίσταση, ο βαρύς τραυματισμός και η αποχώρηση του Ιουστινιάνη έριξαν το ηθικό των υπερασπιστών. Το μοιραίο χτύπημα ήρθε από την Κερκόπορτα, μια μικρή πύλη που αφέθηκε ανοιχτή από λάθος, επιτρέποντας στα στρατεύματα του Μωάμεθ και κυρίως στους επίλεκτους Γενίτσαρους, να διεισδύσουν στην πόλη. Ο Κωνσταντίνος έπεσε μαχόμενος, και ως τις 2:30 το μεσημέρι, η Πόλη είχε καταληφθεί.
Η ιαχή «Η Πόλις εάλω» σήμανε την έναρξη της μακραίωνης οθωμανικής κυριαρχίας. Ωστόσο, για τον Ελληνισμό, η 29η Μαΐου μετατράπηκε από ημέρα στρατιωτικής ήττας σε διαχρονικό σύμβολο μνήμης, ανθεκτικότητας και διατήρησης της εθνικής ταυτότητας.
