Όταν οι Έλληνες σήκωσαν τα όπλα το 1821, δεν είχαν απέναντί τους μόνο την Οθωμανική Αυτοκρατορία. Είχαν απέναντί τους ένα ολόκληρο διεθνές σύστημα που έτρεμε την παραμικρή ιδέα της αλλαγής.
Μαχητικά στον ουρανό και κλειστό Μετρό: Όλο το πρόγραμμα της 25ης Μαρτίου στην Αθήνα
Μετά το τέλος των Ναπολεόντειων πολέμων, η Ευρώπη ήταν εξαντλημένη. Στο Συνέδριο της Βιέννης το 1815, οι μεγάλες δυνάμεις (Αυστρία, Ρωσία, Πρωσία και Βρετανία) συγκρότησαν την περιβόητη Ιερά Συμμαχία, με έναν και μοναδικό σκοπό: να «παγώσουν» την ιστορία και να διασφαλίσουν ότι δεν θα υπάρξει ξανά καμία επαναστατική ανατροπή.
Ο Αυστριακός καγκελάριος, Μέττερνιχ, ήταν ο απόλυτος εκφραστής αυτής της συντηρητικής υστερίας. Για εκείνον, η Ελληνική Επανάσταση δεν ήταν ένας «δίκαιος αγώνας», αλλά μια θανάσιμη απειλή που θα μπορούσε να αποσταθεροποιήσει τον ευρωπαϊκό χάρτη. Οι Έλληνες, ουσιαστικά, κήρυξαν πόλεμο σε έναν κόσμο που δεν ήθελε να αλλάξει.
Το ντοκουμέντο: Ο «εκδικητής Θεός» και ο όρκος του 1822
Κόντρα σε αυτή τη διεθνή εχθρότητα, στο εσωτερικό της Ελλάδας η πίστη στον Αγώνα σφραγιζόταν με αίμα και ιερούς όρκους. Ένα από τα πιο αυθεντικά και συγκλονιστικά κειμήλια, αποδεικνύει την απόλυτη προσήλωση των επαναστατών.
Ξύπνησε όλη η Αθήνα: 21 κανονιοβολισμοί από τον Λυκαβηττό για την 25η Μαρτίου!
Πρόκειται για τον χειρόγραφο όρκο των αξιωματικών και των υπουργών, με ημερομηνία 21 Μαρτίου 1822. Όπως εξηγεί στο APE-MPE η υπεύθυνη του Μουσείου, Κατερίνα Τσίρου, το κείμενο συντάχθηκε στην Κόρινθο, λίγες εβδομάδες μετά την Α’ Εθνοσυνέλευση της Επιδαύρου. Το πρωτότυπο φέρει τις υπογραφές ιστορικών προσώπων, όπως του προέδρου του Εκτελεστικού, Αλέξανδρου Μαυροκορδάτου, και του υπουργού Θεόδωρου Νέγρη, αλλά και των Αθανάσιου Κανακάρη, Ιωάννη Λογοθέτη, Αναγνώστη Δεληγιάννη και Ιωάννη Ορλάνδου.
Το κείμενο του όρκου ανατριχιάζει με τη σκληρότητά του: "Ορκίζομαι ενώπιον Θεού και ανθρώπων πίστη στην πατρίδα, υποταγή στο νόμο τον οποίο έδωσε στην Επίδαυρο η Εθνική συνέλευση [...]. Αν παραβιάσω αυτά και αν διαφύγω από την αυστηρότητα των νόμων, να έχω τον Θεό εκδικητή".
Δεν ήταν απλώς μια γραφειοκρατική δέσμευση, αλλά ένας βαρύτατος θρησκευτικός και εθνικός όρκος, επισφραγισμένος με τη σφραγίδα της θεάς Αθηνάς, που έδειχνε ότι δεν υπήρχε δρόμος επιστροφής.
Το γεωπολιτικό παιχνίδι και η ανατροπή
Πώς όμως η Ελλάδα κατάφερε να επιβιώσει σε έναν τόσο εχθρικό κόσμο; Η απάντηση κρύβεται στην πίεση των κοινωνιών και στα γεωπολιτικά συμφέροντα.
Παρά τον αρχικό πόλεμο των κυβερνήσεων, το φιλελληνικό ρεύμα σάρωσε την Ευρώπη. Διανοούμενοι, καλλιτέχνες και εθελοντές κινητοποιήθηκαν, αναγκάζοντας τις μεγάλες δυνάμεις να αλλάξουν στάση. Η Ρωσία είδε την ευκαιρία να βγει στα Βαλκάνια, η Βρετανία ήθελε τον έλεγχο της Μεσογείου και η Γαλλία τον ρόλο της υπερδύναμης.
Η γεωπολιτική συνάντησε την ιστορία, με αποκορύφωμα τη Ναυμαχία του Ναβαρίνου το 1827. Η Ελληνική Επανάσταση, που ξεκίνησε ως ο απόλυτος «εφιάλτης» των αυτοκρατοριών, κατέληξε να γίνει η θρυαλλίδα που γκρέμισε το παλιό σύστημα και άνοιξε την εποχή των εθνικών κρατών.
