Ένα νέο μέτωπο στρατηγικής αντιπαράθεσης ανοίγει μετά την απόφαση της Ουάσινγκτον να κατηγορήσει την Κίνα για μυστικές πυρηνικές δοκιμές, αμφισβητώντας ευθέως το ισχύον καθεστώς του πυρηνικού μορατόριουμ. Η εξέλιξη αυτή αναζωπυρώνει διεθνώς σενάρια κλιμάκωσης και επαναφέρει στο προσκήνιο τον κίνδυνο αποσταθεροποίησης μεταξύ των μεγάλων δυνάμεων.
Σύμφωνα με τις ΗΠΑ, το Πεκίνο φέρεται να πραγματοποίησε το 2020 αδήλωτη πυρηνική δοκιμή χαμηλής απόδοσης. Όπως μετέδωσε η Washington Post, τόσο η Κίνα όσο και η Ρωσία κατηγορούνται ότι έχουν παραβιάσει το άτυπο μορατόριουμ. Η αμερικανική πλευρά υποστηρίζει μάλιστα ότι η Κίνα παρενέβη σε διεθνή συστήματα σεισμικής παρακολούθησης προκειμένου να αποκρύψει τις δοκιμές της. Υπό αυτό το πρίσμα, η Ουάσινγκτον εκτιμά ότι δικαιολογούνται «παράλληλα βήματα», καθώς το μορατόριουμ δεκαετιών φαίνεται να καταρρέει.
Οι αποκαλύψεις ΝτιΝάνο στη Γενεύη
Ο υφυπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ για τον έλεγχο των εξοπλισμών, Τόμας ΝτιΝάνο, δήλωσε στη Διάσκεψη για τον Αφοπλισμό στη Γενεύη ότι η Κίνα προετοιμάζει δοκιμές με αποδόσεις εκατοντάδων τόνων και ότι έχει ήδη παρέμβει στα διεθνή συστήματα σεισμικής παρακολούθησης για να αποκρύψει προηγούμενες εκρήξεις.
«Η κυβέρνηση των ΗΠΑ γνωρίζει ότι η Κίνα έχει διεξάγει πυρηνικές δοκιμές», ανέφερε χαρακτηριστικά, προσδιορίζοντας ως ημερομηνία μίας τέτοιας δοκιμής την 22α Ιουνίου 2020. Παράλληλα, υποστήριξε ότι η Ρωσία συνδράμει το Πεκίνο στην ανάπτυξη σχάσιμου υλικού στρατιωτικής χρήσης, απαραίτητου για την ενίσχυση του κινεζικού πυρηνικού οπλοστασίου.
Η New START και η αλλαγή στρατηγικής των ΗΠΑ
Οι δηλώσεις ΝτιΝάνο έδωσαν νέο βάθος στην ανακοίνωση του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ, μία ημέρα νωρίτερα, ότι δεν προτίθεται να επιδιώξει την ανανέωση της συμφωνίας New START, της τελευταίας μεγάλης διμερούς συμφωνίας ελέγχου πυρηνικών όπλων μεταξύ ΗΠΑ και Ρωσίας. Σε ανάρτησή του στο Truth Social, ο Τραμπ έκανε λόγο για ανάγκη μιας «νέας, βελτιωμένης και εκσυγχρονισμένης» συμφωνίας.
Τον Δεκέμβριο, ο Τραμπ είχε δηλώσει ότι έδωσε εντολή για επανέναρξη των αμερικανικών πυρηνικών δοκιμών, κάτι που δεν έχει συμβεί από το 1992, επικαλούμενος τις –κατά τον ίδιο– μυστικές δοκιμές Ρωσίας και Κίνας.
Ρωσικές δοκιμές και κινεζική ενίσχυση
Ο ΝτιΝάνο υποστήριξε ότι οι συνεχείς ρωσικές παραβιάσεις, η αύξηση των παγκόσμιων αποθεμάτων και τα δομικά προβλήματα της New START επιβάλλουν στις ΗΠΑ να αναζητήσουν νέα αρχιτεκτονική ελέγχου εξοπλισμών. Όπως σημείωσε, οι περιορισμοί του μονομερούς μορατόριουμ συνέβαλαν στην ταχεία ενίσχυση του κινεζικού πυρηνικού οπλοστασίου.
Ανέφερε επίσης ότι η Ρωσία δοκίμασε πρόσφατα με επιτυχία τον πυρηνοκίνητο πύραυλο κρουζ Burevestnik (Skyfall) και το πυρηνικά οπλισμένο υποβρύχιο όχημα Poseidon (Doomsday), χωρίς ωστόσο να δώσει λεπτομέρειες για τα στοιχεία που στηρίζουν τις αμερικανικές εκτιμήσεις.
Η απάντηση του Πεκίνου
Η κινεζική πρεσβεία στην Ουάσινγκτον δεν απάντησε ευθέως στις κατηγορίες για τη δοκιμή του 2020, τονίζοντας όμως ότι η Κίνα τηρεί μορατόριουμ πυρηνικών δοκιμών και πολιτική «μη πρώτης χρήσης» πυρηνικών όπλων. Ο εκπρόσωπος Λιου Πενγκιού κάλεσε τις ΗΠΑ να σεβαστούν τη δέσμευσή τους και να λάβουν μέτρα για τη διατήρηση του διεθνούς καθεστώτος πυρηνικού αφοπλισμού και μη διάδοσης. Η ρωσική πρεσβεία δεν σχολίασε.
Οι επόμενες κινήσεις του Λευκού Οίκου
Σύμφωνα με τον ΝτιΝάνο, ο Λευκός Οίκος θα επιδιώξει μια ευρύτερη πολυμερή συμφωνία, που θα υπερβαίνει το διμερές πλαίσιο με τη Ρωσία και θα περιλαμβάνει την Κίνα και άλλα πυρηνικά κράτη. Παραδέχθηκε, ωστόσο, ότι η διαδικασία αυτή δεν θα είναι ούτε γρήγορη ούτε εύκολη.
Η Κίνα παραδοσιακά αρνείται να συμμετάσχει σε τέτοιες συμφωνίες, υποστηρίζοντας ότι το πυρηνικό της οπλοστάσιο είναι σαφώς μικρότερο από εκείνα των ΗΠΑ και της Ρωσίας. Έχει πάντως δηλώσει ότι τηρεί εθελοντικό μορατόριουμ βάσει της Συνθήκης Πλήρους Απαγόρευσης Πυρηνικών Δοκιμών (CTBT), την οποία υπέγραψε το 1996 χωρίς να την επικυρώσει.
Παγωμένος διάλογος και ανησυχητικά στοιχεία
Έκθεση του Πενταγώνου τον Δεκέμβριο αναφέρει ότι η Κίνα διαθέτει λίγο περισσότερες από 600 πυρηνικές κεφαλές και οδεύει προς τις 1.000 έως το 2030. Συγκριτικά, η Ρωσία διαθέτει περίπου 4.300 και οι ΗΠΑ 3.700 κεφαλές, σύμφωνα με το SIPRI.
Οι προσπάθειες ένταξης της Κίνας σε νέα συμφωνία δυσχεραίνονται από το σχεδόν πλήρες πάγωμα του πυρηνικού διαλόγου Ουάσινγκτον – Πεκίνου, που επιδεινώθηκε το 2024 όταν η Κίνα ανέστειλε τις συνομιλίες αντιδρώντας στις αμερικανικές πωλήσεις όπλων στην Ταϊβάν.
Αναλυτές επισημαίνουν ότι οι αμερικανικές κατηγορίες στηρίζονται και σε δορυφορικές εικόνες και κυβερνητικά έγγραφα, τα οποία καταγράφουν ταχεία επέκταση κρίσιμων εγκαταστάσεων του κινεζικού πυρηνικού προγράμματος, μεταξύ αυτών και της μυστικής εγκατάστασης Λοπ Νουρ, όπου φέρεται να πραγματοποιήθηκαν δοκιμές χαμηλής απόδοσης.
