Στο ακατοίκητο νησί Γκόλεμ Γκραντ, στη Βόρεια Μακεδονία, οι επισκέπτες μπορούν να αντικρίσουν ένα παράξενο και ανησυχητικό φαινόμενο: αλυσίδες από χελώνες που καβαλούν η μία την άλλη, σχηματίζοντας κάτι σαν ένα αργοκίνητο «τρένο». Για τον Ντράγκαν Αρσόφσκι, οικολόγο της τοπικής Οικολογικής Εταιρείας, το θέαμα αυτό φαινόταν παλαιότερα κωμικό. Όπως αποδείχθηκε όμως, η πραγματικότητα πίσω από αυτή τη συμπεριφορά μόνο αστεία δεν είναι.
Το νησί, που βρίσκεται στη Λίμνη Πρέσπα και ανήκε παλαιότερα στη Γιουγκοσλαβία, φιλοξενεί περίπου 1.000 χελώνες του είδους Hermann, με συντριπτική υπεροχή αρσενικών. Τα αρσενικά καταδιώκουν επιθετικά τα θηλυκά, δημιουργώντας συνθήκες που αποδεικνύονται επιβλαβείς και συχνά θανατηφόρες για τα λιγοστά θηλυκά. Σε επιστημονική μελέτη που δημοσιεύθηκε τον προηγούμενο μήνα στο περιοδικό Ecology Letters, οι ερευνητές κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι η ακραία αυτή συμπεριφορά οδηγεί τον πληθυσμό των χελωνών του νησιού προς την εξαφάνιση.
Το Γκόλεμ Γκραντ διαθέτει ένα δασωμένο οροπέδιο, το οποίο περιβάλλεται από απόκρημνους γκρεμούς. Όπως αναφέρουν οι nytimes όταν ο Αρσόφσκι ξεκίνησε τη μελέτη του πληθυσμού το 2008, η εικόνα ήταν εντελώς διαφορετική, καθώς επρόκειτο για έναν φαινομενικά υγιή και πυκνό πληθυσμό. Ωστόσο, ήδη από τότε καταγραφόταν μια ακραία αναλογία φύλων, με 19 ενήλικα αρσενικά για κάθε θηλυκό στο οροπέδιο, σύμφωνα με τις πιο πρόσφατες μετρήσεις. Ο ίδιος και οι συνεργάτες του παρατήρησαν ότι τα αρσενικά εκτόνωναν τη σεξουαλική τους ορμή καβαλώντας το ένα το άλλο.
Κάθετος Διάδρομος: Η Ελλάδα είναι η «ενεργειακή πύλη» της Ευρώπης
Ύστερα από χρόνια έρευνας, ο Αρσόφσκι διαπίστωσε ότι τα θηλυκά ήταν μικρόσωμα και πέθαιναν σε νεαρή ηλικία. Παράλληλα, έγινε σαφές ότι τα «κωμικά» τρένα σύζευξης αποτελούνταν στην πραγματικότητα από πολλά αρσενικά που καταδίωκαν ένα και μόνο θηλυκό. Όταν εκείνο εξαντλούνταν, η αλυσίδα μετατρεπόταν σε ένα χαοτικό σύμπλεγμα ερπετών. Όπως δήλωσε χαρακτηριστικά, «κυριολεκτικά θάβεται κάτω από τα αρσενικά».
Στη μελέτη τους, οι επιστήμονες περιγράφουν ότι στο πλαίσιο του ερωτικού τελετουργικού τα αρσενικά «σπρώχνουν, δαγκώνουν, ορισμένες φορές μέχρι αιμορραγίας, καβαλούν και τελικά τρυπούν με δύναμη τα θηλυκά που προσπαθούν να διαφύγουν» χρησιμοποιώντας την αιχμηρή άκρη της ουράς τους. Τα γεννητικά όργανα του 75% των θηλυκών του νησιού έφεραν τραυματισμούς.
Η αδιάκοπη παρενόχληση από τα αρσενικά φαίνεται να οδηγεί τα θηλυκά σε πρόωρο θάνατο. Οι επιστήμονες αναρωτήθηκαν αν το έντονο στρες επηρεάζει και την αναπαραγωγή, καθώς οι χελώνες μπορούν να αποθηκεύουν σπέρμα για αρκετά χρόνια πριν γονιμοποιήσουν τα αυγά τους. Για τον λόγο αυτό, μετέφεραν θηλυκά σε κτηνιατρείο για ακτινογραφίες, οι οποίες έδειξαν ότι οι κοιλιές των περισσότερων θηλυκών του νησιού ήταν άδειες. Μόλις το 15% των θηλυκών από το οροπέδιο έφερε αυγά, ενώ σε γειτονικό πληθυσμό της ηπειρωτικής χώρας όλα τα θηλυκά ήταν έγκυα, με έως και 11 αυγά το καθένα.
Ένα ακόμη στοιχείο για τη ζοφερή ζωή των θηλυκών στο Γκόλεμ Γκραντ ήταν ότι, σε πολλές περιπτώσεις, οι επιστήμονες τα είδαν να πέφτουν από τους γκρεμούς. Προηγούμενα πειράματα είχαν δείξει ότι οι χελώνες του νησιού κινούνται με τόλμη στο τραχύ έδαφος και σκαρφαλώνουν χωρίς φόβο σε προεξοχές. Ο Αρσόφσκι πραγματοποίησε πείραμα πεδίου, τοποθετώντας θηλυκά σε προσωρινό περίβολο με μία έξοδο που οδηγούσε σε μικρή, προστατευμένη πτώση. Τα θηλυκά από την ηπειρωτική χώρα, όταν ήταν μόνα τους, δεν χρησιμοποίησαν ποτέ την έξοδο. Αντίθετα, πολλά από τα θηλυκά του νησιού περπατούσαν τελικά προς τον «γκρεμό». Όταν οι επιστήμονες πρόσθεσαν πέντε σεξουαλικά διεγερμένα αρσενικά, σχεδόν όλα τα θηλυκά κατέληξαν να πέσουν, με τους ερευνητές να σημειώνουν ότι, ενώ τα θηλυκά της ηπειρωτικής χώρας ωθήθηκαν, πολλά από εκείνα του νησιού «εξήλθαν οικειοθελώς».
Αν και τα αρσενικά χάνουν τη ζωή τους πέφτοντας από τους γκρεμούς, ο Αρσόφσκι τόνισε ότι «το ποσοστό των θηλυκών που πεθαίνουν με αυτόν τον τρόπο είναι πολύ σημαντικά υψηλότερο». Σε ένα χαρακτηριστικό περιστατικό, τοποθέτησε συσκευή GPS σε ένα από τα ελάχιστα θηλυκά που έφεραν αυγά, για να παρακολουθήσει το σημείο ωοτοκίας. Αντ’ αυτού, τα δεδομένα του επιταχυνσιόμετρου «ξέφυγαν εντελώς». Όταν επέστρεψε στο νησί, βρήκε τη χελώνα νεκρή στην παραλία, με το καβούκι της σπασμένο.
Σύμφωνα με τις προβλέψεις της μελέτης, η τελευταία θηλυκή χελώνα του Γκόλεμ Γκραντ αναμένεται να πεθάνει το 2083. Η υψηλή συγκέντρωση επιθετικών αρσενικών «φαίνεται ότι προκαλεί έναν φαύλο κύκλο εξαφάνισης», δήλωσε η Τζανίν Ρέφσνάιντερ, εξελικτική οικολόγος στο πανεπιστήμιο του Τολέδο, η οποία δεν συμμετείχε στη μελέτη. Όπως ανέφερε, δεν είχε «ποτέ ξανακούσει κάτι παρόμοιο» σε φυσικό περιβάλλον χωρίς ανθρώπινες παρεμβάσεις, όπως ρύπανση ή απώλεια ενδιαιτημάτων, χαρακτηρίζοντας το φαινόμενο «εξαιρετικά ασυνήθιστο και ανησυχητικό, αλλά και συναρπαστικό».
Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι κάτι πρέπει αρχικά να οδήγησε στην υπεροχή των αρσενικών, πιθανώς τυχαία μεταβολή. Στην ηπειρωτική χώρα, μάλιστα, τα θηλυκά είναι ελαφρώς περισσότερα. Υπάρχει επίσης το ενδεχόμενο οι χελώνες να μεταφέρθηκαν στο νησί από ανθρώπους σε άνισους αριθμούς. Το μυστήριο εντείνεται από το γεγονός ότι περισσότερα από εκατό από τα γηραιότερα αρσενικά του Γκόλεμ Γκραντ φέρουν χαραγμένους αριθμούς στο καβούκι τους. «Δεν έχουμε ιδέα από πού προέρχονται», δήλωσε ο Αρσόφσκι, προσθέτοντας ότι έχει μιλήσει με τους ηλικιωμένους της περιοχής χωρίς να λάβει απαντήσεις.
Ίσως, μόνο οι ίδιες οι χελώνες να γνωρίζουν την αλήθεια. Μέσα σε λίγες δεκαετίες, ενδέχεται να εξαφανιστούν, παίρνοντας μαζί τους τα μυστικά τους.
