Η πρώτη τριμερής συνάντηση των ηγετών των ΗΠΑ, της Ρωσίας και της Κίνας στη Σεντζέν ολοκληρώθηκε με κοινή διακήρυξη τεσσάρων σημείων, αλλά χωρίς συγκεκριμένη συμφωνία για τους πολέμους στην Ουκρανία και το Ιράν ή για τη μείωση των πυρηνικών οπλοστασίων. Ντόναλντ Τραμπ, Βλαντίμιρ Πούτιν και Σι Τζινπίνγκ διατύπωσαν κοινές θέσεις για τον ΟΗΕ, την ενεργειακή ασφάλεια και τη δικαιοδοσία του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου. Το περιεχόμενο της διακήρυξης, ωστόσο, αποκαλύπτει πόσο περιορισμένη ήταν τελικά η διπλωματική πρόοδος.
Μια συνάντηση με ισχυρό συμβολισμό, αλλά περιορισμένο πρακτικό αποτέλεσμα. Αυτός είναι ο απολογισμός της ιστορικής τριμερούς συνόδου ανάμεσα στον Ντόναλντ Τραμπ, τον Βλαντίμιρ Πούτιν και τον Σι Τζινπίνγκ, που πραγματοποιήθηκε την Πέμπτη 19 Νοεμβρίου στη Σεντζέν της Κίνας, στο περιθώριο της συνόδου APEC.
Τραμπ: Διαφωνία με Ευρώπη για τη βοήθεια στην Ουκρανία
Οι τρεις ηγέτες συναντήθηκαν στη βίλα Κιλίν, όπου συνομίλησαν κεκλεισμένων των θυρών για περίπου 70 λεπτά. Οι δημόσιες προσδοκίες είχαν επικεντρωθεί στον πυρηνικό αφοπλισμό και στην αναζήτηση διπλωματικών διεξόδων για τις συγκρούσεις στην Ουκρανία και το Ιράν.
Το κείμενο που δημοσιοποίησαν στη συνέχεια ο Λευκός Οίκος και οι κινεζικές αρχές είχε, ωστόσο, πολύ πιο περιορισμένο περιεχόμενο.
Η κοινή διακήρυξη δεν περιλαμβάνει συγκεκριμένη πρόταση εκεχειρίας, χρονοδιάγραμμα ειρηνευτικών συνομιλιών ή δεσμευτικό σχέδιο ελέγχου των πυρηνικών εξοπλισμών.
Οι τέσσερις δεσμεύσεις της κοινής διακήρυξης
Το πρώτο σημείο αφορά τη μεταρρύθμιση του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών. Ως μόνιμα μέλη του Συμβουλίου Ασφαλείας, οι Ηνωμένες Πολιτείες, η Ρωσία και η Κίνα δεσμεύτηκαν να επιδιώξουν αλλαγές που θα επιτρέπουν στον Οργανισμό να ανταποκρίνεται αποτελεσματικότερα στις διεθνείς προκλήσεις.
Δεν διευκρινίζεται, ωστόσο, ποιες μεταρρυθμίσεις προτείνονται, εάν αφορούν τη σύνθεση του Συμβουλίου Ασφαλείας ή αν θα επηρεάσουν το δικαίωμα αρνησικυρίας των μόνιμων μελών.
Το δεύτερο σημείο αφορά την ενέργεια. Οι τρεις χώρες ανακοίνωσαν την πρόθεσή τους να αυξήσουν την παραγωγή και τη διάθεση προϊόντων διύλισης πετρελαίου, υπογραμμίζοντας τη σημασία της σταθερής ενεργειακής τροφοδοσίας.
Η αναφορά αποκτά ιδιαίτερη σημασία λόγω της αστάθειας στις διεθνείς αγορές ενέργειας και των προβλημάτων στη διακίνηση πετρελαίου από τη Μέση Ανατολή. Δεν συνοδεύεται, όμως, από ποσοτικούς στόχους, χρονοδιάγραμμα ή συγκεκριμένο μηχανισμό συνεργασίας.
Το τρίτο σημείο αφορά το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο, με τους ηγέτες να υποστηρίζουν την προστασία των ασυλιών κρατικών αξιωματούχων και να διατυπώνουν την άποψη ότι διεθνή δικαιοδοτικά όργανα δεν πρέπει να υπερβαίνουν τις αρμοδιότητές τους.
Τέλος, στο τέταρτο σημείο, οι τρεις χώρες επιβεβαιώνουν ότι ένας πυρηνικός πόλεμος δεν μπορεί να κερδηθεί και δεν πρέπει ποτέ να διεξαχθεί. Δεσμεύονται επίσης να συνεχίσουν τον διάλογο για τη μείωση των πυρηνικών κινδύνων και την αποτροπή της διάδοσης πυρηνικών όπλων.
Γιατί ξεχωρίζει η αναφορά στο Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο
Από τα τέσσερα σημεία, η τοποθέτηση για το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο παρουσιάζει ιδιαίτερο πολιτικό ενδιαφέρον.
Το ΔΠΔ έχει εκδώσει από τον Μάρτιο του 2023 ένταλμα σύλληψης εις βάρος του Βλαντίμιρ Πούτιν, στο πλαίσιο της έρευνάς του για φερόμενα εγκλήματα πολέμου στην Ουκρανία. Η Ρωσία απορρίπτει τις κατηγορίες.
Παράλληλα, η κυβέρνηση Τραμπ έχει επιβάλει κυρώσεις κατά αξιωματούχων του Δικαστηρίου εξαιτίας ερευνών που αφορούν τις Ηνωμένες Πολιτείες και συμμάχους τους, μεταξύ των οποίων το Ισραήλ.
Η κοινή διακήρυξη αναδεικνύει επομένως μια σύγκλιση των τριών ηγεσιών ως προς τα όρια της διεθνούς ποινικής δικαιοδοσίας.
Ωστόσο, η συγκεκριμένη πολιτική θέση δεν ακυρώνει τα εντάλματα σύλληψης του ΔΠΔ ούτε μεταβάλλει αυτομάτως τις διεθνείς νομικές υποχρεώσεις των κρατών που συμμετέχουν στο Καταστατικό της Ρώμης.
Για να υπάρξει θεσμική μεταβολή στη λειτουργία ή στις αρμοδιότητες του Δικαστηρίου θα απαιτούνταν συγκεκριμένες νομικές και διεθνείς διαδικασίες, οι οποίες δεν αναφέρονται στη διακήρυξη.
Πυρηνικά: Διάλογος χωρίς συμφωνία αφοπλισμού
Η περιορισμένη πρόοδος στο πυρηνικό ζήτημα αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα μετά τη λήξη, τον Φεβρουάριο του 2026, της συνθήκης New START, της τελευταίας διμερούς συμφωνίας που περιόριζε τα στρατηγικά πυρηνικά οπλοστάσια των ΗΠΑ και της Ρωσίας.
Ο Τραμπ έχει επανειλημμένα εκφράσει την επιθυμία να διαπραγματευτεί μια νέα συμφωνία στην οποία θα συμμετέχει και η Κίνα.
Το Πεκίνο, ωστόσο, διατηρεί επιφυλάξεις, επικαλούμενο το γεγονός ότι διαθέτει σημαντικά μικρότερο πυρηνικό οπλοστάσιο από εκείνα των άλλων δύο δυνάμεων.
Σύμφωνα με εκτιμήσεις που επικαλείται το Associated Press, η Κίνα διαθέτει περισσότερες από 600 πυρηνικές κεφαλές, ενώ ΗΠΑ και Ρωσία διαθέτουν περισσότερες από 5.000 η καθεμία.
Η διακήρυξη περιορίστηκε σε μια γενική δέσμευση για διάλογο σχετικά με τους πυρηνικούς κινδύνους, χωρίς ημερομηνία έναρξης επίσημων διαπραγματεύσεων, συμφωνημένους περιορισμούς ή διαδικασία επαλήθευσης.
Ο Ντάριλ Κίμπαλ, επικεφαλής της Arms Control Association, χαρακτήρισε θετική την επαναβεβαίωση ότι δεν πρέπει να διεξαχθεί πυρηνικός πόλεμος, επισημαίνοντας παράλληλα ότι χρειάζονται συγκεκριμένες διπλωματικές ενέργειες και όχι μόνο διακηρύξεις.
Η Ουκρανία έμεινε εκτός της τελικής συμφωνίας
Παρότι ο πόλεμος στην Ουκρανία απασχόλησε τις επαφές των ηγετών, δεν υπάρχει καμία αναφορά σε αυτόν στο τελικό κείμενο της κοινής διακήρυξης.
Δεν ανακοινώθηκε συμφωνία εκεχειρίας, πρόταση για τις εδαφικές διαφορές ή πλαίσιο εγγυήσεων ασφαλείας για το Κίεβο.
Η απουσία της Ουκρανίας από το τραπέζι των τριμερών συνομιλιών είχε ήδη προκαλέσει αντιδράσεις στην Ευρώπη, όπου οι ηγέτες της «Συμμαχίας των Προθύμων» συναντήθηκαν την ίδια ημέρα στο Βερολίνο.
Ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς υπογράμμισε ότι μια βιώσιμη ειρηνευτική διευθέτηση δεν μπορεί να υπάρξει χωρίς ευρωπαϊκή συμμετοχή, ενώ οι σύμμαχοι επαναβεβαίωσαν τη στήριξή τους προς την Ουκρανία.
Η αντίθεση ανάμεσα στις δύο συναντήσεις ήταν σαφής: στη Σεντζέν κυριάρχησε ο διάλογος των τριών μεγάλων δυνάμεων, ενώ στο Βερολίνο η συζήτηση επικεντρώθηκε στη θέση της Ουκρανίας και στις ευρωπαϊκές εγγυήσεις ασφαλείας.
Η επόμενη ημέρα για Τραμπ, Πούτιν και Σι
Μετά τη συνάντηση, ο Ντόναλντ Τραμπ αναχώρησε από την Κίνα χωρίς να παραχωρήσει επιτόπου αναλυτικές δηλώσεις στους δημοσιογράφους. Σε μεταγενέστερη ανάρτησή του χαρακτήρισε την επίσκεψη ιδιαίτερα σημαντική και ανακοίνωσε ότι θα πραγματοποιήσει συνέντευξη Τύπου στον Λευκό Οίκο.
Ο Βλαντίμιρ Πούτιν παρουσίασε τις συνομιλίες ως χρήσιμες, ενώ η κινεζική πλευρά εξέφρασε ικανοποίηση για την πραγματοποίηση της συνάντησης.
Το Associated Press και το Reuters, εξετάζοντας τα αποτελέσματα, καταγράφουν τη μεγάλη απόσταση ανάμεσα στον ιστορικό συμβολισμό της συνόδου και στις περιορισμένες πρακτικές δεσμεύσεις.
Η σύνοδος δημιούργησε δίαυλο επικοινωνίας ανάμεσα στις τρεις πυρηνικές δυνάμεις, αλλά άφησε ανοιχτά τα μεγαλύτερα ζητήματα της διεθνούς ασφάλειας.
Το καθοριστικό ερώτημα δεν είναι πλέον αν οι τρεις ηγέτες μπορούν να καθίσουν στο ίδιο τραπέζι. Είναι αν μπορούν να μετατρέψουν τη διπλωματική προσέγγιση σε συγκεκριμένες συμφωνίες για τους εξοπλισμούς και τις συγκρούσεις που παραμένουν σε εξέλιξη.