Τρία χρόνια μετά την έναρξη του Ευρωπαϊκού Σχεδίου Καταπολέμησης του Καρκίνου (Europe’s Beating Cancer Plan – EBCP), η μεγάλη πρόκληση για την Ευρώπη δεν είναι πλέον η εξαγγελία φιλόδοξων στόχων, αλλά η εφαρμογή τους στην πράξη. Το ερώτημα είναι απλό: Mεταφράζονται οι ευρωπαϊκές δεσμεύσεις σε ουσιαστικά οφέλη για τους ασθενείς;
Απάντηση επιχειρεί να δώσει νέα εκτενής μελέτη της EFPIA Oncology Platform και της Cancer Patients Europe, η οποία εξετάζει πώς έξι κράτη-μέλη εφαρμόζουν τα εθνικά τους σχέδια για τον καρκίνο σε συνάρτηση με τις ευρωπαϊκές προτεραιότητες: Γαλλία, Ισπανία, Γερμανία, Δανία, Ουγγαρία και Σλοβακία.
Μεγάλες διαφορές στην εφαρμογή
Η μελέτη καταγράφει έντονες ανισότητες μεταξύ των χωρών. Η Γαλλία και η Ισπανία ξεχωρίζουν ως τα πιο «ώριμα» παραδείγματα, με σαφή διακυβέρνηση, πολυετή χρηματοδότηση και ενσωμάτωση της πρόληψης, του προσυμπτωματικού ελέγχου, της εξατομικευμένης ιατρικής και της έρευνας στα εθνικά τους σχέδια.
Χαρακτηριστικό είναι ότι η Γαλλία εφαρμόζει δεκαετές εθνικό σχέδιο με δεσμευμένους πόρους και συγκεκριμένους δείκτες παρακολούθησης.
Η Γερμανία και η Δανία βρίσκονται σε ενδιάμεση θέση: Διαθέτουν ισχυρά συστήματα υγείας και αξιόπιστες υποδομές, ωστόσο παρουσιάζουν κενά στην ενιαία παρακολούθηση, στη συστηματική αξιολόγηση και σε τομείς όπως ο παιδικός καρκίνος.
Στον αντίποδα, η Ουγγαρία και η Σλοβακία εμφανίζουν περιορισμένη χρηματοδότηση, αποσπασματική εφαρμογή και άνιση πρόσβαση των ασθενών σε σύγχρονες υπηρεσίες ογκολογικής φροντίδας.
Μακριά από τον στόχο πρόληψη και έλεγχος
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στον προσυμπτωματικό έλεγχο. Καμία από τις έξι χώρες δεν έχει επιτύχει τον στόχο του 90% κάλυψης που έχει θέσει η ΕΕ για τον καρκίνο του μαστού, του τραχήλου της μήτρας και του παχέος εντέρου.
Οι διαφορές είναι εντυπωσιακές: Στη Δανία, η συμμετοχή στον έλεγχο για τον καρκίνο του παχέος εντέρου ξεπερνά το 80%, ενώ στην Ουγγαρία περιορίζεται μόλις στο 8%.
Καρκίνος προστάτη: Τα πρώτα συμπτώματα που «χτυπούν» το καμπανάκι του κινδύνου
Ο προσυμπτωματικός έλεγχος για τον καρκίνο του πνεύμονα αρχίζει να αποκτά δυναμική, με τη Γερμανία να εφαρμόζει ήδη το πρώτο εθνικό πρόγραμμα χαμηλής δόσης αξονικής τομογραφίας στην Ευρώπη, ωστόσο η υιοθέτηση παραμένει άνιση.
Ανισότητες και στην εξατομικευμένη ιατρική
Η πρόσβαση στη γονιδιωματική και την εξατομικευμένη ογκολογία αποτελεί ακόμη ένα πεδίο ανισοτήτων. Γαλλία και Ισπανία έχουν επενδύσει συστηματικά σε υποδομές και εθνικά δίκτυα, ενώ Γερμανία και Δανία προχωρούν σταδιακά. Αντίθετα, Ουγγαρία και Σλοβακία βασίζονται κυρίως σε πιλοτικά προγράμματα και ευρωπαϊκή χρηματοδότηση, με την ισότιμη πρόσβαση των ασθενών να παραμένει ζητούμενο
Και η Ελλάδα;
Αξιοσημείωτο είναι ότι η Ελλάδα δεν περιλαμβάνεται στις χώρες που αξιολογούνται στη συγκεκριμένη μελέτη. Παρότι το ευρωπαϊκό σχέδιο αναγνωρίζει ότι τα εθνικά προγράμματα ελέγχου του καρκίνου αποτελούν τη «ραχοκοκαλιά» της εφαρμογής μετά το 2025, δεν υπάρχει συγκριτική αποτίμηση για τη χώρα μας.
Η απουσία αυτή δεν επιτρέπει ασφαλή συμπεράσματα, αναδεικνύει όμως την ανάγκη για διαφάνεια, συστηματική αξιολόγηση και σαφή τοποθέτηση της Ελλάδας στον ευρωπαϊκό χάρτη της αντικαρκινικής πολιτικής.
Το συμπέρασμα
Το βασικό μήνυμα της μελέτης είναι σαφές: Xωρίς ισχυρά, χρηματοδοτημένα και μετρήσιμα εθνικά σχέδια για τον καρκίνο, οι ευρωπαϊκές φιλοδοξίες κινδυνεύουν να «μείνουν στα χαρτιά». Καθώς η επίπτωση του καρκίνου στην Ευρώπη αυξάνεται και οι ανισότητες επιμένουν, η επόμενη φάση θα κριθεί από το αν οι χώρες μπορούν να μετατρέψουν τις στρατηγικές σε πραγματική βελτίωση για τους ασθενείς.
