Η επώδυνη τροπική νόσος τσικουνγκούνια μπορεί πλέον να μεταδοθεί από κουνούπια στο μεγαλύτερο μέρος της Ευρώπης, σύμφωνα με νέα επιστημονική μελέτη, η οποία αποδίδει την εξέλιξη αυτή στην άνοδο της θερμοκρασίας λόγω της κλιματικής κρίσης. Τα ευρήματα δείχνουν ότι οι λοιμώξεις είναι πλέον δυνατές για περισσότερους από έξι μήνες τον χρόνο στην Ισπανία, την Ελλάδα και άλλες χώρες της νότιας Ευρώπης, ενώ στη νοτιοανατολική Αγγλία το παράθυρο μετάδοσης φτάνει τους δύο μήνες ετησίως. Οι επιστήμονες προειδοποιούν ότι με τη συνεχιζόμενη υπερθέρμανση του πλανήτη, η περαιτέρω εξάπλωση της νόσου προς τον βορρά είναι θέμα χρόνου.
Νέα δεδομένα για το θερμοκρασιακό όριο μετάδοσης
Η ανάλυση αποτελεί την πρώτη πλήρη αξιολόγηση της επίδρασης της θερμοκρασίας στον χρόνο επώασης του ιού στο κουνούπι τίγρης της Ασίας, το οποίο έχει εισβάλει στην Ευρώπη τις τελευταίες δεκαετίες. Η μελέτη διαπίστωσε ότι η ελάχιστη θερμοκρασία στην οποία μπορεί να συμβεί μετάδοση είναι κατά 2,5 βαθμούς Κελσίου χαμηλότερη από προηγούμενες, λιγότερο αξιόπιστες εκτιμήσεις, μια διαφορά που οι ερευνητές χαρακτήρισαν «αρκετά σοκαριστική».
Τα συμπτώματα και η επικινδυνότητα του ιού
Ο ιός τσικουνγκούνια εντοπίστηκε για πρώτη φορά το 1952 στην Τανζανία και μέχρι πρότινος περιοριζόταν σε τροπικές περιοχές, όπου καταγράφονται εκατομμύρια λοιμώξεις ετησίως. Η νόσος προκαλεί έντονο και παρατεταμένο πόνο στις αρθρώσεις, ο οποίος είναι εξαιρετικά εξουθενωτικός και μπορεί να αποβεί μοιραίος για μικρά παιδιά και ηλικιωμένους.
Η έξαρση κρουσμάτων το 2025
Τα τελευταία χρόνια έχουν αναφερθεί περιορισμένα περιστατικά σε περισσότερες από δέκα ευρωπαϊκές χώρες, σύμφωνα με τον Guardian. Ωστόσο, το 2025 καταγράφηκαν εκτεταμένες επιδημίες εκατοντάδων κρουσμάτων στη Γαλλία και την Ιταλία.
Η ταχεία υπερθέρμανση της γηραιάς ηπείρου
Ο Σαντίπ Τέγκαρ, από το UK Centre for Ecology and Hydrology (Κέντρο Οικολογίας και Υδρολογίας Ηνωμένου Βασιλείου – UKCEH) και επικεφαλής συγγραφέας της μελέτης, δήλωσε: «Ο ρυθμός υπερθέρμανσης στην Ευρώπη είναι περίπου διπλάσιος από τον παγκόσμιο μέσο όρο και το χαμηλότερο θερμοκρασιακό όριο για τη μετάδοση του ιού έχει μεγάλη σημασία, επομένως οι νέες μας εκτιμήσεις είναι αρκετά σοκαριστικές. Η εξάπλωση της νόσου προς τον βορρά είναι απλώς θέμα χρόνου».
Από τις τροπικές περιοχές στην καρδιά της Ευρώπης
Ο δρ Στίβεν Γουάιτ, επίσης από το UKCEH, ανέφερε: «Πριν από 20 χρόνια, αν έλεγες ότι θα είχαμε τσικουνγκούνια και δάγκειο πυρετό στην Ευρώπη, όλοι θα έλεγαν ότι είσαι τρελός, καθώς πρόκειται για τροπικές ασθένειες. Τώρα όλα έχουν αλλάξει. Αυτό οφείλεται σε αυτό το κουνούπι εισβολέα και στην κλιματική αλλαγή, είναι πραγματικά τόσο απλό. Βλέπουμε ταχεία αλλαγή και αυτό είναι ανησυχητικό. Μέχρι πέρυσι, η Γαλλία είχε καταγράψει περίπου 30 περιστατικά τσικουνγκούνια τα τελευταία δέκα χρόνια. Πέρυσι, είχε πάνω από 800». Ο ιός μεταφέρθηκε από ταξιδιώτες που επέστρεψαν από υπερπόντια γαλλικά εδάφη στις τροπικές περιοχές όπου υπήρχαν επιδημίες, συμπεριλαμβανομένης της Ρεϊνιόν.
Το κουνούπι τίγρης και οι τρόποι προστασίας
Το κουνούπι τίγρης της Ασίας (Aedes albopictus), το οποίο τσιμπά κατά τη διάρκεια της ημέρας, μετακινείται προς τον βορρά στην Ευρώπη, καθώς οι θερμοκρασίες αυξάνονται. Έχει εντοπιστεί στο Ηνωμένο Βασίλειο, αλλά δεν έχει ακόμη εγκατασταθεί μόνιμα. Υπάρχουν ακριβά εμβόλια για την τσικουνγκούνια, ωστόσο η καλύτερη προστασία παραμένει η αποφυγή τσιμπημάτων.
Μακροχρόνιες επιπτώσεις και προληπτικά μέτρα
Η δρ Νταϊάνα Ρόχας Άλβαρες, επικεφαλής της ομάδας του World Health Organization για ιούς που μεταδίδονται μέσω τσιμπημάτων εντόμων και κροτώνων, δήλωσε: «Η μελέτη αυτή είναι σημαντική διότι δείχνει ότι η μετάδοση στην Ευρώπη ενδέχεται να γίνει ακόμα πιο εμφανής με την πάροδο του χρόνου». Πρόσθεσε ότι η τσικουνγκούνια μπορεί να είναι καταστροφική, καθώς έως και το 40% των ασθενών εξακολουθούν να εμφανίζουν αρθρίτιδα ή πολύ σοβαρό πόνο πέντε χρόνια μετά τη μόλυνση. «Το κλίμα έχει τεράστιο αντίκτυπο σε αυτό, αλλά η Ευρώπη εξακολουθεί να έχει την ευκαιρία να αποτρέψει την περαιτέρω εξάπλωση αυτών των κουνουπιών», σημείωσε, επισημαίνοντας ότι η ενημέρωση των κοινοτήτων για την απομάκρυνση στάσιμων νερών όπου αναπαράγονται τα κουνούπια αποτελεί βασικό εργαλείο, ενώ η χρήση ανοιχτόχρωμων ρούχων με μακριά μανίκια και εντομοαπωθητικών προλαμβάνει τα τσιμπήματα. Τόνισε επίσης την ανάγκη δημιουργίας συστημάτων επιτήρησης από τις υγειονομικές αρχές.
Ο μηχανισμός μόλυνσης και η επώαση
Όταν ένα κουνούπι τσιμπά ένα μολυσμένο άτομο, ο ιός εισέρχεται στο έντερό του. Έπειτα από μια περίοδο επώασης, ο ιός εντοπίζεται στο σάλιο του κουνουπιού, γεγονός που επιτρέπει τη μετάδοση στον επόμενο άνθρωπο που θα τσιμπήσει. Αν όμως η περίοδος επώασης είναι μεγαλύτερη από το προσδόκιμο ζωής του κουνουπιού, τότε η μετάδοση δεν είναι δυνατή.
Χάρτης επικινδυνότητας ανά χώρα
Η μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο Journal of the Royal Society Interface, αξιοποίησε δεδομένα από 49 προηγούμενες έρευνες για τον ιό της τσικουνγκούνια στο κουνούπι τίγρης, προκειμένου να προσδιορίσει για πρώτη φορά τον χρόνο επώασης σε όλο το φάσμα θερμοκρασιών.
Τα ευρήματα δείχνουν ότι το κατώτατο θερμοκρασιακό όριο για τη μετάδοση είναι μεταξύ 13 και 14 βαθμών Κελσίου, γεγονός που σημαίνει ότι οι λοιμώξεις μπορούν να συμβούν για περισσότερους από έξι μήνες τον χρόνο στην Ισπανία, την Πορτογαλία, την Ιταλία και την Ελλάδα, καθώς και για τρεις έως πέντε μήνες στο Βέλγιο, τη Γαλλία, τη Γερμανία, την Ελβετία και ακόμα δώδεκα ευρωπαϊκές χώρες. Προηγουμένως, το ελάχιστο όριο εκτιμάτο στους 16-18 βαθμούς Κελσίου, στοιχείο που υποδηλώνει ότι ο κίνδυνος επιδημιών είναι μεγαλύτερος και διαρκεί περισσότερο από ό,τι πιστευόταν.
Η σημασία της τοπικής δράσης
Η νέα έρευνα παρέχει σαφώς πιο λεπτομερή δεδομένα για τις περιοχές που διατρέχουν κίνδυνο. «Ο εντοπισμός συγκεκριμένων τοποθεσιών και των μηνών πιθανής μετάδοσης θα επιτρέψει στις τοπικές αρχές να αποφασίσουν πότε και πού πρέπει να δράσουν», ανέφερε ο Τέγκαρ.
Η κατάρρευση του φυσικού «φράγματος» του χειμώνα
Οι επιδημίες στην Ευρώπη ξεκινούν όταν μολυσμένοι ταξιδιώτες επιστρέφουν από τροπικές περιοχές και τσιμπιούνται από τοπικά κουνούπια τίγρης, τα οποία στη συνέχεια διασπείρουν τη νόσο. Μέχρι σήμερα, οι ψυχροί ευρωπαϊκοί χειμώνες περιόριζαν τη δραστηριότητα του κουνουπιού και λειτουργούσαν ως φυσικό «φράγμα» για τη διακοπή της μετάδοσης από έτος σε έτος. Ωστόσο, οι επιστήμονες παρατηρούν πλέον δραστηριότητα του κουνουπιού καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους στη νότια Ευρώπη, γεγονός που σημαίνει ότι οι επιδημίες τσικουνγκούνια είναι πιθανό να ενισχυθούν όσο η ήπειρος θερμαίνεται. Η ομάδα του UKCEH διερευνά ήδη το ζήτημα, με τον Γουάιτ να δηλώνει: «Η διαίσθησή μας είναι ότι θα δούμε πολύ μεγαλύτερες επιδημίες, επειδή δεν θα υπάρχει αυτό το φυσικό φράγμα».
Η κατάσταση στο Ηνωμένο Βασίλειο
Στο Ηνωμένο Βασίλειο δεν έχουν ακόμη αναφερθεί τοπικές μεταδόσεις τσικουνγκούνια, ωστόσο καταγράφηκαν 73 περιστατικά σε άτομα που μολύνθηκαν στο εξωτερικό μεταξύ Ιανουαρίου και Ιουνίου 2025, αριθμός σχεδόν τριπλάσιος σε σύγκριση με την ίδια περίοδο του 2024. Ο Γουάιτ υπογράμμισε ότι «είναι σημαντικό να συνεχιστούν οι ενέργειες για να αποτραπεί η εγκατάσταση του κουνουπιού τίγρης στο Ηνωμένο Βασίλειο, καθώς πρόκειται για ιδιαίτερα εισβολικό είδος που μπορεί να μεταδώσει αρκετές λοιμώξεις οι οποίες προκαλούν σοβαρές παθήσεις, συμπεριλαμβανομένων των ιών τσικουνγκούνια, δάγκειου πυρετού και Ζίκα».
