Η πρόσφατη αναφορά του Προέδρου των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, από την Άγκυρα, σχετικά με την πιθανότητα πώλησης μαχητικών F-35 στην Τουρκία, επανέφερε στο προσκήνιο ένα από τα πιο σύνθετα ζητήματα της διατλαντικής αμυντικής συνεργασίας. Παρά το θερμό κλίμα που περιέβαλε τις επαφές με τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, η τεχνική και νομική πραγματικότητα παραμένει ιδιαίτερα περίπλοκη.

Το «αγκάθι» των ρωσικών S-400

Η βασική αιτία της αποβολής της Τουρκίας από το πρόγραμμα των F-35 το 2019 παραμένει η αγορά του ρωσικού συστήματος αεράμυνας S-400. Σύμφωνα με τις ανησυχίες που έχουν εκφραστεί επανειλημμένα από το αμερικανικό Υπουργείο Άμυνας:

• Κίνδυνος διαρροής τεχνολογίας: Το ραντάρ των S-400 εκτιμάται ότι μπορεί να συλλέξει πολύτιμα τεχνικά δεδομένα για την τεχνολογία stealth των F-35.

• Ασφάλεια πληροφοριών: Υπήρξε έντονος φόβος ότι ευαίσθητα δεδομένα θα μπορούσαν να μεταφερθούν στη Μόσχα, υπονομεύοντας την τεχνολογική υπεροχή του αμερικανικού μαχητικού.

Οι αμερικανικές αρχές είχαν χαρακτηρίσει την αγορά ως κίνηση που «θέτει σε κίνδυνο την ασφάλεια της αμερικανικής στρατιωτικής τεχνολογίας», οδηγώντας στην επιβολή των κυρώσεων CAATSA.

Τα νομοθετικά εμπόδια στην Ουάσιγκτον

Ακόμη και αν ο Ντόναλντ Τραμπ προχωρήσει στην άρση των κυρώσεων CAATSA, όπως έχει προαναγγείλει, η πώληση των F-35 δεν μπορεί να υλοποιηθεί μονομερώς.

• Ρόλος του Κογκρέσου: Η απαγόρευση πώλησης των εν λόγω μαχητικών στην Τουρκία έχει επικυρωθεί με νόμο του αμερικανικού Κογκρέσου. Η παράκαμψη αυτής της νομοθεσίας απαιτεί σύνθετες διαδικασίες και πολιτική συναίνεση, η οποία στο παρελθόν ήταν ιδιαίτερα περιορισμένη.

• Ανατροπή δεδομένων: Η τρέχουσα πολιτική δυναμική, παρά την αναθέρμανση των σχέσεων μεταξύ των δύο ηγετών, προσκρούει στην ανάγκη εγκρίσεων που υπερβαίνουν την εκτελεστική εξουσία του Προέδρου.

Η νέα γεωπολιτική δυναμική

Η διαφορά σε σχέση με το 2019 έγκειται στο γεγονός ότι ο κ. Τραμπ έχει επανειλημμένα χαρακτηρίσει τον κ. Ερντογάν ως «πιστό σύμμαχο» σε σύγκριση με άλλους εταίρους, σηματοδοτώντας μια προσπάθεια αλλαγής της αμερικανικής προσέγγισης. Ωστόσο, η αντίδραση τρίτων μερών –όπως το Ισραήλ, που έχει εκφράσει σφοδρές ανησυχίες για τη διατήρηση του ποιοτικού πλεονεκτήματος στην περιοχή– προσθέτει ένα ακόμη στρώμα πολυπλοκότητας στις διπλωματικές διαβουλεύσεις.

Το ζήτημα της παραμονής των S-400 στο τουρκικό οπλοστάσιο παραμένει το κρίσιμο σημείο τριβής. Μέχρι στιγμής, δεν έχει υπάρξει επίσημη δέσμευση από την Άγκυρα για την απόσυρση ή την πλήρη αδρανοποίηση του ρωσικού συστήματος, γεγονός που καθιστά τον δρόμο προς την απόκτηση των F-35 εξαιρετικά αβέβαιο, παρά τις δηλώσεις προθέσεων σε ανώτατο πολιτικό επίπεδο.