Σε τροχιά πολιτικής και θεσμικής αντιπαράθεσης εισέρχεται η Πολωνία, μετά την απόφαση του προέδρου της χώρας, Κάρολ Ναβρότσκι, να ασκήσει βέτο σε δύο κυβερνητικά νομοσχέδια. Οι προτεινόμενες ρυθμίσεις αποσκοπούσαν στη θεσμοθέτηση συμφώνου συμβίωσης για ομόφυλα και ετερόφυλα ζευγάρια, μια πρωτοβουλία που αποτελούσε κεντρικό άξονα της μεταρρυθμιστικής ατζέντας του πρωθυπουργού Ντόναλντ Τουσκ.

Με την εξέλιξη αυτή, η Πολωνία παραμένει μεταξύ των ελάχιστων κρατών-μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης που δεν παρέχουν νομική αναγνώριση σε καμία μορφή συμβίωσης εκτός του γάμου.

Το περιεχόμενο των νομοθετικών πρωτοβουλιών

Τα δύο νομοσχέδια αφορούσαν τη θέσπιση του «καθεστώτος του εγγύτερου προσώπου» και τη ρύθμιση του συμφώνου συμβίωσης μέσω συμβολαιογραφικής πράξης και καταχώρισης στο ληξιαρχείο. Το προτεινόμενο πλαίσιο δεν προέβλεπε εξομοίωση με τον γάμο, αλλά επιχειρούσε να ρυθμίσει πρακτικά ζητήματα της καθημερινότητας των πολιτών που διαβιούν σε άτυπες σχέσεις.

Μεταξύ των βασικών προβλέψεων περιλαμβάνονταν:

• Η διαχείριση της κοινής περιουσίας και οι διατροφικές υποχρεώσεις.

• Το δικαίωμα πρόσβασης σε ιατρικές πληροφορίες και η λήψη αποφάσεων σε περιπτώσεις νοσηλείας.

• Σειρά φορολογικών και κληρονομικών διευκολύνσεων, καθώς και δικαιώματα ταφής.

Τα σχέδια νόμου είχαν εξασφαλίσει ευρεία στήριξη εντός της κυβερνητικής συμμαχίας, συμπεριλαμβανομένου του συντηρητικού Πολωνικού Λαϊκού Κόμματος (PSL), το οποίο υπερψήφισε τις διατάξεις κρίνοντας ότι δεν απειλούν την παραδοσιακή οικογενειακή δομή.

Η συνταγματική επιχειρηματολογία του προέδρου

Στον αντίποδα, ο πρόεδρος Κάρολ Ναβρότσκι αιτιολόγησε την απόφασή του υποστηρίζοντας ότι οι προτεινόμενες διατάξεις εισάγουν έναν παράλληλο θεσμό οικογενειακού δικαίου με δικαιώματα ανάλογα του γάμου.

Ο κ. Ναβρότσκι επικαλέστηκε το άρθρο 18 του πολωνικού Συντάγματος, το οποίο ορίζει ρητά τον γάμο ως ένωση άνδρα και γυναίκας υπό την προστασία του κράτους. «Ως θεματοφύλακας του Συντάγματος, δεν μπορώ να αποδεχθώ μια λύση που θα υπονόμευε το ιδιαίτερο συνταγματικό καθεστώς του γάμου», ανέφερε στη δήλωσή του.

Η ανατροπή του προεδρικού βέτο στο κοινοβούλιο απαιτεί πλειοψηφία τριών πέμπτων, στόχος που θεωρείται πολιτικά ανέφικτος λόγω της δεδομένης άρνησης των εθνικιστικών κομμάτων της αντιπολίτευσης να συναινέσουν.

Οι αντιδράσεις κυβέρνησης και οργανώσεων

Η απόφαση προκάλεσε την έντονη αντίδραση του κυβερνητικού επιτελείου. Η αρμόδια επίτροπος Ισότητας, Καταρζίνα Κότουλα, κατηγόρησε τον πρόεδρο ότι στερεί βασικά δικαιώματα από περίπου δύο εκατομμύρια πολίτες, ενώ υπενθύμισε ότι η χώρα υποχρεούται πλέον, βάσει αποφάσεων του Δικαστηρίου της ΕΕ, να αναγνωρίζει ομόφυλους γάμους που έχουν τελεστεί σε άλλα κράτη-μέλη.

Στο ίδιο μήκος κύματος, ο αντιπρόεδρος της κυβέρνησης και υπουργός Άμυνας, Βλαντισλάβ Κοσινιάκ-Καμύς, χαρακτήρισε την κίνηση ως τροχοπέδη σε αναγκαίες κοινωνικές αλλαγές. Παράλληλα, η οργάνωση ανθρωπίνων δικαιωμάτων Campaign Against Homophobia (KPH) εξέφρασε την απογοήτευσή της, σημειώνοντας ότι απορρίφθηκε ακόμη και μια ιδιαίτερα μετριοπαθής εκδοχή του νόμου.