Ένα εξαιρετικά σπάνιο απολίθωμα καρχαρία ηλικίας περίπου 9 εκατομμυρίων ετών, με άθικτο σαγόνι και διατηρημένο το τελευταίο του γεύμα, ήρθε στο φως στην παράκτια έρημο του Περού, δίνοντας στους επιστήμονες μία από τις πιο πλήρεις εικόνες αρχαίου συγγενή του λευκού καρχαρία που έχει βρεθεί μέχρι σήμερα.
Οι ερευνητές του γεωλογικού και μεταλλευτικού ινστιτούτου του Περού, INGEMMET, παρουσίασαν το εύρημα στη Λίμα. Πρόκειται για έναν σχεδόν πλήρη Cosmopolitodus hastalis, έναν κορυφαίο θηρευτή της εποχής, με μήκος περίπου επτά μέτρα, όσο ένα μικρό αλιευτικό σκάφος. Τα δόντια του, σε σχήμα λεπίδας, φτάνουν τα 8,9 εκατοστά, ενώ στο εσωτερικό της κοιλιακής κοιλότητας εντοπίστηκαν υπολείμματα σαρδελών, επιβεβαιώνοντας τι κυνηγούσε στον νότιο Ειρηνικό εκείνη την περίοδο.
Ο μηχανικός του INGEMMET, Cesar Augusto Chacaltana, έκανε λόγο για «εξαιρετική απολίθωση», ενώ ο παλαιοντολόγος Mario Urbina τόνισε με έμφαση: «Δεν υπάρχουν πολλά πλήρη απολιθώματα καρχαριών στον κόσμο». Σύμφωνα με το Reuters, το απολίθωμα εντοπίστηκε περίπου 235 χιλιόμετρα νότια της Λίμα, στη λεκάνη του Pisco, μια περιοχή που τα τελευταία χρόνια αποκαλύπτει συνεχώς σημαντικά θαλάσσια ευρήματα.
Η σημασία της ανακάλυψης γίνεται ακόμη μεγαλύτερη αν ληφθεί υπόψη ότι οι καρχαρίες δεν διαθέτουν οστέινο σκελετό. Το σώμα τους αποτελείται από χόνδρο, ο οποίος αποσυντίθεται και δεν διατηρείται εύκολα στο πέρασμα του χρόνου. Για τον λόγο αυτό, το απολιθωμένο αρχείο των καρχαριών αποτελείται σχεδόν αποκλειστικά από διάσπαρτα δόντια, χωρίς σαγόνια ή πλήρη δομή σώματος.
Η λεκάνη του Pisco αποτελεί εξαίρεση σε αυτόν τον κανόνα. Κατά τη Μειόκαινο περίοδο, η περιοχή ήταν μια ρηχή και προστατευμένη θάλασσα, όπου οι συνθήκες επέτρεψαν τη διατήρηση των σκελετών πριν αυτοί διαλυθούν από ρεύματα ή αποσυντεθούν. Στην ίδια περιοχή έχουν βρεθεί επίσης φάλαινες, θαλάσσιοι βραδύποδες, θαλάσσιες χελώνες, ένας νεαρός κροκόδειλος ηλικίας άνω των 10 εκατ. ετών, αλλά και το κρανίο ενός τεράστιου ποτάμιου δελφινιού 16 εκατ. ετών.
Ιδιαίτερη σημασία έχει και το περιεχόμενο του στομάχου του καρχαρία. Οι επιστήμονες διαπίστωσαν ότι ήταν γεμάτο με σαρδέλες, γεγονός που αποκαλύπτει όχι μόνο τη διατροφή του, αλλά και τη δομή του οικοσυστήματος εκείνης της εποχής. Όπως σημειώνεται, οι αντζούγιες δεν είχαν ακόμη εξελιχθεί, επομένως οι σαρδέλες αποτελούσαν βασική πηγή τροφής για τους μεγάλους θηρευτές.
Το εύρημα και η διαμάχη για την καταγωγή του λευκού καρχαρία
Υπεγράφη το Προεδρικό Διάταγμα για την περιβαλλοντική προστασία στην Γυάρο - Τι προβλέπει
Το απολίθωμα έρχεται να προστεθεί σε μια μακροχρόνια επιστημονική αντιπαράθεση σχετικά με την εξέλιξη του σύγχρονου λευκού καρχαρία (Carcharodon carcharias). Μία πλευρά υποστηρίζει ότι προέρχεται από τον γιγάντιο μεγαλοδόντα, ενώ άλλη θεωρεί ότι εξελίχθηκε από τον καρχαρία μάκο με φαρδιά δόντια, γνωστό παλαιότερα ως Isurus hastalis.
Μια μελέτη του 2009 στο Journal of Vertebrate Paleontology είχε ήδη στηρίξει τη δεύτερη θεωρία, εξετάζοντας ένα νεότερο απολίθωμα 4-5 εκατομμυρίων ετών από την ίδια περιοχή, το οποίο περιλάμβανε 222 δόντια και 45 σπονδύλους σε πλήρη διάταξη. Η ερευνήτρια Dana Ehret το είχε χαρακτηρίσει ως μεταβατική μορφή, εξηγώντας ότι «ο καρχαρίας αποκτά οδοντώσεις και εξελίσσεται προς τον λευκό καρχαρία, αλλά δεν έχει φτάσει ακόμη εκεί».
Το νέο εύρημα του Cosmopolitodus hastalis τοποθετείται ακόμη πιο πίσω σε αυτή την εξελικτική πορεία. Τα δόντια του, αν και κοφτερά και επιμήκη, δεν διαθέτουν τις πλήρεις οδοντώσεις του σύγχρονου λευκού καρχαρία, γεγονός που ενισχύει την άποψη ότι πρόκειται για πρόγονο που εξελισσόταν προς αυτή την κατεύθυνση.
Οι επιστήμονες επισημαίνουν ότι τα πλήρη σαγόνια είναι καθοριστικά, καθώς αποκαλύπτουν τη διάταξη των δοντιών και τον τρόπο που λειτουργούσε το δάγκωμα, κάτι που δεν μπορεί να προκύψει από μεμονωμένα ευρήματα.
Η ερευνητική ομάδα θα συνεχίσει την ανάλυση του απολιθώματος, ενώ ειδικοί, όπως ο παλαιοντολόγος Kenshu Shimada, τονίζουν ότι για να δοθούν οριστικές απαντήσεις θα χρειαστούν αντίστοιχα πλήρη ευρήματα και από άλλες ομάδες καρχαριών, όπως ο μεγαλοδόντας.
Η λεκάνη του Pisco συνεχίζει να αποκαλύπτει εντυπωσιακά ευρήματα, προσθέτοντας κάθε φορά νέα στοιχεία σε μια ιστορία εκατομμυρίων ετών. Το συγκεκριμένο απολίθωμα αποτελεί ένα ακόμη κομμάτι αυτού του παζλ: έναν θηρευτή με «μαχαίρια» για δόντια και στομάχι γεμάτο σαρδέλες, διατηρημένο σε μια έρημο που κάποτε ήταν θάλασσα.
