Αδιάφορος απέναντι στις ευρωπαϊκές αντιδράσεις εμφανίζεται ο Ντόναλντ Τραμπ σε ό,τι αφορά τη Γροιλανδία, καθώς τα ξημερώματα της Δευτέρας επανήλθε δημόσια στο ζήτημα, δηλώνοντας μέσω Truth Social ότι «τώρα είναι η ώρα και θα γίνει» αναφορικά με τα σχέδια των ΗΠΑ να αποκτήσουν το αρκτικό νησί.

Στην ανάρτησή του, ο πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών υποστήριξε ότι το ΝΑΤΟ εδώ και δύο δεκαετίες καλεί τη Δανία να απομακρύνει τη ρωσική απειλή από τη Γροιλανδία, χωρίς –όπως σημείωσε– ουσιαστικό αποτέλεσμα. «Δυστυχώς, η Δανία δεν μπόρεσε να κάνει τίποτα. Τώρα ήρθε η ώρα και θα γίνει!!!», ανέφερε χαρακτηριστικά, υπογράφοντας ως Πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ.

Ευρωπαϊκές διεργασίες μετά τις απειλές για δασμούς

Η τοποθέτηση Τραμπ ήρθε λίγες ώρες μετά από δημοσίευμα του Bloomberg, σύμφωνα με το οποίο τα κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης εξετάζουν εναλλακτικές επιλογές αντίδρασης στις απειλές του Αμερικανού προέδρου για επιβολή δασμών. Μεταξύ των σεναρίων που συζητούνται περιλαμβάνεται ακόμη και η αναστολή της εμπορικής συμφωνίας ΕΕ–ΗΠΑ.

Το θέμα αποτέλεσε αντικείμενο της συνάντησης που συγκάλεσε την Κυριακή στις Βρυξέλλες η κυπριακή προεδρία, με τη συμμετοχή των πρεσβευτών των κρατών-μελών, οι οποίοι επιχείρησαν να διαμορφώσουν κοινή ευρωπαϊκή στάση απέναντι στις απειλές της Ουάσιγκτον.

Έκτακτη Σύνοδος Κορυφής με φόντο τη Γροιλανδία

Αργά το βράδυ της Κυριακής έγινε γνωστό ότι ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα, συγκάλεσε έκτακτη Σύνοδο Κορυφής, με επίκεντρο τη Γροιλανδία και την απειλή επιβολής δασμών σε οκτώ χώρες, εκ των οποίων οι έξι ανήκουν στην ΕΕ. Σύμφωνα με ευρωπαϊκές πηγές, η σύνοδος έχει προγραμματιστεί για την Πέμπτη 22 Ιανουαρίου.

Μεταξύ των προτάσεων που βρίσκονται στο τραπέζι είναι η επιβολή αντισταθμιστικών δασμών σε αμερικανικά προϊόντα αξίας 93 δισ. ευρώ, όπως αναφέρει το ειδησεογραφικό πρακτορείο.

Το «μπαζούκα» της ΕΕ και οι επιλογές αντίδρασης

Παράλληλα, συζητήθηκε η πιθανή ενεργοποίηση του Μέσου κατά της Εξαναγκαστικής Πρακτικής (Anti-Coercion Instrument), ενός ισχυρού εργαλείου που σχεδιάστηκε αρχικά για την αντιμετώπιση πιέσεων από την Κίνα. Η χρήση του θα επέτρεπε στην ΕΕ να επιβάλει δασμούς και επενδυτικούς περιορισμούς σε χώρες που παραβιάζουν τους κανόνες.

Το συγκεκριμένο εργαλείο προβλέπει ένα ευρύ φάσμα αντιμέτρων, όπως περιορισμούς στο εμπόριο υπηρεσιών, παρεμβάσεις σε ζητήματα πνευματικής ιδιοκτησίας που σχετίζονται με το εμπόριο, καθώς και φραγμούς στην πρόσβαση σε άμεσες ξένες επενδύσεις και δημόσιες συμβάσεις.

Νωρίτερα την Κυριακή, ο Εμανουέλ Μακρόν είχε εισηγηθεί να εξεταστεί σοβαρά η χρήση του μηχανισμού, παρότι η Γαλλία στο παρελθόν είχε αποφύγει την ενεργοποίησή του.

Δασμοί, αναστολές και πολιτικές πιέσεις

Υπενθυμίζεται ότι πέρυσι η ΕΕ είχε εγκρίνει δασμούς-αντίποινα ύψους 93 δισ. ευρώ σε αμερικανικά προϊόντα, ωστόσο η εφαρμογή τους ανεστάλη μετά την επίτευξη εμπορικής συμφωνίας μεταξύ των δύο πλευρών.

Το Σαββατοκύριακο, ευρωβουλευτές πρότειναν την αναβολή της έγκρισης της εμπορικής συμφωνίας, επικαλούμενοι τη νέα κλιμάκωση από πλευράς Τραμπ.

Το Σάββατο, ο Αμερικανός πρόεδρος είχε απειλήσει με δασμούς 10% από την 1η Φεβρουαρίου σε οκτώ ευρωπαϊκές χώρες –Βρετανία, Γαλλία, Γερμανία, Δανία, Νορβηγία, Ολλανδία, Σουηδία και Φινλανδία– λόγω των ενεργειών τους σχετικά με τη Γροιλανδία. Σε περίπτωση μη πλήρους προσάρτησης, οι δασμοί θα αυξάνονταν στο 25% από την 1η Ιουνίου.

Φον ντερ Λάιεν: Σαφές μήνυμα στήριξης

Τη σταθερή στήριξη της Ευρωπαϊκής Ένωσης και της Βρετανίας στην κυριαρχία της Γροιλανδίας και του Βασιλείου της Δανίας επανέλαβε η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, εν μέσω αυξανόμενων γεωπολιτικών εντάσεων στην Αρκτική.

Σε ανάρτησή της στην πλατφόρμα Χ, ανέφερε ότι συζήτησε τις εξελίξεις με τον γενικό γραμματέα του ΝΑΤΟ, Μαρκ Ρούτε, καθώς και με κορυφαίους Ευρωπαίους ηγέτες, μεταξύ των οποίων ο Κιρ Στάρμερ, ο Εμανουέλ Μακρόν, ο Φρίντριχ Μερτς και η Τζόρτζια Μελόνι.

«Θα προστατεύσουμε τα στρατηγικά μας συμφέροντα»

Η πρόεδρος της Κομισιόν υπογράμμισε ότι η ΕΕ παραμένει προσηλωμένη στην υπεράσπιση τόσο των οικονομικών όσο και των ζητημάτων ασφάλειας που συνδέονται με την ευρωπαϊκή κυριαρχία. «Θα προστατεύουμε πάντα τα στρατηγικά οικονομικά μας συμφέροντα, όπως και τα συμφέροντά μας στην ασφάλεια», δήλωσε χαρακτηριστικά.

Μήνυμα ενότητας και αποφασιστικότητας

Κλείνοντας την ανάρτησή της, η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν έστειλε μήνυμα ευρωπαϊκής ενότητας και αποφασιστικότητας, τονίζοντας ότι η Ένωση θα αντιμετωπίσει τις προκλήσεις της διεθνούς σκηνής με σταθερότητα και αλληλεγγύη, επιβεβαιώνοντας τον ενεργό ρόλο της στις γεωπολιτικές εξελίξεις της περιοχής.

Δασμοί ως μοχλός πίεσης για τη Γροιλανδία

Ο πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών, Ντόναλντ Τραμπ, απείλησε το Σαββατοκύριακο με μονομερή επιβολή δασμού 10% σε οκτώ ευρωπαϊκές χώρες, έως ότου επιτευχθεί συμφωνία που θα οδηγεί στη μετατροπή της Γροιλανδίας σε αμερικανικό έδαφος.

Στην πράξη, η κίνηση αυτή σημαίνει ότι οι αμερικανικές επιχειρήσεις και οι καταναλωτές θα επιβαρυνθούν με υψηλότερες τιμές, επειδή η Δανία –στενός σύμμαχος των ΗΠΑ, που ήδη φιλοξενεί αμερικανικά στρατεύματα και επενδύσεις στη Γροιλανδία– αρνείται να εκχωρήσει μέρος της επικράτειάς της.

Οι χώρες στο στόχαστρο και η στρατιωτική άσκηση

Πέρα από τη Δανία, οι δασμοί θα αφορούν προϊόντα από Νορβηγία, Σουηδία, Ολλανδία, Φινλανδία, Γαλλία, Γερμανία και Ηνωμένο Βασίλειο. Οι επτά αυτές χώρες είχαν αποστείλει περιορισμένο αριθμό στρατιωτών στη Γροιλανδία, συμμετέχοντας σε δανική στρατιωτική άσκηση.

Ο Τραμπ προειδοποίησε, μάλιστα, ότι από τον Ιούνιο οι δασμοί θα αυξηθούν στο 25%, εφόσον δεν έχει υπάρξει συμφωνία έως τότε.

Η Γροιλανδία ως «κόσμημα του στέμματος»

Σύμφωνα με το σκεπτικό του Αμερικανού προέδρου, η πίεση αυτή μπορεί να αποδώσει χωρίς στρατιωτική σύγκρουση και χωρίς ρήξη με το ΝΑΤΟ. Ο Τραμπ εκτιμά ότι θα καταφέρει να εκφοβίσει τη Δανία ώστε να πουλήσει ένα τμήμα του βασιλείου της, γεωγραφικά μεγαλύτερο από το Μεξικό.

Ως πρώην εργολάβος ακινήτων, αντιμετωπίζει τη Γροιλανδία ως το πιθανό «κόσμημα του στέμματος» της προεδρικής του κληρονομιάς, μια απόκτηση που θα ξεπερνούσε ακόμη και την ιστορική αγορά της Λουιζιάνα επί Τόμας Τζέφερσον.

Το κόστος και το ενδεχόμενο βίας

Αμερικανικές εκτιμήσεις ανεβάζουν το κόστος μιας τέτοιας αγοράς έως και τα 700 δισ. δολάρια, αν και ο οικονομικός εκβιασμός θα μπορούσε –θεωρητικά– να μειώσει το τίμημα. Παράλληλα, δεν αποκλείεται ούτε η χρήση στρατιωτικής ισχύος για την προσάρτηση του νησιού.

Η Δανία, ωστόσο, επιμένει ότι δεν πρόκειται να πουλήσει ποτέ, ενώ η στάση Τραμπ έχει ήδη προκαλέσει σοβαρή φθορά στις διατλαντικές σχέσεις. Οι οκτώ χώρες εξέδωσαν κοινή ανακοίνωση, προειδοποιώντας ότι οι «απειλές για δασμούς» υπονομεύουν τη συνεργασία και ενέχουν τον κίνδυνο επικίνδυνης κλιμάκωσης.

Μικρές δυνάμεις, μεγάλη ένταση

Οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις υποβάθμισαν τη σημασία της στρατιωτικής παρουσίας στη Γροιλανδία, διευκρινίζοντας ότι επρόκειτο για προγραμματισμένη άσκηση με την ονομασία «Αρκτική Αντοχή», η οποία «δεν απειλεί κανέναν».

Πράγματι, οι αριθμοί ήταν περιορισμένοι: 15 Γάλλοι ορεινοί πεζικάριοι, δύο αξιωματικοί από Φινλανδία και Νορβηγία αντίστοιχα, και ένας Βρετανός αξιωματικός – σίγουρα όχι ο Τζέιμς Μποντ.

Αντίποινα και οικονομικές συνέπειες

Παρά ταύτα, η αντίδραση του Τραμπ ήταν έντονη, με αποτέλεσμα οι Αμερικανοί καταναλωτές να κινδυνεύουν να πληρώνουν ακριβότερα προϊόντα, όπως τα LEGO και το Ozempic, που παράγονται από δανικές εταιρείες.

Ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν τάσσεται υπέρ ευρωπαϊκών αντιποίνων, μέσω του μηχανισμού καταστολής του εξαναγκασμού της ΕΕ, με δασμούς σε αμερικανικά προϊόντα και περιορισμούς στις αμερικανικές επενδύσεις. Η Ευρωπαϊκή Ένωση εξετάζει πακέτο μέτρων που θα μπορούσε να φτάσει τα 93 δισ. ευρώ, επιβαρύνοντας τελικά τους Ευρωπαίους καταναλωτές.

Στρατηγική σημασία και τοπικές αντιδράσεις

Ο Λευκός Οίκος προβάλλει ολοένα και περισσότερο το επιχείρημα ότι η Γροιλανδία είναι στρατηγικής σημασίας και πλούσια σε πόρους, αν και οι ΗΠΑ έχουν ήδη πρόσβαση στο νησί, διατηρώντας εκεί βάση της Διαστημικής Δύναμης. Η Δανία παραμένει ένας από τους πιο αφοσιωμένους συμμάχους της Ουάσιγκτον, έχοντας υποστεί και βαριές απώλειες μετά την 11η Σεπτεμβρίου.

Οι περισσότεροι από τους 57.000 κατοίκους της Γροιλανδίας, που απολαμβάνουν τα οφέλη ενός ευρωπαϊκού κράτους πρόνοιας, δεν επιθυμούν να «πουληθούν» στις ΗΠΑ. Αντίθετα, πολλοί τάσσονται υπέρ της ανεξαρτησίας, με τον πρωθυπουργό του νησιού, Γενς-Φρέντερικ Νίλσεν, να συμμετέχει σε διαδήλωση κατά της πώλησης.

Το νομικό αγκάθι

Τέλος, παραμένει ανοιχτό το ερώτημα αν ο Τραμπ διαθέτει τη συνταγματική εξουσία να επιβάλει δασμούς χωρίς έγκριση του Κογκρέσου. Το Ανώτατο Δικαστήριο καλείται να κρίνει αν γίνεται κατάχρηση του νόμου περί Διεθνών Οικονομικών Εξουσιών Έκτακτης Ανάγκης, ο οποίος δεν αναφέρει καν τη λέξη «δασμοί».

Όταν ρωτήθηκε ποια «έκτακτη ανάγκη» δικαιολογεί τα μέτρα, ο υπουργός Οικονομικών Σκοτ Μπέσεντ απάντησε αινιγματικά: «Η εθνική έκτακτη ανάγκη είναι να αποφύγουμε την εθνική έκτακτη ανάγκη».