Η πρόσφατη, κοινή νομική εκστρατεία της Τουρκίας και της Νοτίου Αφρικής εναντίον του Ισραήλ στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης συχνά ερμηνεύεται επιφανειακά ως μια ευκαιριακή σύμπλευση.
Στην πραγματικότητα, ωστόσο, αποτελεί το επιστέγασμα μιας βαθιάς, μακροπρόθεσμης γεωπολιτικής στρατηγικής που υλοποιεί η Άγκυρα τις τελευταίες δύο δεκαετίες στην αφρικανική ήπειρο, με στόχο την ανάδειξη της σε ρυθμιστή των περιφερειακών εξελίξεων.
Το τουρκικό σχέδιο εξάπλωσης δεν αφέθηκε στην τύχη, αλλά εξελίσσεται με χειρουργική ακρίβεια σε τρία στάδια. Αρχικά, η Άγκυρα επένδυσε στη διπλωματική και οικονομική διείσδυση, εκτοξεύοντας τον αριθμό των πρεσβειών της από 12 το 2002 σε 44 σήμερα, και εκτινάσσοντας τον όγκο εμπορίου στα 41 δισεκατομμύρια δολάρια. Ακολούθησε η οικοδόμηση ισχυρών κοινωνικών ερεισμάτων μέσω του Ιδρύματος Maarif και του οργανισμού TIKA. Με την κατασκευή υποδομών, την παροχή υποτροφιών και την ίδρυση αστυνομικών ακαδημιών, η Τουρκία «φυτεύει» μια νέα γενιά αφρικανικών ελίτ, απολύτως ελεγχόμενων και φιλικά προσκείμενων στα τουρκικά συμφέροντα.
Ανάλυση: Σε εφαρμογή το σχέδιο Ερντογάν για Λιβύη- Τουρκολιβυκό μνημόνιο-Αίγυπτο-ΑΟΖ στη ΝΑ Μεσόγειο
Το πλέον ανησυχητικό στάδιο, ωστόσο, είναι η στρατιωτική εμπλοκή. Η τουρκική αμυντική βιομηχανία εξάγει ήδη τα μη επανδρωμένα αεροσκάφη της Baykar σε 18 αφρικανικούς στρατούς. Το σκοτεινό παρασκήνιο αυτής της εξάπλωσης κρύβεται στη δράση της ιδιωτικής στρατιωτικής εταιρείας SADAT. Με ξεκάθαρο ισλαμιστικό προσανατολισμό, η συγκεκριμένη οργάνωση αναπτύσσει μισθοφορικά δίκτυα σε εννέα χώρες, εκμεταλλευόμενη το κενό εξουσίας σε ζώνες υψηλής ασταθείας, όπως το Σαχέλ, η Λιβύη και το Σουδάν.
Το πεδίο δοκιμών της Σομαλίας και η μετωπική με το Τελ Αβίβ
Το απόλυτο επιχειρησιακό πρότυπο αυτής της επεκτατικής στρατηγικής εφαρμόζεται στη Σομαλία. Στη Μογκαντίσου, η Τουρκία έχει εγκαταστήσει τη μεγαλύτερη στρατιωτική της βάση εκτός συνόρων (TURKSOM), εκπαιδεύοντας χιλιάδες Σομαλούς στρατιώτες, ενώ παράλληλα προετοιμάζει το έδαφος για επικερδείς γεωτρήσεις πετρελαίου. Ουσιαστικά, η Άγκυρα έχει μετατρέψει τη χώρα σε άτυπο προτεκτοράτο της.
Σε αυτό ακριβώς το γεωγραφικό σημείο, τα τουρκικά σχέδια συγκρούονται μετωπικά με τα στρατηγικά συμφέροντα του Ισραήλ. Η απόφαση του Τελ Αβίβ να αναγνωρίσει την ανεξαρτησία της Σομαλιλάνδης λειτουργεί ως ασύμμετρο χτύπημα, καθώς αμφισβητεί ευθέως την εδαφική ακεραιότητα της Σομαλίας και ναρκοθετεί τις τουρκικές επενδύσεις. Η Κόκκινη Θάλασσα και το ευαίσθητο Κέρας της Αφρικής έχουν ήδη μετατραπεί σε μια γεωπολιτική πυριτιδαποθήκη, όπου τα συμφέροντα των δύο κρατών τέμνονται επικίνδυνα.
Η νομική ασπίδα της Χάγης
Μέσα σε αυτό το εξαιρετικά πολύπλοκο σκηνικό, ο ρόλος της Νοτίου Αφρικής αποκτά διαφορετική βαρύτητα. Η συμμαχία της Πρετόριας με την Άγκυρα δεν βασίζεται στο πενιχρό διμερές εμπόριο, το οποίο αγγίζει τα 2 δισεκατομμύρια δολάρια. Η Νότια Αφρική παρέχει στην Τουρκία την απόλυτη νομική και διπλωματική κάλυψη.
Χρησιμοποιώντας το βήμα του Διεθνούς Δικαστηρίου της Χάγης, ο Ερντογάν εμφανίζεται ως προστάτης του διεθνούς δικαίου, νομιμοποιώντας την επιθετική του εξάπλωση. Αυτή η διπλωματική «ασπίδα» εξασφαλίζει στην Τουρκία την απαραίτητη ελευθερία κινήσεων, επιτρέποντας της να εδραιώσει τη στρατιωτική και οικονομική της ηγεμονία στην Αφρική, χωρίς να προκαλεί τις άμεσες αντιδράσεις της διεθνούς κοινότητας.
