Σε μια παράλληλη διπλωματική και στρατιωτική κλίμακα, η ιρανική ηγεσία επανακαθορίζει τους κανόνες του παιχνιδιού όσον αφορά την ελεύθερη ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ. Παρά τις προσδοκίες που είχαν καλλιεργηθεί για μια άμεση εξομάλυνση της κατάστασης μέσω της διαμεσολάβησης του Σουλτανάτου του Ομάν, η Τεχεράνη θέτει πλέον ιδιαίτερα σκληρές προϋποθέσεις προς την Ουάσινγκτον, καθιστώντας σαφές ότι η τεχνική διευθέτηση της θαλάσσιας κυκλοφορίας δεν μπορεί να αποκοπεί από το ευρύτερο πολιτικό και στρατιωτικό πλαίσιο της αντιπαράθεσης.

Τους νέους αυτούς όρους δημοσιοποίησε το Σάββατο (8/8) ο Μοχαμάντ Μπαγκέρ Ζολγκάντρ, γραμματέας του Ανώτατου Συμβουλίου Εθνικής Ασφάλειας του Ιράν. Ο Ιρανός αξιωματούχος διαμήνυσε με απόλυτο τρόπο ότι η στρατηγική αυτή θαλάσσια οδός δεν πρόκειται να ανοίξει ξανά για την εμπορική ναυσιπλοΐα, εάν οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν «διορθώσουν τη συμπεριφορά τους». Η δήλωση αυτή ουσιαστικά φράζει τον δρόμο για μια γρήγορη επιστροφή στην κανονικότητα και περιπλέκει τις εν εξελίξει διαπραγματεύσεις.

Το διπλωματικό άνοιγμα του Μασούντ Πεζεσκιάν

Την ίδια στιγμή που η στρατιωτική και πολιτική ηγεσία του Ιράν υιοθετεί σκληρή γραμμή, ο πρόεδρος της χώρας, Μασούντ Πεζεσκιάν, επιχειρεί να δώσει νέα ώθηση στη διπλωματική οδό. Σε δηλώσεις του προς τα ιρανικά μέσα ενημέρωσης, τις οποίες μετέδωσε το Al Jazeera, ο Ιρανός πρόεδρος υποστήριξε ότι η παρούσα συγκυρία αποτελεί την «καλύτερη στιγμή» για την επίτευξη μιας βιώσιμης συμφωνίας που θα βάλει τέλος στην παρατεταμένη αβεβαιότητα μεταξύ Τεχεράνης και Ουάσινγκτον.

Ο Πεζεσκιάν υπογράμμισε ότι το εσωτερικό μέτωπο του Ιράν διακρίνεται από «συνοχή, δύναμη και ενότητα», χαρακτηρίζοντας τη χώρα του «νικηφόρο και ισχυρή» μετά τις πρόσφατες πολεμικές αναμετρήσεις. Παράλληλα, τάχθηκε ανοιχτά υπέρ μιας λύσης που θα επιτρέψει στο Ιράν «να βγει από την κατάσταση του ούτε πόλεμος ούτε ειρήνη», επισημαίνοντας την ανάγκη μετάβασης από μια διαρκή ταλάντευση μεταξύ σύγκρουσης και αποκλιμάκωσης σε ένα σταθερό πλαίσιο.

Για την αποφυγή μελλοντικών στρατιωτικών εμπλοκών, ο Ιρανός πρόεδρος πρότεινε τη δημιουργία ενός απευθείας διαύλου επικοινωνίας μεταξύ Ιράν και ΗΠΑ. Ένας τέτοιος μηχανισμός, σύμφωνα με τον ίδιο, θα επέτρεπε την ακαριαία αντιμετώπιση τυχόν παραβιάσεων της εκεχειρίας, εμποδίζοντας την κλιμάκωση μικρών περιστατικών σε εκ νέου ευθεία στρατιωτική αντιπαράθεση.

Η αναλυτική λίστα των ιρανικών απαιτήσεων

Η δέσμη προϋποθέσεων που έθεσε ο Μοχαμάντ Μπαγκέρ Ζολγκάντρ υπερβαίνει κατά πολύ τα στενά όρια μιας τεχνικής διευθέτησης για τη διέλευση των πλοίων. Η Τεχεράνη απαιτεί από την αμερικανική πλευρά μια σειρά από σαφείς και βαρυσήμαντες υποχωρήσεις:

• Τερματισμό του ναυτικού αποκλεισμού των ιρανικών λιμανιών από τις αμερικανικές δυνάμεις.

• Πλήρη άρση των οικονομικών και πολιτικών κυρώσεων που έχουν επιβληθεί σε βάρος του Ιράν.

• Άμεση αποχώρηση των αμερικανικών ναυτικών και αεροπορικών δυνάμεων από την ευρύτερη περιοχή που περιβάλλει το Ιράν.

• Καταβολή πλήρων πολεμικών αποζημιώσεων για τις υλικές και οικονομικές ζημιές που προκλήθηκαν κατά τις συγκρούσεις.

• Ανεπιφύλακτη αποδεσμεύσεις όλων των ιρανικών κεφαλαίων και περιουσιακών στοιχείων που παραμένουν «παγωμένα» ή κατασχεμένα στο εξωτερικό.

• Οριστικό τερματισμό των αμερικανικών απειλών κατά της κυριαρχίας της Τεχεράνης.

• Άμεση παύση των επιθέσεων εναντίον του Ιράν, καθώς και εναντίον των συμμάχων του στον Λίβανο, την Παλαιστίνη, την Υεμένη και το Ιράκ.

Από την πλευρά του, ο Λευκός Οίκος δεν προέβη σε κάποια άμεση τοποθέτηση ή απάντηση σχετικά με τις συγκεκριμένες απαιτήσεις.

Τα όρια της συμφωνίας με το Ομάν και η στάση των Φρουρών της Επανάστασης

Η δημοσιοποίηση αυτών των απαιτήσεων συμπίπτει με τις προχωρημένες επαφές μεταξύ Ιράν και Ομάν για τον καθορισμό μιας νέας προσωρινής διαδρομής ναυσιπλοΐας. Παρόλο που ο Ιρανός υπουργός Εξωτερικών, Αμπάς Αραγτσί, επιβεβαίωσε το Σάββατο (8/8) ότι οι δύο πλευρές βρίσκονται «πολύ κοντά» σε συμφωνία, ξεκαθάρισε παράλληλα ότι η τεχνική αυτή διευθέτηση δεν αρκεί από μόνη της για την επαναλειτουργία των Στενών.

Οι τεχνικές και στρατιωτικές υπηρεσίες του Ιράν και του Ομάν επεξεργάζονται τις λεπτομέρειες για μια προσωρινή θαλάσσια λωρίδα, καθώς η Τεχεράνη θεωρεί πλέον μη αποδεκτό το προηγούμενο καθεστώς διαχωρισμού της θαλάσσιας κυκλοφορίας και αξιώνει ένα εντελώς νέο πλαίσιο διαχείρισης.

Τη σκληρή αυτή γραμμή ενίσχυσαν με δηλώσεις τους και οι Φρουροί της Επανάστασης. Ο εκπρόσωπός τους, Χοσεΐν Μοχεμπί, κατέστησε σαφές ότι το άνοιγμα του περάσματος δεν εξαρτάται από τις συνομιλίες με το Μουσκάτ, αλλά αποκλειστικά από την πλήρη αποδοχή των ιρανικών όρων από τις ΗΠΑ. Ο Μοχεμπί ζήτησε επίσης από την Ουάσινγκτον να μην παρεμβαίνει στις διαπραγματεύσεις που διεξάγει το Ιράν με το Ομάν και άλλα κράτη, επιβεβαιώνοντας ότι η τεχνική συνεννόηση με το Σουλτανάτο δεν συνεπάγεται πολιτική απόφαση της Τεχεράνης για άρση του αποκλεισμού.

Η διαμεσολάβηση του Μουσκάτ και οι νέες εντάσεις

Από την πλευρά του, το Υπουργείο Εξωτερικών του Ομάν επιμένει να εκπέμπει μηνύματα αισιοδοξίας. Το Σουλτανάτο, το οποίο κατέχει κομβική γεωγραφική θέση στην απέναντι πλευρά των Στενών και εκτελεί χρέη διαμεσολαβητή, ανέφερε το Σάββατο (8/8) ότι οι διαπραγματεύσεις εξελίσσονται σε «θετικό και εποικοδομητικό» κλίμα.

Ωστόσο, το Ομάν καταδίκασε απερίφραστα τις συνεχιζόμενες επιθέσεις κατά εμπορικών πλοίων στη θαλάσσια περιοχή, απευθύνοντας έκκληση προς όλες τις εμπλεκόμενες πλευρές να επιδείξουν συγκράτηση ώστε να μην υπονομευθεί η διαπραγματευτική πρόοδος. Η τοποθέτηση αυτή εκδηλώθηκε την ίδια ημέρα κατά την οποία τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα κατηγόρησαν το Ιράν για νέα ναυτική επίθεση εναντίον σκάφους που συνδέεται με την κρατική πετρελαϊκή εταιρεία ADNOC, ένα περιστατικό από το οποίο πάντως δεν αναφέρθηκαν τραυματισμοί.

Το ιστορικό υπόβαθρο και η κατάρρευση της συμφωνίας του Ισλαμαμπάντ

Η σημερινή κρίση αποτελεί συνέχεια ενός προηγούμενου διπλωματικού αδιεξόδου. Τον περασμένο Ιούνιο, με τη διαμεσολάβηση του Πακιστάν στο Ισλαμαμπάντ, είχε επιτευχθεί μια αρχική συμφωνία κατάπαυσης του πυρός, η οποία προέβλεπε σταδιακά βήματα για το άνοιγμα των Στενών και την προσωρινή χαλάρωση των αμερικανικών κυρώσεων στο ιρανικό πετρέλαιο.

Η συμφωνία εκείνη κατέρρευσε εξαιτίας διαφορετικών ερμηνειών σε κομβικά σημεία, με αιχμή του δόρατος το καθεστώς της ναυσιπλοΐας. Ενώ οι ΗΠΑ υποστήριζαν τη χάραξη διαδρομής κοντά στις ακτές του Ομάν, το Ιράν επέμενε ότι η διαχείριση της κυκλοφορίας δεν είναι δυνατόν να παρακάμπτει τη δική του δικαιοδοσία. Μετά την κατάρρευση της εκεχειρίας, οι ΗΠΑ επανέφεραν σε πλήρη ισχύ τον ναυτικό αποκλεισμό των ιρανικών λιμένων.

Ο γεωστρατηγικός έλεγχος του Περσικού Κόλπου

Πίσω από τις τεχνικές συζητήσεις για τις θαλάσσιες λωρίδες κρύβεται η ουσία της σύγκρουσης: ο έλεγχος της πύλης εισόδου στον Περσικό Κόλπο. Πληροφορίες των τελευταίων ημερών αναφέρουν ότι ένα πιθανό ντιλ μεταξύ Ιράν και Ομάν θα μπορούσε να παραχωρήσει στην Τεχεράνη ουσιαστικό ρόλο στη διαχείριση των πλοίων που εισέρχονται στον Κόλπο.

Η Ουάσινγκτον διαχρονικά απορρίπτει οποιαδήποτε ρύθμιση που θα παραχωρούσε στο Ιράν τον έλεγχο ενός από τα κρισιμότερα ενεργειακά περάσματα του πλανήτη. Με τις τελευταίες τοποθετήσεις της, η Τεχεράνη μετατοπίζει το πεδίο από την απλή αναζήτηση μιας ασφαλούς θαλάσσιας διόδου στη συνολική επαναπραγμάτευση των σχέσεών της με τις ΗΠΑ.