Με αφορμή την επικείμενη επίσκεψη του Πρωθυπουργού μας Μητσοτάκη στην Τουρκία και την συνάντησή του με τον Πρόεδρο Ερντογάν, , επιχειρεί να μας "διαφωτίσει" για τα Ελληνοτουρκικά σε άρθρο του με τίτλο "Casus Belli πριν από τις συνομιλίες Μητσοτάκη-Ερντογάν;" , αναφέροντας:
Το «Casus belli» είναι ένας από τους εκατοντάδες όρους που η λατινική γλώσσα έχει συνεισφέρει στο διεθνές δίκαιο, που είναι το ακριβές τουρκικό αντίστοιχο της φράσης «λόγος πολέμου».
Στην Τουρκία, ωστόσο, ο όρος casus belli ακούγεται συχνότερα στο πλαίσιο των τουρκο-ελληνικών σχέσεων και της επέκτασης των χωρικών υδάτων στο Αιγαίο.
Πρόσφατα, έχει επανεμφανιστεί λόγω των προσπαθειών στην Ελλάδα να εμποδιστεί η συμμετοχή της Τουρκίας στο SAFE (το πρόγραμμα της Ευρωπαϊκής Ένωσης που ξεκίνησε για την ανάπτυξη της αμυντικής της βιομηχανίας και την ενίσχυση της στρατηγικής της αυτονομίας), και στην Τουρκία σε σχέση με δηλώσεις Ελλήνων πολιτικών που ισχυρίζονται ότι η Ελλάδα έχει το δικαίωμα να επεκτείνει τα χωρικά της ύδατα στα 12 ναυτικά μίλια.
Ποια είναι λοιπόν η πραγματική φύση αυτού του λεγόμενου casus belli μεταξύ Τουρκίας και Ελλάδας; Ας ρίξουμε μια πιο προσεκτική ματιά.
Τουρκία: NAVTEX - Απάντηση στα 12 μίλια της Ελλάδας
Απόφαση των 12 Μιλίων της Αθήνας
Το άρθρο 3 της "Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών του 1982 για το Δίκαιο της Θάλασσας" —στην οποία η Τουρκία δεν είναι συμβαλλόμενο μέρος— παρέχει στα παράκτια κράτη το δικαίωμα να καθορίζουν τα χωρικά τους ύδατα έως το μέγιστο των 12 ναυτικών μιλίων. Αυτή η διάταξη δεν ορίζει αυτόματο πλάτος χωρικής θάλασσας για κάθε χώρα. Άλλα άρθρα της Σύμβασης ορίζουν επίσης μεθόδους που πρέπει να εφαρμόζονται σε περίπτωση διαφορών μεταξύ κρατών.
Όταν η Ελληνική Βουλή ενέκρινε τη Σύμβαση για το Δίκαιο της Θάλασσας —η οποία υπογράφηκε στις 10 Δεκεμβρίου 1982— μέσω νόμου τριών άρθρων την 1η Ιουνίου 1995, συμπεριέλαβε την ακόλουθη παράγραφο, η οποία πυροδότησε τη συζήτηση για το casus belli:
"Η Ελλάδα έχει το αμετάκλητο δικαίωμα, ανά πάσα στιγμή, να επεκτείνει τα χωρικά της ύδατα έως και 12 μίλια σύμφωνα με την έγκριση του Άρθρου 3 της εγκεκριμένης Σύμβασης. Η εφαρμογή αυτού του δικαιώματος εντός της εσωτερικής έννομης τάξης, καθώς και άλλες διατάξεις που αφορούν τα χωρικά ύδατα και τη συνορεύουσα ζώνη, τις διεθνείς οδούς θαλάσσιας κυκλοφορίας, την ερμηνευτική δήλωση της Ελλάδας σχετικά με την εφαρμογή της παρούσας Σύμβασης, την υφαλοκρηπίδα, τη θαλάσσια επιστημονική έρευνα, τη διατήρηση και προστασία του θαλάσσιου περιβάλλοντος, καθώς και την εφαρμογή και επιβολή όλων των άλλων διατάξεων της Σύμβασης που εγκρίνονται με τον παρόντα νόμο, ρυθμίζονται με διατάγματα που θα εκδοθούν κατόπιν πρότασης του Υπουργικού Συμβουλίου".
Η απάντηση της Άγκυρας στα 12 μίλια
Η Άγκυρα αντέδρασε δυναμικά στην κίνηση της Ελληνικής Βουλής μία εβδομάδα αργότερα. Στις 8 Ιουνίου 1995, μέσω της Μεγάλης Εθνοσυνέλευσης της Τουρκίας (TBMM), δόθηκε ένα σαφές μήνυμα: Η Αθήνα δεν πρέπει να κάνει λάθος υπολογισμό.
Ο αείμνηστος Πρέσβης Ντενίζ Μπολουκμπάσι, ο οποίος τότε ήταν επικεφαλής του Τμήματος Ναυτιλιακών και Αεροπορικών Υποθέσεων στο Υπουργείο Εξωτερικών, αναφέρει στο βιβλίο του «Dışişleri İskelesi» ότι συνέταξε προσωπικά το κείμενο που υποβλήθηκε στην TBMM.
Στην 121η σύνοδο της 19ης νομοθετικής περιόδου της Γενικής Συνέλευσης της TBMM στις 8 Ιουνίου 1995, η ακόλουθη απόφαση ανακοινώθηκε ομόφωνα από όλα τα πολιτικά κόμματα που εκπροσωπούνται στο κοινοβούλιο:
«Η ισορροπία στο Αιγαίο, το οποίο είναι μια κοινή θάλασσα μεταξύ Τουρκίας και Ελλάδας, καθορίστηκε με τη Συνθήκη Ειρήνης της Λωζάνης στις 24 Ιουλίου 1923. Εκείνη την εποχή, τα χωρικά ύδατα και των δύο χωρών ορίστηκαν σε τρία ναυτικά μίλια. Συνεπώς, οι περιοχές της ανοιχτής θάλασσας εκτός εθνικής κυριαρχίας αποτελούσαν το 70% του Αιγαίου Πελάγους.
«Επεκτείνοντας τα χωρικά της ύδατα στα έξι ναυτικά μίλια στις 8 Οκτωβρίου 1936, η Ελλάδα έθεσε υπό την κυριαρχία της το 43,68% - σχεδόν το μισό - του Αιγαίου. Ωστόσο, τα τουρκικά χωρικά ύδατα στο Αιγαίο, τα οποία εκτείνονταν σε έξι μίλια το 1964, καλύπτουν μόνο περίπου το 7% του Αιγαίου. Το μισό του Αιγαίου παραμένει σε καθεστώς ανοιχτής θάλασσας.»
Μια κατηγορηματική απόρριψη
«Η Ελλάδα εξέφρασε πρόσφατα την πρόθεσή της να επεκτείνει τα χωρικά της ύδατα στα 12 μίλια, αξιοποιώντας ορισμένες διατάξεις της Σύμβασης για το Δίκαιο της Θάλασσας που ουσιαστικά σχεδιάστηκαν για την ανοιχτή θάλασσα και τους ωκεανούς. Εάν αυτό συνέβαινε, η Ελλάδα θα έθετε περίπου το 72% του Αιγαίου Πελάγους υπό την κυριαρχία της.
«Είναι αδιανόητο για την Τουρκία -μια χερσόνησο- να αποδεχτεί μια κατάσταση που θα απαιτούσε πρόσβαση στις θάλασσες και τους ωκεανούς του κόσμου για να περάσει μέσα από τα ελληνικά χωρικά ύδατα. Η Τουρκία έχει ζωτικά συμφέροντα στο Αιγαίο.
«Ενώ το TBMM ελπίζει ότι η ελληνική κυβέρνηση θα απόσχει από τη λήψη απόφασης που θα διατάρασσε την ισορροπία που καθιερώθηκε από τη Λωζάνη επεκτείνοντας τα χωρικά της ύδατα στο Αιγαίο πέραν των έξι μιλίων, σε περίπτωση τέτοιας πιθανότητας, αποφάσισε να παραχωρήσει στην κυβέρνηση της Δημοκρατίας της Τουρκίας όλες τις απαραίτητες εξουσίες, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που κρίνονται απαραίτητες από στρατιωτική άποψη, για την προστασία και την υπεράσπιση των ζωτικών συμφερόντων της χώρας μας, και να ανακοινώσει αυτή την κατάσταση στο ελληνικό και παγκόσμιο κοινό με φιλικές προθέσεις.»
Οι «Mon Cher»- στα τουρκικά έχει χρησιμοποιηθεί από τους συντηρητικούς και δεξιούς πολιτικούς στην Τουρκία για να περιφρονήσουν τους παραδοσιακούς Τούρκους διπλωμάτες- του Υπουργείου Εξωτερικών της «Παλαιάς Τουρκίας» δεν άφησαν τίποτα στην τύχη.
Γηγενείς των Παρθένων Νήσων προειδοποιούν τους Γροιλανδούς για τις συνέπειες εξαγοράς από τις ΗΠΑ
Για να διασφαλίσουν ότι κανείς δεν θα μπορούσε να ισχυριστεί άγνοια, δημοσίευσαν τη δήλωση ως έγγραφο του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ στις 23 Ιουνίου 1995, καταγράφοντάς την έτσι στα πρακτικά (A/50/256, S/1995/505).
Η απόφαση του Ελληνικού Κοινοβουλίου ήταν τόσο περιττή όσο και τεχνικά λανθασμένη
Αντί να εγκρίνει τη Σύμβαση για το Δίκαιο της Θάλασσας με νόμο ενός άρθρου, η επανάληψη ενός δικαιώματος που έχει ήδη καταγραφεί στο Άρθρο 3 της Σύμβασης δεν έφερε στην Ελλάδα τίποτα άλλο από το να προκαλέσει την Τουρκία.
Σύμφωνα με το Ελληνικό Σύνταγμα, οποιαδήποτε αλλαγή στα εθνικά σύνορα απαιτεί κοινοβουλευτική απόφαση. τέτοια θέματα δεν μπορούν να αφεθούν σε διατάγματα. Πράγματι, όταν η Ελλάδα επέκτεινε τα χωρικά της ύδατα στα 12 μίλια νότια της Πελοποννήσου πέρυσι, απαιτήθηκε κοινοβουλευτική απόφαση.
Πουθενά στη δήλωση TBMM της 8ης Ιουνίου 1995 εμφανίζονται οι λέξεις «casus belli» ή «πόλεμος». Αντίθετα, μιλάει για φιλία. Ωστόσο, το αποτρεπτικό αποτέλεσμα που δημιούργησε μέχρι στιγμής ήταν αρκετό για να αποτρέψει την Ελλάδα από το να δημιουργήσει ένα τετελεσμένο γεγονός στο Αιγαίο.
Η Ελλάδα ισχυρίζεται συνεχώς - αναφερόμενη έμμεσα στην Τουρκία - ότι η απειλή για τη χώρα της προέρχεται από την ανατολή. Με αυτόν τον τρόπο, εξαπατά τόσο τη Δύση όσο και το δικό της κοινό και προσπαθεί να δικαιολογήσει τον εξοπλισμό της με την αντίληψη μιας «τουρκικής απειλής».
Από αυτή την οπτική γωνία, ο χαρακτηρισμός της διακήρυξης TBMM ως casus belli εξυπηρετεί τον στόχο της Ελλάδας να παρουσιάσει την Τουρκία ως επιθετική χώρα - της χρησιμεύει ως παιχνίδι.
Πρόσφατες προκλήσεις
Παραδόξως, τις τελευταίες ημέρες, η κριτική έχει αυξηθεί τόσο στην Ελλάδα όσο και στην Τουρκία κατά των πολιτικών των κυβερνήσεων στο Αιγαίο. Την περασμένη εβδομάδα, πραγματοποιήθηκε ειδική συνεδρίαση για την εξωτερική πολιτική στο Ελληνικό Κοινοβούλιο κατόπιν πρότασης τριών βουλευτών.
Ρίξτε μια ματιά στον τίτλο της συνεδρίασης: «Απώλεια εδάφους στην εξωτερική πολιτική και η σιωπή της κυβέρνησης σε θέματα που αφορούν τα εθνικά συμφέροντα».
Κατά τη διάρκεια της συνεδρίασης, βουλευτές της αντιπολίτευσης επέκριναν έντονα την κυβέρνηση για το ότι έχει κολλήσει στα έξι μίλια, ότι αγνοεί τις τουρκικές προκλήσεις, ότι επιτρέπει την ένταξη του δόγματος «Γαλάζια Πατρίδα» στα σχολικά προγράμματα στην Τουρκία και ότι σιωπά απέναντι στις παραβιάσεις των κυριαρχικών δικαιωμάτων της Ελλάδας.
Αμφισβητήθηκε επίσης η προγραμματισμένη επίσκεψη του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη στην Τουρκία το πρώτο δεκαπενθήμερο του Φεβρουαρίου, κατόπιν πρόσκλησης του Προέδρου Ταγίπ Ερντογάν για να παραστεί στη συνεδρίαση του Συμβουλίου Συνεργασίας Υψηλού Επιπέδου.
Απαντώντας, ο υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης δήλωσε ότι η Ελλάδα έχει το δικαίωμα να επεκτείνει τα χωρικά της ύδατα στο Αιγαίο στα 12 μίλια και θα ασκήσει αυτό το δικαίωμα όταν οι συνθήκες είναι ευνοϊκές. Ο πρωθυπουργός Μητσοτάκης και ο υπουργός Άμυνας Νίκος Δένδιας χρησιμοποίησαν αργότερα παρόμοια γλώσσα.
Γιατί η Τουρκία παραμένει σιωπηλή;
Ομοίως, ένα τμήμα στην Τουρκία κατηγορεί την κυβέρνηση ότι αφήνει αναπάντητα τα αιτήματα των Ελλήνων αξιωματούχων. Κάποιοι μάλιστα διατυπώνουν λαμπρές ιδέες, όπως η εκ νέου παρέμβαση του TBMM και η έκδοση νέας δήλωσης.
Ωστόσο, η Ελλάδα χρησιμοποιεί την ίδια ρητορική εδώ και 30 χρόνια. Δεν υπάρχει τίποτα νέο στις δηλώσεις των Ελλήνων ηγετών.
Σε μια εποχή που η διεθνής θέση της Τουρκίας βρίσκεται στο αποκορύφωμά της, όταν ο Τραμπ επαινεί τον Πρόεδρο Ερντογάν σχεδόν σε κάθε δεύτερη πρόταση, αυτή η περίοδος απέχει πολύ από το να δημιουργήσει τις «ευνοϊκές συνθήκες» που επιδιώκει η Ελλάδα για να επεκτείνει τα χωρικά της ύδατα στα 12 μίλια.
Η επαναφορά του TBMM στην εικόνα χωρίς λόγο θα δημιουργούσε την εντύπωση ότι η Τουρκία δεν έχει αυτοπεποίθηση και θα αποδυνάμωνε το αποτρεπτικό αποτέλεσμα της δήλωσης της 8ης Ιουνίου 1995.
Αν πρέπει να αναζητηθεί ένας «κατάσκοπος», στην πραγματικότητα είναι το ίδιο το casus belli: πολιτικοί και από τις δύο πλευρές που ευδοκιμούν στην ένταση και τμήματα των μέσων ενημέρωσης που την προκαλούν και της δίνουν προβολή.
