Η εικόνα της ελληνικής τριτοβάθμιας εκπαίδευσης καταρρέει κάτω από το βάρος των ίδιων των αριθμών. Όσο και αν η δημόσια συζήτηση αναλώνεται σε θεωρητικές αναλύσεις για το μέλλον της παιδείας, η αμείλικτη πραγματικότητα δεν κρύβεται με τίποτα: τα πανεπιστήμιά μας αδειάζουν από καθηγητές. Η χώρα μας βιώνει μια πρωτοφανή εκπαιδευτική αιμορραγία, υστερώντας δραματικά έναντι του μέσου όρου της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Τα επίσημα στοιχεία δεν αφήνουν κανένα απολύτως περιθώριο παρερμηνείας, αποκαλύπτοντας σε όλο του το μεγαλείο το μέγεθος της εγκατάλειψης των ανώτατων εκπαιδευτικών ιδρυμάτων.
Τα Νούμερα της Απόλυτης Κατάρρευσης
Η απόσταση που χωρίζει την Ελλάδα από την υπόλοιπη Ευρώπη έχει πλέον μετατραπεί σε ένα αγεφύρωτο, σκοτεινό χάσμα. Εάν εξετάσουμε προσεκτικά το ποσοστό των πανεπιστημιακών δασκάλων επί του ενεργού πληθυσμού, η χώρα μας καταγράφει ένα απογοητευτικό μηδέν κόμμα σαράντα τέσσερα τοις εκατό (0,44%), όταν ο μέσος όρος στην Ευρωπαϊκή Ένωση αγγίζει το μηδέν κόμμα εβδομήντα δύο τοις εκατό (0,72%). Μιλάμε για μια διαφορά που προκαλεί ίλιγγο και εκθέτει ανεπανόρθωτα την οργάνωση του εκπαιδευτικού μας συστήματος.
Σύμφφωνα με τον Στράτο Στρατηγάκη, αυτή η εικόνα γίνεται ακόμα πιο ζοφερή όταν η σύγκριση περνάει στο επίπεδο του συνολικού πληθυσμού. Εκεί, η Ελλάδα περιορίζεται στο πενιχρό μηδέν κόμμα δεκαεννέα τοις εκατό (0,19%), ενώ ο ευρωπαϊκός μέσος όρος βρίσκεται στο μηδέν κόμμα τριάντα τέσσερα τοις εκατό (0,34%). Με απλά, μαθηματικά λόγια, τα οποία δεν επιδέχονται καμίας αμφισβήτησης: έχουμε σχεδόν τους μισούς καθηγητές από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Πρόκειται για μια στατιστική που ισοδυναμεί με καταδίκη της ομαλής ακαδημαϊκής λειτουργίας και της προόδου.
Τα ίδια, εξίσου χαμηλά ποσοστά με εμάς καταγράφουν μόνο η Γαλλία και η Ιταλία, γεγονός που ωστόσο δεν μπορεί να αποτελέσει σε καμία περίπτωση δικαιολογία για την ελληνική εκπαιδευτική παράλυση. Στον αντίποδα, στην κορυφή της σχετικής ευρωπαϊκής λίστας δεσπόζουν κυρίαρχα χώρες όπως η Νορβηγία, η Αυστρία, η Γερμανία, η Κροατία και η Ελβετία. Εκεί, τα ποσοστά των διδασκόντων επί του συνολικού πληθυσμού κυμαίνονται από μηδέν κόμμα πενήντα τοις εκατό (0,50%) έως και μηδέν κόμμα εβδομήντα πέντε τοις εκατό (0,75%). Η απόσταση που μας χωρίζει από αυτήν την κορυφή είναι, δυστυχώς, απλώς χαώδης.
Το Σκληρό «Χαστούκι» από την Πορτογαλία και τη Βουλγαρία
Εάν η σύγκριση με τις παραδοσιακές ευρωπαϊκές υπερδυνάμεις φαντάζει άνιση, η αντιπαραβολή με κράτη που μοιράζονται παρόμοια οικονομική αφετηρία με εμάς, προκαλεί βαθιά θλίψη και οργή. Η Πορτογαλία, ένα κράτος που χτυπήθηκε ανελέητα από τη λαίλαπα των μνημονίων ακριβώς όπως και η Ελλάδα, παρουσιάζει επιδόσεις που μας συνθλίβουν. Τη δεκαετία του ογδόντα, η ιβηρική χώρα βρισκόταν εκπαιδευτικά και αναπτυξιακά πάρα πολύ πίσω από εμάς. Σήμερα; Σήμερα καταγράφει ποσοστό μηδέν κόμμα ενενήντα ένα τοις εκατό (0,91%) στον οικονομικά ενεργό πληθυσμό και μηδέν κόμμα σαράντα τέσσερα τοις εκατό (0,44%) επί του συνολικού πληθυσμού. Διαθέτουν, δηλαδή, υπερδιπλάσιους πανεπιστημιακούς δασκάλους από την Ελλάδα, αποδεικνύοντας περίτρανα ότι η οικονομική κρίση δεν μπορεί να αποτελεί το αιώνιο άλλοθι. Είναι πλέον πολύ μπροστά από την Ελλάδα σε όλους τους τομείς.
Το μεγαλύτερο, ίσως, και πιο ηχηρό χτύπημα προέρχεται από τα βόρεια σύνορά μας. Η Βουλγαρία διαθέτει πλέον σχεδόν διπλάσιους καθηγητές από την Ελλάδα. Η γειτονική χώρα έχει μετατραπεί σε έναν εξαιρετικά ελκυστικό και οργανωμένο προορισμό για χιλιάδες ξένους φοιτητές, κυρίως στον απαιτητικό τομέα της Ιατρικής. Ο λόγος είναι απλός: παρέχει φθηνές, αγγλόφωνες σπουδές με δίδακτρα, βασισμένη σε ένα ισχυρό διδακτικό δυναμικό. Την ίδια ακριβώς στιγμή, η Ελλάδα επιχειρεί να προωθήσει αντίστοιχα προγράμματα με δίδακτρα για ξένους φοιτητές, παραβλέποντας επιδεικτικά το πιο βασικό, το πιο θεμελιώδες συστατικό της εξίσωσης: δεν έχουμε καθηγητές για να τους διδάξουν.
Η Διαρκής Συρρίκνωση και το Ντροπιαστικό Χάσμα των Φύλων
Τα αυστηρά στατιστικά δεδομένα του έτους δύο χιλιάδες είκοσι τρία (2023) αποτυπώνουν μια εφιαλτική, διαρκώς επιδεινούμενη τάση που δεν αφήνει κανένα περιθώριο αισιοδοξίας. Ενώ το έτος δύο χιλιάδες είκοσι δύο (2022) το ποσοστό του διδακτικού προσωπικού στην τριτοβάθμια εκπαίδευση επί του συνολικού πληθυσμού στις είκοσι επτά χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης αυξήθηκε από μηδέν κόμμα τριάντα τρία τοις εκατό (0,33%) σε μηδέν κόμμα τριάντα τέσσερα τοις εκατό (0,34%), στην Ελλάδα συνέβη το ακριβώς, τραγικά αντίθετο. Εμείς καταγράψαμε περαιτέρω μείωση, πέφτοντας από το μηδέν κόμμα είκοσι ένα τοις εκατό (0,21%) στο μηδέν κόμμα δεκαεννέα τοις εκατό (0,19%).
Αν αυτή η κάθετα πτωτική πορεία συνεχιστεί με τους ίδιους αμείλικτους ρυθμούς, είναι μαθηματικά βέβαιο πως σύντομα η χώρα μας θα φτάσει στον απόλυτο πάτο, διαθέτοντας κυριολεκτικά τους μισούς καθηγητές σε σχέση με όλα τα υπόλοιπα κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η συνεχής αυτή μείωση του εκπαιδευτικού προσωπικού στα ανώτατα ιδρύματα δεν είναι ούτε ένα τυχαίο στατιστικό λάθος, ούτε μια προσωρινή αρρυθμία. Αποτελεί την ξεκάθαρη, αδιαμφισβήτητη και πικρή απόδειξη της συστηματικής συρρίκνωσης που υφίσταται η δημόσια Τριτοβάθμια Εκπαίδευση στη χώρα.
Παράλληλα, τα στοιχεία φέρνουν στο φως και μια τεράστια, κοινωνικά απαράδεκτη ανισότητα όσον αφορά την εκπροσώπηση των φύλων στα ακαδημαϊκά έδρανα. Η Ελλάδα κατατάσσεται στη ντροπιαστική δεύτερη θέση από το τέλος, όσον αφορά το ποσοστό των γυναικών μελών του διδακτικού προσωπικού, συγκεντρώνοντας μόλις τριάντα επτά κόμμα επτά τοις εκατό (37,7%). Τη θλιβερή πρωτιά της τελευταίας θέσης κατέχει το Λουξεμβούργο με τριάντα έξι κόμμα δύο τοις εκατό (36,2%), τη στιγμή που η Λιθουανία οδηγεί την κούρσα της απόλυτης ισότητας με ένα εντυπωσιακό πενήντα επτά κόμμα οκτώ τοις εκατό (57,8%).
Τα νούμερα μιλούν από μόνα τους, φωνάζουν, και καταδικάζουν την απραξία. Όσο τα αμφιθέατρα στερούνται του απαραίτητου, καταρτισμένου επιστημονικού δυναμικού, το ακαδημαϊκό μέλλον της χώρας υποθηκεύεται, αφήνοντας την Ελλάδα αβοήθητο ουραγό των ευρωπαϊκών εξελίξεων.
