Μια εξαιρετικά σκοτεινή προειδοποίηση για την παγκόσμια οικονομία και το μέλλον εκατοντάδων εκατομμυρίων ανθρώπων απευθύνει ο Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών. Το Πρόγραμμα των Ηνωμένων Εθνών για την Ανάπτυξη (UNDP) κρούει τον κώδωνα του κινδύνου για ένα επικίνδυνο τρίπτυχο κρίσεων: την εκτόξευση του ενεργειακού κόστους, την ασφυκτική επιβάρυνση από τα υψηλά επιτόκια δανεισμού και ένα ενδεχομένως ακραίο φαινόμενο El Niño.
Σύμφωνα με τη νέα έκθεση του οργανισμού, οι τρεις αυτές απειλές αλληλοτροφοδοτούνται, δημιουργώντας συνθήκες που μπορούν να οδηγήσουν δεκάδες, ακόμη και εκατοντάδες εκατομμύρια ανθρώπους ξανά στη φτώχεια. Το μεγαλύτερο πλήγμα αναμένεται να δεχθούν οι αναπτυσσόμενες οικονομίες, οι οποίες βλέπουν τα οικονομικά τους περιθώρια να εξαντλούνται, την ώρα που αυξάνονται οι ανάγκες κοινωνικής προστασίας.
Ο επικεφαλής του UNDP, Αλεξάντερ Ντε Κρόο, περιέγραψε την κατάσταση ως μια «τέλεια καταιγίδα», προειδοποιώντας ότι οι ανατιμήσεις στο πετρέλαιο και στα τρόφιμα έχουν στερήσει από εκατομμύρια οικογένειες ακόμη και το τελευταίο οικονομικό τους περιθώριο. Όπως επισήμανε, οι κυβερνήσεις των φτωχότερων χωρών βρίσκονται μπροστά σε εξαιρετικά δύσκολες αποφάσεις: είτε θα περιορίσουν τη στήριξη προς τους πιο ευάλωτους πολίτες είτε θα αναγκαστούν να θυσιάσουν κρίσιμα αναπτυξιακά προγράμματα.
Η προειδοποίηση έρχεται την ώρα που βρίσκονται στο προσκήνιο οι ετήσιες σύνοδοι της Παγκόσμιας Τράπεζας και του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου στην Μπανγκόκ. Το UNDP υπογραμμίζει ότι οι επιπτώσεις δεν περιορίζονται πλέον σε συγκεκριμένες περιοχές, αλλά αγγίζουν περίπου 100 χώρες, μετατρέποντας την κρίση σε παγκόσμια απειλή.
Τρεις απειλές που τροφοδοτούν έναν παγκόσμιο εφιάλτη
Η πρώτη μεγάλη απειλή είναι η ενεργειακή κρίση. Μετά την πρόσκαιρη αποκλιμάκωση, οι τιμές του πετρελαίου φέρονται να έχουν ξεπεράσει και πάλι τα 100 δολάρια το βαρέλι, καθώς οι γεωπολιτικές εντάσεις στη Μέση Ανατολή αναζωπυρώνονται. Ο ΟΗΕ είχε ήδη χαρακτηρίσει το αρχικό σοκ στην προσφορά πετρελαίου από τον πόλεμο στο Ιράν ως το σοβαρότερο που έχει καταγραφεί στην ιστορία.
Η δεύτερη απειλή έρχεται από τη φύση. Ένα εξαιρετικά ισχυρό El Niño θα μπορούσε να προκαλέσει ακραία καιρικά φαινόμενα σε πολλές περιοχές του πλανήτη. Καταστροφικές πλημμύρες, παρατεταμένες ξηρασίες και θερμοκρασίες-ρεκόρ ενδέχεται να πλήξουν τη γεωργική παραγωγή, να καταστρέψουν σοδειές και να προκαλέσουν νέες αναταράξεις στην παγκόσμια τροφοδοσία τροφίμων.
Η τρίτη απειλή είναι το δυσβάσταχτο κόστος δανεισμού. Σύμφωνα με τα στοιχεία που επικαλείται το UNDP, οι αναπτυσσόμενες χώρες διαθέτουν πλέον κατά μέσο όρο πάνω από το 10% των κρατικών τους εσόδων μόνο για την εξυπηρέτηση τόκων. Πρόκειται για το υψηλότερο επίπεδο των τελευταίων 25 ετών, με αποτέλεσμα να απομένουν όλο και λιγότερα χρήματα για νοσοκομεία, σχολεία και κοινωνικές παροχές.
Εξαντλούνται τα κρατικά ταμεία – Στον αέρα η επιβίωση των φτωχότερων
Η κατάσταση γίνεται ακόμη πιο επικίνδυνη επειδή τα μέτρα στήριξης που μέχρι σήμερα συγκρατούσαν τις συνέπειες της ακρίβειας αρχίζουν να αποσύρονται. Οι κυβερνήσεις δυσκολεύονται να συνεχίσουν τις επιδοτήσεις και τις παρεμβάσεις, ακριβώς τη στιγμή που οι πολίτες χρειάζονται μεγαλύτερη προστασία.
Το μέγεθος της εξάρτησης από αυτά τα μέτρα αποτυπώνεται στην εκτίμηση του UNDP ότι, χωρίς τις παγκόσμιες επιδοτήσεις στα ορυκτά καύσιμα, οι οποίες ενδέχεται να ξεπεράσουν το 1 τρισ. δολάρια φέτος, περίπου 130 εκατομμύρια επιπλέον άνθρωποι θα είχαν βρεθεί στη φτώχεια.
Παράλληλα, η έκθεση αναδεικνύει τον κίνδυνο μιας νέας έξαρσης της πολυδιάστατης φτώχειας, για πρώτη φορά εδώ και 15 χρόνια. Περίπου 1,2 δισεκατομμύρια άνθρωποι ήδη βιώνουν πολλαπλές στερήσεις, από την έλλειψη καθαρού νερού και την πείνα μέχρι την αδυναμία πρόσβασης στην εκπαίδευση.
Ο Αλεξάντερ Ντε Κρόο ζητά από τη διεθνή κοινότητα, τους πολυμερείς οργανισμούς και τους χρηματοδοτικούς θεσμούς να εξασφαλίσουν άμεσα φθηνότερη και ευκολότερη πρόσβαση σε χρηματοδότηση, ώστε οι κυβερνήσεις να μη στερήσουν από τους πιο ευάλωτους πολίτες τους την απαραίτητη βοήθεια.
Το μήνυμα του ΟΗΕ είναι σαφές: ο κόσμος βρίσκεται μπροστά σε μια επικίνδυνη σύγκλιση κρίσεων. Εάν η ενεργειακή αναταραχή, το δυσβάσταχτο χρέος και τα ακραία καιρικά φαινόμενα χτυπήσουν ταυτόχρονα, οι συνέπειες μπορεί να αποδειχθούν καταστροφικές. Και αυτή τη φορά, το τίμημα ενδέχεται να μετρηθεί όχι μόνο σε οικονομικές απώλειες, αλλά και σε εκατομμύρια ανθρώπους που θα χάσουν όσα με κόπο κατάφεραν να αποκτήσουν.
