Μια βαθιά μεταβολή στην αρχιτεκτονική ασφαλείας της Ευρώπης φαίνεται να προωθεί η Ουάσιγκτον, καθώς το Πεντάγωνο ζητά πλέον ανοιχτά από τους Ευρωπαίους συμμάχους να αναλάβουν πρωταγωνιστικό ρόλο στην υπεράσπιση της ηπείρου.
Το μήνυμα μεταφέρθηκε με ιδιαίτερη σαφήνεια στις Βρυξέλλες από τον υφυπουργό Άμυνας των ΗΠΑ αρμόδιο για θέματα πολιτικής, Έλμπριτζ Κόλμπι, την ώρα που βρίσκεται σε εξέλιξη η κρίσιμη επανεξέταση της αμερικανικής στρατιωτικής παρουσίας στην Ευρώπη.
Σύμφωνα με το Reuters, η διαδικασία δεν αφορά απλώς το ερώτημα πόσοι Αμερικανοί στρατιώτες θα παραμείνουν στην Ευρώπη και σε ποιες βάσεις, αλλά το συνολικό μοντέλο με το οποίο οι ΗΠΑ σκοπεύουν να συμμετέχουν στην άμυνα της ευρωπαϊκής ηπείρου τα επόμενα χρόνια.
«Το ΝΑΤΟ πρέπει να αλλάξει»
«Πιστεύουμε ότι, για να επιβιώσει και πραγματικά να ευημερήσει, το ΝΑΤΟ πρέπει να αλλάξει», ήταν το κεντρικό μήνυμα του Κόλμπι προς τους πρεσβευτές των κρατών-μελών της Συμμαχίας.
Η Ουάσιγκτον έχει ξεκινήσει από τον Ιούνιο εξάμηνη επανεξέταση της ανάπτυξης των αμερικανικών δυνάμεων στην Ευρώπη, ενώ το Πεντάγωνο απέστειλε ερωτηματολόγιο στους συμμάχους σχετικά με τις αμυντικές δαπάνες, τη στρατηγική, τις προμήθειες αλλά και ευρύτερες αμερικανικές προτεραιότητες.
Μέχρι τις 6 Νοεμβρίου αναμένεται να έχουν διαμορφωθεί τουλάχιστον τέσσερις διαφορετικές επιλογές για τον υπουργό Άμυνας Πιτ Χέγκσεθ, πριν από την ολοκλήρωση της αναθεώρησης τον Δεκέμβριο.
Το κρίσιμο στοιχείο, όμως, βρίσκεται στον τελικό στόχο.
Ο Κόλμπι ξεκαθάρισε ότι η διαδικασία αποσκοπεί στη μετάβαση προς μια «πιο ανθεκτική και ισχυρή συμβατική άμυνα της ηπείρου υπό ευρωπαϊκή ηγεσία».
Με άλλα λόγια, οι ΗΠΑ δεν μιλούν πλέον απλώς για μεγαλύτερο «burden sharing». Μιλούν για μετατόπιση της κύριας συμβατικής ευθύνης για την άμυνα της Ευρώπης προς τους ίδιους τους Ευρωπαίους.
Το «NATO 3.0» και η νέα κατανομή βαρών
Η στρατηγική αυτή έχει ήδη αποκτήσει όνομα: «NATO 3.0».
Ο γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ Μαρκ Ρούτε υπενθύμισε ότι ο Κόλμπι έχει χρησιμοποιήσει τον συγκεκριμένο όρο για να περιγράψει μια Συμμαχία στην οποία μια ισχυρότερη Ευρώπη θα λειτουργεί μέσα σε ένα ισχυρότερο ΝΑΤΟ, με δικαιότερη κατανομή της ευθύνης ανάμεσα στις δύο πλευρές του Ατλαντικού.
Η αλλαγή αυτή συνοδεύεται ήδη από μια πρωτοφανή αύξηση των ευρωπαϊκών στρατιωτικών δαπανών.
Στη Σύνοδο της Χάγης το 2025, οι σύμμαχοι συμφώνησαν να κατευθύνουν έως το 2035 συνολικά το 5% του ΑΕΠ τους στην άμυνα και την ασφάλεια: τουλάχιστον 3,5% για τις βασικές στρατιωτικές ανάγκες και έως 1,5% για υποδομές, ανθεκτικότητα, δίκτυα και συναφείς επενδύσεις.
Η τάση επιταχύνεται. Σύμφωνα με το ΝΑΤΟ, οι Ευρωπαίοι σύμμαχοι και ο Καναδάς αύξησαν το 2025 τις επενδύσεις τους στις βασικές αμυντικές απαιτήσεις κατά περισσότερα από 139 δισ. δολάρια, ενώ στη Σύνοδο της Άγκυρας τον Ιούλιο του 2026 ανακοινώθηκαν νέες προμήθειες άνω των 50 δισ. δολαρίων.
Τα «κόκκινα» κενά στις ευρωπαϊκές Ένοπλες Δυνάμεις
Τα χρήματα, ωστόσο, δεν αρκούν.
Οι ευρωπαϊκές χώρες εξακολουθούν να εμφανίζουν σοβαρές ελλείψεις σε κρίσιμες στρατιωτικές δυνατότητες. Σύμφωνα με τους Financial Times, στις αξιολογήσεις του ΝΑΤΟ καταγράφεται ένα «sea of red» – μια «θάλασσα κόκκινου», δηλαδή μεγάλος αριθμός τομέων στους οποίους οι διαθέσιμες δυνατότητες υπολείπονται των απαιτήσεων της Συμμαχίας.
Η Ουάσιγκτον ζητά ιδιαίτερα μεγαλύτερη ευρωπαϊκή συνεισφορά σε συμβατικά οπλικά συστήματα και δυνατότητες που επί δεκαετίες παρέχονταν σε μεγάλο βαθμό από τις ΗΠΑ.
Το ζήτημα γίνεται ακόμη πιο πιεστικό λόγω της κατάστασης στην αεράμυνα. Ρεπορτάζ του Associated Press αναφέρει σοβαρή πίεση στα διαθέσιμα αποθέματα αναχαιτιστικών Patriot στην Ευρώπη, σε μια περίοδο κατά την οποία οι ανάγκες για αντιμετώπιση βαλλιστικών πυραύλων παραμένουν εξαιρετικά υψηλές.
Γι' αυτό και το ΝΑΤΟ επιχειρεί παράλληλα να αυξήσει τη βιομηχανική παραγωγή, με ιδιαίτερη έμφαση στην αεράμυνα, τα πυρομαχικά και τις δυνατότητες κρούσης.
Φεύγουν οι Αμερικανοί από την Ευρώπη;
Αυτό είναι το μεγάλο ερώτημα.
Οι ΗΠΑ εξακολουθούν να διατηρούν περίπου 80.000 στρατιωτικούς στην Ευρώπη, όμως η επανεξέταση της διάταξης των δυνάμεων δημιουργεί φόβους για περαιτέρω μειώσεις.
Ο Κόλμπι επιχείρησε να καθησυχάσει τους συμμάχους, υπογραμμίζοντας ότι η Ευρώπη παραμένει κρίσιμη περιοχή για τις ΗΠΑ και ότι η διαδικασία θα πραγματοποιηθεί μέσω διαβουλεύσεων.
Ωστόσο, η κατεύθυνση είναι εμφανής: η Ουάσιγκτον θέλει να απελευθερώσει στρατιωτικούς πόρους ώστε να δώσει μεγαλύτερο βάρος στον Ινδοειρηνικό και στο δυτικό ημισφαίριο, αφήνοντας στους Ευρωπαίους μεγαλύτερο μέρος της συμβατικής αποτροπής απέναντι στη Ρωσία.
Μια ιστορική μετάβαση για την Ευρώπη
Για περισσότερο από επτά δεκαετίες, η ευρωπαϊκή ασφάλεια στηρίχθηκε σε μεγάλο βαθμό στην αμερικανική στρατιωτική ισχύ. Το νέο μοντέλο δεν σημαίνει απαραίτητα το τέλος της αμερικανικής παρουσίας ούτε εγκατάλειψη του ΝΑΤΟ. Η επίσημη γραμμή παραμένει η δέσμευση στο Άρθρο 5 και στη συλλογική άμυνα.
Σημαίνει όμως ότι η Ευρώπη καλείται να αποκτήσει πολύ μεγαλύτερη δυνατότητα να διεξάγει και να υποστηρίζει έναν μεγάλης κλίμακας συμβατικό πόλεμο με μικρότερη εξάρτηση από τις ΗΠΑ.
Αυτό απαιτεί όχι μόνο περισσότερα χρήματα, αλλά νέα εργοστάσια, μεγαλύτερα αποθέματα πυρομαχικών, ισχυρότερη αεράμυνα, περισσότερα μαχητικά και πυραυλικά συστήματα, στρατιωτική κινητικότητα και –κυρίως– πολιτική βούληση.
Η συνάντηση των Βρυξελλών, επομένως, μπορεί να αποδειχθεί κάτι περισσότερο από μία ακόμη συζήτηση για τις αμυντικές δαπάνες.
Η Ουάσιγκτον δείχνει ότι θέλει να παραμείνει στην ευρωπαϊκή ασφάλεια, αλλά όχι πλέον με τους ίδιους όρους. Και το μήνυμα προς τις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες είναι σαφές: η εποχή κατά την οποία η άμυνα της Ευρώπης θεωρούνταν πρωτίστως αμερικανική ευθύνη πλησιάζει στο τέλος της.
