Για δεκαετίες, όταν οι ευρωπαϊκές δυνάμεις του ΝΑΤΟ δεν διέθεταν αρκετά αεροσκάφη, πυραύλους ή μέσα υποστήριξης, η απάντηση βρισκόταν συνήθως στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού. Τώρα, όμως, το αμερικανικό δίχτυ ασφαλείας δεν θεωρείται πλέον δεδομένο. Οι 32 σύμμαχοι αρχίζουν έναν νέο κύκλο στρατιωτικών διαπραγματεύσεων, με την προοπτική μικρότερης παρουσίας των ΗΠΑ στην Ευρώπη και την ανησυχία για τη Ρωσία να ανατρέπουν παλαιές ισορροπίες.

Σύμφωνα με έρευνα του POLITICO, η διαδικασία που ξεκινά τον Οκτώβριο θα καθορίσει τις στρατιωτικές δυνατότητες που πρέπει να διαθέτει η Συμμαχία με ορίζοντα το 2029. Στο τραπέζι βρίσκονται οι απαιτήσεις σε στρατεύματα και οπλικά συστήματα, η κατανομή του κόστους, αλλά και η ανάγκη προσαρμογής σε έναν πόλεμο όπου τα drones έχουν αποκτήσει κεντρικό ρόλο.

Οι πέντε μεγάλες εκκρεμότητες δεν αποτελούν αποφάσεις που έχουν ήδη εγκριθεί. Είναι τα ζητήματα πάνω στα οποία οι σύμμαχοι καλούνται να συμφωνήσουν.

Αν φύγουν αμερικανικές δυνάμεις, ποιος θα καλύψει το κενό;

Το Πεντάγωνο επανεξετάζει την παρουσία του στην Ευρώπη, με τη σχετική αξιολόγηση να αναμένεται να ολοκληρωθεί τον Δεκέμβριο.

Μια ενδεχόμενη μείωση δεν θα αφορούσε μόνο τον αριθμό των στρατιωτών. Θα μπορούσε να επηρεάσει κρίσιμες δυνατότητες, από αεροσκάφη εναέριου ανεφοδιασμού και βαρέα μεταγωγικά μέχρι μέσα πληροφοριών, επιτήρησης και πυραύλους μεγάλου βεληνεκούς.

Το ερώτημα είναι ποιος θα μπορούσε να αναλάβει αυτές τις αποστολές και με ποια χρηματοδότηση.

Η Καμίλ Γκραντ, επικεφαλής του ευρωπαϊκού συνδέσμου αμυντικών βιομηχανιών ASD και πρώην αξιωματούχος του ΝΑΤΟ, περιέγραψε την αλλαγή που έχει συντελεστεί: στο παρελθόν οι ΗΠΑ κάλυπταν μεγάλο μέρος των συμμαχικών ελλείψεων. Πλέον αυτή η δυνατότητα δεν θεωρείται αυτονόητη.

Η Ρωσία του 2029 και τα εννέα εκατομμύρια drones

Η δεύτερη μεγάλη πρόκληση αφορά το είδος των όπλων που πρέπει να αποκτήσει η Συμμαχία.

Ο πόλεμος στην Ουκρανία έχει αναδείξει τη σημασία των μη επανδρωμένων συστημάτων, αλλά και το τεράστιο κόστος της αντιμετώπισής τους με ακριβούς αντιαεροπορικούς πυραύλους.

Ο ανώτατος συμμαχικός διοικητής μετασχηματισμού, Γάλλος ναύαρχος Πιερ Βαντιέ, έχει δηλώσει ότι η Ρωσία παράγει περίπου εννέα εκατομμύρια drones ετησίως. Πρόκειται για εκτίμηση του ίδιου, η οποία υπογραμμίζει την κλίμακα του προβλήματος που καλούνται να αντιμετωπίσουν οι δυτικές αμυντικές βιομηχανίες.

Οι σύμμαχοι εξετάζουν την ενίσχυση των αυτόνομων συστημάτων, χωρίς να εγκαταλείπουν τα άρματα μάχης, το πυροβολικό ή την επανδρωμένη αεροπορία.

Στη Γαλλία έχουν προβλεφθεί περίπου 8,4 δισεκατομμύρια ευρώ για drones και περιφερόμενα πυρομαχικά. Η Γερμανία σχεδιάζει ειδικό σύνταγμα μη επανδρωμένων συστημάτων, ενώ το Ηνωμένο Βασίλειο προωθεί συνδυασμούς επανδρωμένων και αυτόνομων ναυτικών μέσων.

Λιγότεροι ακριβοί πύραυλοι, περισσότερα φθηνά όπλα;

Ένα ακόμη ζήτημα είναι αν οι συμμαχικοί στόχοι πρέπει να καθορίζονται από τον αριθμό των διαθέσιμων οπλικών συστημάτων ή από το επιχειρησιακό αποτέλεσμα που μπορεί να επιτύχει κάθε χώρα.

Σήμερα, η κατοχή προηγμένων αμερικανικών όπλων αποτελεί σημαντικό πλεονέκτημα. Δεν έχουν όμως όλοι οι Ευρωπαίοι σύμμαχοι πρόσβαση σε συστήματα όπως οι πύραυλοι Tomahawk.

Ο Φαμπρίς Ποτιέ, πρώην διευθυντής σχεδιασμού πολιτικής του ΝΑΤΟ, υποστήριξε ότι θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν μαζικά φθηνότερες εναλλακτικές λύσεις αντί της εξάρτησης από χιλιάδες πανάκριβους πυραύλους.

Η συζήτηση αυτή αφορά όχι μόνο το κόστος αγοράς, αλλά και τη δυνατότητα γρήγορης αναπλήρωσης των αποθεμάτων σε μια παρατεταμένη σύγκρουση.

Τραμπ για Ζελένσκι: «Παίρνει χρήματα από την Ευρώπη και δεν θέλει ειρήνη»

Παράλληλα, οι ευρωπαϊκές χώρες αντιμετωπίζουν δυσκολίες στη στρατολόγηση και διατήρηση στρατιωτικού προσωπικού. Η ανάπτυξη αυτόνομων συστημάτων εμφανίζεται έτσι και ως πιθανή απάντηση στις δημογραφικές πιέσεις.

Ο Βορράς, ο Νότος και η Μαύρη Θάλασσα

Δεν βλέπουν όλοι οι σύμμαχοι τις ίδιες απειλές με την ίδια προτεραιότητα.

Η ανατολική πτέρυγα της Συμμαχίας παραμένει προσηλωμένη στη Ρωσία, ενώ η Αρκτική έχει αποκτήσει αυξημένο στρατηγικό ενδιαφέρον.

Χώρες του Νότου και της νοτιοανατολικής Ευρώπης ζητούν μεγαλύτερη προσοχή στη Μεσόγειο, στη Λιβύη και στη Μαύρη Θάλασσα, όπου επιθέσεις με drones εναντίον εμπορικών πλοίων έχουν αναδείξει νέους κινδύνους για τη ναυσιπλοΐα.

Η δυσκολία βρίσκεται στην κατανομή δυνάμεων και χρημάτων μεταξύ διαφορετικών γεωγραφικών μετώπων.

Η Ελλάδα, ως σύμμαχος με σημαντική παρουσία στην Ανατολική Μεσόγειο, έχει προφανές ενδιαφέρον για τη θέση που θα καταλάβει η νότια πτέρυγα στους νέους σχεδιασμούς. Ωστόσο, δεν έχουν ανακοινωθεί συγκεκριμένες νέες υποχρεώσεις ή πρόσθετοι εξοπλιστικοί στόχοι για την Αθήνα στο πλαίσιο αυτών των συνομιλιών.

Η Ουκρανία ως πολεμικό εργαστήριο – Και το μάθημα που δεν θέλει να αντιγράψει το ΝΑΤΟ

Η εμπειρία του ουκρανικού στρατού θεωρείται πολύτιμη για τη Συμμαχία, ιδιαίτερα σε ό,τι αφορά τα drones, την αεράμυνα και τα ψηφιακά συστήματα διαχείρισης του πεδίου μάχης.

Όμως οι στρατιωτικοί σχεδιαστές προειδοποιούν ότι το ΝΑΤΟ δεν πρέπει να αντιγράψει αυτούσια τη μορφή του πολέμου στην Ουκρανία.

Η συμμαχική στρατηγική βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στην αεροπορική υπεροχή, στην ταχεία κινητοποίηση και σε πλήγματα ακριβείας από μεγάλες αποστάσεις. Αυτές οι δυνατότητες διαφοροποιούν τον τρόπο με τον οποίο θα μπορούσε να αντιμετωπιστεί μια επίθεση εναντίον χώρας-μέλους.

Ο Αμερικανός στρατηγός Άλεξους Γκρίνκεβιτς έχει επισημάνει ότι το ΝΑΤΟ πρέπει να αξιοποιήσει τα διδάγματα της ουκρανικής εμπειρίας, χωρίς να καταλήξει να διεξάγει τον ίδιο τύπο πολέμου.

Οι διαπραγματεύσεις που αρχίζουν τώρα δεν σημαίνουν ότι επίκειται ρωσική επίθεση το 2029. Η χρονολογία αφορά τον ορίζοντα του αμυντικού σχεδιασμού, ενώ οι προειδοποιήσεις για πιθανή μελλοντική ρωσική στρατιωτική ικανότητα παραμένουν εκτιμήσεις.

Το διακύβευμα για τους 32 συμμάχους είναι πρακτικό: να αποφασίσουν ποια μέσα χρειάζονται, ποιος θα τα διαθέσει και ποιος θα πληρώσει τον λογαριασμό, πριν διαπιστώσουν σε μια πραγματική κρίση ότι οι δυνατότητες στις οποίες βασίζονταν δεν είναι πλέον διαθέσιμες.