Ξεκάθαρη θέση απέναντι σε ένα από τα πιο φιλόδοξα αλλά και αμφιλεγόμενα σχέδια για το μέλλον της Ευρωπαϊκής Ένωσης πήρε η νέα Ύπατη Εκπρόσωπος της ΕΕ για θέματα Εξωτερικής Πολιτικής και Πολιτικής Ασφαλείας, Κάγια Κάλας.
Η Εσθονή αξιωματούχος, μιλώντας για τις προκλήσεις που αντιμετωπίζει η γηραιά ήπειρος σε ένα ασταθές γεωπολιτικό περιβάλλον, απέκλεισε ουσιαστικά το ενδεχόμενο δημιουργίας ενός ξεχωριστού ευρωπαϊκού στρατού. Η τοποθέτησή της έρχεται να γειώσει τις προσδοκίες ορισμένων κύκλων στις Βρυξέλλες, επαναφέροντας τη συζήτηση στον ρεαλισμό και στην ανάγκη για άμεση ενίσχυση των υφιστάμενων δομών σε συνεργασία με τη Βορειοατλαντική Συμμαχία.
Το αξεπέραστο εμπόδιο της εθνικής κυριαρχίας
Η Κάγια Κάλας, κατά τη διάρκεια των δηλώσεών της, εστίασε σε ένα πρακτικό και θεσμικό ζήτημα που καθιστά την ιδέα του ευρωστρατού ανεφάρμοστη υπό τις παρούσες συνθήκες. Όπως χαρακτηριστικά ανέφερε, «δεν μπορεί να φανταστεί» τα κράτη μέλη να προχωρούν στη δημιουργία μιας δεύτερης στρατιωτικής δύναμης, παράλληλης με τις εθνικές τους ένοπλες δυνάμεις.
Το βασικό επιχείρημα της επικεφαλής της ευρωπαϊκής διπλωματίας εδράζεται στο ζήτημα της εντολής και της ιεραρχίας. Σε έναν στρατό η αλυσίδα της διοίκησης πρέπει να είναι σαφής και αδιαμφισβήτητη. Ωστόσο, στην Ευρώπη η απόφαση για την αποστολή στρατευμάτων σε πεδία μαχών παραμένει αποκλειστικό προνόμιο των εθνικών κυβερνήσεων και των εθνικών κοινοβουλίων. Δεν υπάρχει υπερεθνικό όργανο που να μπορεί να διατάξει, για παράδειγμα, τους Γάλλους ή τους Γερμανούς στρατιώτες να πολεμήσουν χωρίς τη σύμφωνη γνώμη των χωρών τους. Συνεπώς, η δημιουργία ενός στρατού χωρίς κεντρική πολιτική εξουσία με δικαίωμα «πολέμου και ειρήνης» κρίνεται ως ένα σχέδιο χωρίς ουσιαστική βάση.
Προτεραιότητα η αμυντική βιομηχανία
Αντί για τη δημιουργία νέων στρατιωτικών σωμάτων, η Κάγια Κάλας έθεσε ως απόλυτη προτεραιότητα την ενίσχυση της ευρωπαϊκής αμυντικής βιομηχανίας. Η ίδια αναγνώρισε ότι η Ευρώπη έχει μείνει πίσω στον τομέα της παραγωγής οπλικών συστημάτων και πυρομαχικών, γεγονός που έγινε επώδυνα αντιληπτό μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία.
Το στοίχημα για την Ευρωπαϊκή Ένωση, σύμφωνα με την Ύπατη Εκπρόσωπο, είναι να μπορέσει να παράγει περισσότερο και γρηγορότερα. Η συνεργασία μεταξύ των κρατών μελών πρέπει να εστιάσει στις κοινές προμήθειες, στην τυποποίηση των εξοπλισμών και στην αύξηση των κονδυλίων για την έρευνα και την ανάπτυξη νέων τεχνολογιών. Μόνο μέσω μιας ισχυρής βιομηχανικής βάσης θα μπορέσει η Ευρώπη να εγγυηθεί την ασφάλειά της και να στηρίξει αποτελεσματικά τους συμμάχους της.
Η σχέση με το ΝΑΤΟ παραμένει θεμέλιος λίθος
Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στον ρόλο του ΝΑΤΟ. Η Κάγια Κάλας κατέστησε σαφές ότι η Βορειοατλαντική Συμμαχία παραμένει ο ακρογωνιαίος λίθος της συλλογικής άμυνας για την Ευρώπη. Οποιαδήποτε πρωτοβουλία αναλαμβάνει η ΕΕ δεν πρέπει να λειτουργεί ανταγωνιστικά προς το ΝΑΤΟ, αλλά συμπληρωματικά.
Η δημιουργία παράλληλων δομών θα οδηγούσε σε σπατάλη πόρων και σύγχυση αρμοδιοτήτων. Αντιθέτως, ο στόχος είναι η ενδυνάμωση του ευρωπαϊκού πυλώνα εντός του ΝΑΤΟ, ώστε οι Ευρωπαίοι σύμμαχοι να αναλαμβάνουν μεγαλύτερο μερίδιο ευθύνης για τη δική τους ασφάλεια, ικανοποιώντας και το πάγιο αίτημα των Ηνωμένων Πολιτειών για δικαιότερη κατανομή των βαρών.
Το μήνυμα για την Ουκρανία και τη Ρωσία
Η τοποθέτηση της Κάγια Κάλας δεν είναι άσχετη με την τρέχουσα γεωπολιτική συγκυρία. Ο συνεχιζόμενος πόλεμος στην Ουκρανία απαιτεί άμεσες λύσεις και όχι μακροχρόνιους σχεδιασμούς αμφίβολης αποτελεσματικότητας. Η στήριξη προς το Κίεβο με στρατιωτικό υλικό εξαρτάται άμεσα από την παραγωγική ικανότητα της ευρωπαϊκής βιομηχανίας.
Η Εσθονή πολιτικός, γνωστή για την αυστηρή της στάση απέναντι στη Μόσχα, υπογραμμίζει ότι η καλύτερη απάντηση στη ρωσική επιθετικότητα είναι η ενότητα και η πρακτική ενίσχυση των αμυντικών δυνατοτήτων των κρατών μελών. Οι δηλώσεις της αυτές έρχονται να κλείσουν, τουλάχιστον προς το παρόν, τη συζήτηση για τον «Ευρωστρατό» ως αυτόνομη οντότητα και να στρέψουν την προσοχή στην αμυντική οικονομία και τον εκσυγχρονισμό των εθνικών στρατών υπό την ομπρέλα της ευρωπαϊκής συνεργασίας.
