Σε τεντωμένο σχοινί ακροβατεί η παγκόσμια ασφάλεια και η τροφοδοσία της αγοράς ενέργειας, καθώς το Ιράν επιχειρεί να επιβάλει νέους κανόνες στο γεωστρατηγικό παιχνίδι της Μέσης Ανατολής.
Μετά από μήνες ακραίας στρατιωτικής έντασης και ναυτικών αποκλεισμών, η Τεχεράνη ανακοίνωσε επίσημα ότι βρίσκεται στο τελικό στάδιο μιας συμφωνίας με το Ομάν, η οποία αφορά τη χάραξη μιας νέας, ελεγχόμενης διαδρομής για τη ναυσιπλοΐα μέσω των κρίσιμων Στενών του Ορμούζ.
Η εξέλιξη αυτή έρχεται να ταράξει τα νερά σε μια περιοχή από την οποία διέρχεται το 20% της παγκόσμιας παραγωγής πετρελαίου και υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG). Σύμφωνα με τον εκπρόσωπο του ιρανικού υπουργείου Εξωτερικών, Εσμαΐλ Μπαγκαΐ, οι γεωγραφικές συντεταγμένες της νέας πορείας έχουν ήδη συμφωνηθεί.
Ωστόσο, ο ίδιος έσπευσε να προειδοποιήσει ότι η διπλωματική αυτή κίνηση δεν εγγυάται την απόλυτη ασφάλεια των πλοίων, ρίχνοντας ευθέως την ευθύνη στις ΗΠΑ και στον συνεχιζόμενο ναυτικό αποκλεισμό των ιρανικών λιμανιών.
Το τελεσίγραφο Τραμπ και ο πόλεμος των διοδίων
Η κατάσταση στα Στενά παραμένει ασφυκτική από τον περασμένο Φεβρουάριο, όταν οι σαρωτικές αμερικανικές και ισραηλινές επιθέσεις στο εσωτερικό του Ιράν οδήγησαν την Τεχεράνη στο ουσιαστικό κλείσιμο της διέλευσης, επιτιθέμενη σε όσα σκάφη αγνοούσαν τις εντολές της.
Η αντίδραση της Ουάσιγκτον υπήρξε άμεση και οργισμένη. Ο Αμερικανός πρόεδρος, Ντόναλντ Τραμπ, εξέδωσε αυστηρό τελεσίγραφο, προειδοποιώντας ότι η Ισλαμική Δημοκρατία θα χτυπηθεί «πολύ σκληρά» εάν το πέρασμα δεν ανοίξει στο αμέσως επόμενο διάστημα. Το ρήγμα μεταξύ των δύο πλευρών βαθαίνει περαιτέρω εξαιτίας της ιρανικής απαίτησης για επιβολή τελών (διοδίων) στα διερχόμενα εμπορικά πλοία. Το Ιράν αξιώνει ποσοστό 5% έως 7% επί της αξίας του φορτίου, το Ομάν αντιπροτείνει ένα συμβιβαστικό 3%, ενώ οι Ηνωμένες Πολιτείες απορρίπτουν κατηγορηματικά οποιαδήποτε επιβάρυνση, θεωρώντας την παράνομη.
Την ίδια ώρα, ο αναπληρωτής υπουργός Εξωτερικών του Ιράν, Καζέμ Γκαριμπαμπάντι, διευκρίνισε ότι η προτεινόμενη διαδρομή μέσω Ομάν θα έχει αυστηρά προσωρινό χαρακτήρα, με ορίζοντα λειτουργίας από δύο έως τέσσερις μήνες, μετατρέποντας ουσιαστικά το παγκόσμιο εμπόριο σε όμηρο των ιρανικών διαθέσεων, ενώ την ίδια ώρα οι Χούθι διατηρούν ενεργό τον αποκλεισμό στα λιμάνια της Σαουδικής Αραβίας στην Ερυθρά Θάλασσα. Οι αγορές αντιδρούν με νευρικότητα, με το αργό Brent να καταγράφει οριακές διακυμάνσεις κοντά στα 79 δολάρια το βαρέλι.
Το βαθύ ρήγμα στην Τεχεράνη και ο «αόρατος» Χαμενεΐ
Πίσω από τη διπλωματική και στρατιωτική επιθετικότητα του Ιράν, ωστόσο, κρύβεται ένα πρωτοφανές εσωτερικό κενό εξουσίας. Η χώρα εξακολουθεί να βιώνει τις συνέπειες των καταστροφικών αμερικανο-ισραηλινών πληγμάτων της 28ης Φεβρουαρίου, κατά τα οποία έχασε τη ζωή του ο Ανώτατος Ηγέτης, Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ.
Ο διάδοχος και γιος του, Μοτζταμπά Χαμενεΐ, ο οποίος τραυματίστηκε βαριά κατά τη διάρκεια των ίδιων βομβαρδισμών, παραμένει έκτοτε ένας «αόρατος» ηγέτης. Δεν έχει πραγματοποιήσει καμία δημόσια εμφάνιση, απουσιάζοντας ακόμη και από τις επίσημες τελετές κηδείας του πατέρα του, ενώ επικοινωνεί αποκλειστικά μέσω γραπτών μηνυμάτων. Το γεγονός αυτό έχει πυροδοτήσει σφοδρές φήμες για την πραγματική κατάσταση της υγείας του και για σιωπηλό πόλεμο επικράτησης στα ανώτατα κλιμάκια του καθεστώτος.
Σε μια προσπάθεια να διασκεδάσει τις εντυπώσεις, ο Ιρανός πρόεδρος Μασούντ Πεζεσκιάν παραδέχθηκε δημόσια ότι η επικοινωνία με τον Ανώτατο Ηγέτη είναι εξαιρετικά δύσκολη. Υποστήριξε ωστόσο ότι οι συναντήσεις τους, έστω και υπό αυτές τις συνθήκες, είναι παραγωγικές, καταγγέλλοντας όσους επιχειρούν να εκμεταλλευτούν την κατάσταση παρουσιάζοντας μια στρεβλή εικόνα της ηγεσίας. Η Δύση καλείται να διαχειριστεί την κρίση στο Ορμούζ, διαπραγματευόμενη με ένα καθεστώς το οποίο παλεύει να διατηρήσει τη συνοχή του στο εσωτερικό.
