Σχεδόν τέσσερις δεκαετίες μετά το καταστροφικό πυρηνικό ατύχημα στο Τσερνόμπιλ, ο επιστημονικός απολογισμός ρίχνει φως στις πραγματικές διαστάσεις των επιπτώσεων που είχε το ραδιενεργό νέφος στην Ελλάδα.

Το ατύχημα της 26ης Απριλίου 1986 προκάλεσε παγκόσμιο συναγερμό, εκτοπισμούς χιλιάδων ανθρώπων και ένα πρωτοφανές κύμα πανικού, το οποίο, όπως αποδεικνύεται από τα σημερινά επιστημονικά δεδομένα, υπήρξε στην περίπτωση της χώρας μας πιο επιζήμιο από την ίδια τη ραδιενέργεια.

Ο αναπληρωτής καθηγητής και διευθυντής του εργαστηρίου πυρηνικής τεχνολογίας του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου (ΕΜΠ), Νικόλαος Πετρόπουλος, παραχώρησε συνέντευξη προκειμένου να ξεκαθαρίσει το τοπίο γύρω από τις μετρήσεις και τους αστικούς μύθους.

Όπως επισημαίνει, αν και ίχνη του ατυχήματος ανιχνεύονται μέχρι και σήμερα στην Αθήνα και σε άλλες περιοχές, οι ποσότητες αυτές δεν αποτέλεσαν ποτέ ουσιαστικό κίνδυνο για τη δημόσια υγεία.

Η άφιξη του νέφους και οι μετρήσεις στο ΕΜΠ

Το ραδιενεργό νέφος έφτασε στον ελλαδικό χώρο στις 5 Μαΐου του 1986. Εκείνη την περίοδο, ο κρατικός μηχανισμός και οι επιστημονικές υποδομές δεν ήταν επαρκώς προετοιμασμένες για να διαχειριστούν μια τέτοια κρίση. Στο εργαστήριο του ΕΜΠ, οι ενδείξεις άρχισαν να αυξάνονται απότομα.

Ενώ η συνήθης καθημερινή μέτρηση κυμαινόταν στις τρεις μονάδες, τα όργανα κατέγραψαν ξαφνικά τιμές που έφταναν τις 33. Η αύξηση αυτή επιβεβαίωσε την άφιξη των καταλοίπων του ατυχήματος.

Ωστόσο, η επιστημονική κοινότητα γνώριζε από την πρώτη στιγμή ότι, παρά την αύξηση, οι τιμές παρέμεναν εντός ασφαλών ορίων. Η έλλειψη ενημέρωσης και ο πολιτικός διχασμός της εποχής, με τον Τύπο να κινείται ανάμεσα στην υποβάθμιση του γεγονότος και την απόλυτη καταστροφολογία, οδήγησαν σε μαζική υστερία. Πολίτες κατέκλυζαν τα λιγοστά διαθέσιμα εργαστήρια με τρόφιμα, γάλατα και τυριά προς εξέταση, υπό τον ακραίο φόβο της ακτινοβολίας.

Ο χάρτης της ραδιενέργειας και οι «κόκκινες» περιοχές

Σε μια προσπάθεια να αποτυπωθεί η πραγματική κατάσταση, το ΕΜΠ ξεκίνησε μια εκτεταμένη χαρτογράφηση, συλλέγοντας συνολικά 1.500 δείγματα εδάφους από την ηπειρωτική Ελλάδα το διάστημα 1986-1987. Τα ευρήματα, τα οποία φυλάσσονται ως ιστορικό αρχείο έως σήμερα, έδειξαν ότι περίπου το 1% της ελληνικής επικράτειας, δηλαδή 1.200 τετραγωνικά χιλιόμετρα, δέχθηκε ραδιενεργό ρύπανση.

Στον σχετικό χάρτη αποτύπωσης, η Αθήνα χαρακτηρίστηκε με κίτρινο χρώμα, υποδεικνύοντας πολύ χαμηλά επίπεδα, ενώ περιοχές όπως η Καρδίτσα και η Νάουσα σημειώθηκαν με κόκκινο. Ο κ. Πετρόπουλος διευκρινίζει ρητά πως η κόκκινη σήμανση υποδείκνυε απλώς την υψηλότερη συγκέντρωση και όχι τον κίνδυνο.

Για να γίνει αντιληπτή η κλίμακα, εξήγησε πως ένας κάτοικος της Καρδίτσας, ζώντας και καταναλώνοντας αποκλειστικά τοπικά προϊόντα για 50 χρόνια, θα λάβει συνολικά μόλις δέκα μονάδες ακτινοβολίας από το Τσερνόμπιλ, τη στιγμή που η φυσική ραδιενέργεια της ίδιας της γης θα του έχει δώσει 200 μονάδες στο ίδιο χρονικό διάστημα.

Το ανθρώπινο κόστος του πανικού και η ασφάλεια των σύγχρονων αντιδραστήρων

Ο τραγικός απολογισμός του ατυχήματος για την Ελλάδα δεν προκλήθηκε από την ακτινοβολία, αλλά από τον πανικό. Ο αδικαιολόγητος φόβος των τερατογενέσεων οδήγησε, μέσα σε έναν χρόνο, σε περισσότερες από 1.500 έως 2.500 ιατρικές εκτρώσεις.

Σήμερα, όπως υπογραμμίζει ο διευθυντής του εργαστηρίου, ο πραγματικός κίνδυνος στις αγροτικές περιοχές προέρχεται από τα παράνομα ενισχυτικά και τα παρασιτοκτόνα, τα οποία ευθύνονται για τα σταθερά ποσοστά καρκίνου, και όχι το παρελθόν του Τσερνόμπιλ.

Όσο για το ενδεχόμενο επανάληψης μιας παρόμοιας πυρηνικής καταστροφής, η επιστημονική κοινότητα είναι απολύτως καθησυχαστική. Τα σύγχρονα εργοστάσια δεν χρησιμοποιούν εύφλεκτα υλικά, όπως ο γραφίτης που ευθυνόταν για την εξάπλωση του νέφους σε τεράστια υψόμετρα και σε ολόκληρη την Ευρώπη.

Αντιθέτως, λειτουργούν με συστήματα υδρόψυξης, διασφαλίζοντας ότι, σε περίπτωση βλάβης ή θερμοδυναμικής έκρηξης, οποιαδήποτε διαρροή θα παραμείνει αυστηρά περιορισμένη σε τοπικό επίπεδο.