Όταν ακούμε για την αμυντική συνεργασία Ελλάδας και Ισραήλ, οι περισσότεροι σκεφτόμαστε πυραυλικά συστήματα, drones, αντιαεροπορική άμυνα ή προηγμένα ηλεκτρονικά. Όμως τι θα γινόταν αν η Ελλάδα αποφάσιζε αύριο να αγοράσει νέα υποβρύχια από το Ισραήλ; Θα μπορούσε να το κάνει; Η απάντηση είναι πολύ πιο σύνθετη απ' όσο φαίνεται.

Στην πραγματικότητα, πίσω από αυτό το ερώτημα κρύβονται ζητήματα βιομηχανικής παραγωγής, δικαιωμάτων σχεδίασης, διεθνών συμφωνιών, τεχνολογικής εξάρτησης και επιχειρησιακών απαιτήσεων που ελάχιστοι γνωρίζουν. Και ίσως το πιο ενδιαφέρον είναι ότι, παρά τη στενή στρατηγική σχέση των δύο χωρών, το Ισραήλ σήμερα δεν αποτελεί κατασκευαστή συμβατικών επανδρωμένων υποβρυχίων προς εξαγωγή.

KAAN: Πότε θα είναι έτοιμα τα πρώτα τουρκικά μαχητικά με τους αμερικανικούς κινητήρες

Τι Υποβρύχια Ναυπηγεί το Ισραήλ

Πολλοί θεωρούν ότι το Ισραήλ διαθέτει μία από τις πιο προηγμένες ναυτικές βιομηχανίες στον κόσμο και αυτό είναι σε μεγάλο βαθμό αλήθεια. Αναπτύσσει προηγμένα ραντάρ, αισθητήρες, ηλεκτρονικά συστήματα, πυραύλους, λογισμικό μάχης και μη επανδρωμένα συστήματα που εξάγονται σε δεκάδες χώρες. Ωστόσο, όταν μιλάμε για μεγάλα επανδρωμένα υποβρύχια, η εικόνα αλλάζει εντελώς.

Τα ισραηλινά υποβρύχια Dolphin και τα νέα Dakar δεν σχεδιάζονται ούτε ναυπηγούνται στο Ισραήλ. Κατασκευάζονται στη Γερμανία από την ThyssenKrupp Marine Systems, γνωστή ως TKMS, η οποία αποτελεί έναν από τους μεγαλύτερους κατασκευαστές υποβρυχίων παγκοσμίως. Οι πρώτες κλάσεις Dolphin κατασκευάστηκαν στα γερμανικά ναυπηγεία HDW, τα οποία πλέον ανήκουν στην TKMS, ενώ και η νέα γενιά Dakar ακολουθεί το ίδιο μοντέλο.

Αυτό σημαίνει ότι, παρά το γεγονός πως τα υποβρύχια υπηρετούν στο ισραηλινό Πολεμικό Ναυτικό, η βασική σχεδίαση, η κατασκευή του σκάφους και μεγάλο μέρος της τεχνολογίας προέρχονται από τη Γερμανία. Το Ισραήλ προσθέτει δικά του ηλεκτρονικά, οπλικά συστήματα, αισθητήρες και πιθανότατα ειδικές επιχειρησιακές τροποποιήσεις, όμως δεν είναι ο αρχικός κατασκευαστής της πλατφόρμας.

Εδώ βρίσκεται και η πρώτη μεγάλη παρεξήγηση. Δεν υπάρχει σήμερα ισραηλινή εταιρεία που να μπορεί να πουλήσει στην Ελλάδα ένα επανδρωμένο υποβρύχιο αντίστοιχο των Dolphin ή Dakar. Ακόμη και αν η ισραηλινή κυβέρνηση το επιθυμούσε, τα δικαιώματα σχεδίασης, η παραγωγή και η αλυσίδα κατασκευής ανήκουν στη γερμανική πλευρά.

Κάποιος θα μπορούσε να πει ότι το Ισραήλ θα μπορούσε να κατασκευάσει ένα νέο υποβρύχιο μόνο του. Θεωρητικά, ίσως κάποια στιγμή στο μέλλον. Πρακτικά όμως, πρόκειται για ένα από τα πιο πολύπλοκα οπλικά συστήματα που υπάρχουν. Η ανάπτυξη ενός σύγχρονου υποβρυχίου απαιτεί δεκαετίες τεχνογνωσίας, τεράστια ναυπηγική υποδομή, ειδικά υλικά, εξειδικευμένους κινητήρες, προηγμένα συστήματα πρόωσης και δοκιμές που κοστίζουν δισεκατομμύρια ευρώ.

Γι' αυτό και ελάχιστες χώρες στον κόσμο μπορούν πραγματικά να σχεδιάσουν και να κατασκευάσουν από την αρχή ένα σύγχρονο συμβατικό υποβρύχιο.

Τι θα γίνει αν η Τουρκία πάρει τελικά τα F-35 από τις ΗΠΑ

Γιατί δεν θα τα Επιλέγαμε

Ακόμη κι αν υποθέσουμε ότι υπήρχε διαθέσιμο ισραηλινό υποβρύχιο προς εξαγωγή, η Ελλάδα θα είχε μπροστά της αρκετά σοβαρά εμπόδια.

Το πρώτο είναι η ομοιοτυπία του στόλου. Το Πολεμικό Ναυτικό διαθέτει ήδη τέσσερα υποβρύχια Type 214 με σύστημα αναερόβιας πρόωσης AIP, καθώς και ένα εκσυγχρονισμένο Type 209, τα οποία βασίζονται στη γερμανική σχολή σχεδίασης. Αυτό σημαίνει κοινή εκπαίδευση, κοινές διαδικασίες συντήρησης, κοινά ανταλλακτικά και ήδη υπάρχουσα τεχνογνωσία.

Η εισαγωγή μιας εντελώς διαφορετικής πλατφόρμας θα αύξανε σημαντικά το κόστος. Θα απαιτούσε νέα εκπαίδευση πληρωμάτων, διαφορετική εφοδιαστική υποστήριξη, νέες γραμμές συντήρησης, διαφορετικά ανταλλακτικά και πιθανώς διαφορετικά οπλικά συστήματα. Για ένα μικρό στόλο όπως ο ελληνικός, κάτι τέτοιο δύσκολα δικαιολογείται οικονομικά.

Υπάρχει και ένας δεύτερος παράγοντας. Τα ισραηλινά υποβρύχια έχουν σχεδιαστεί με βάση τις επιχειρησιακές ανάγκες του Ισραήλ. Το Ισραήλ επιχειρεί κυρίως στην Ανατολική Μεσόγειο και δίνει ιδιαίτερη έμφαση στη στρατηγική αποτροπή και στις αποστολές μεγάλου βεληνεκούς. Πολλοί αναλυτές θεωρούν ότι τα Dolphin και ιδιαίτερα τα νέα Dakar διαθέτουν ειδικές δυνατότητες που εξυπηρετούν αποκλειστικά τις ανάγκες της ισραηλινής στρατηγικής, χωρίς όμως όλες οι λεπτομέρειες να είναι δημόσια γνωστές.

Οι ανάγκες της Ελλάδας είναι διαφορετικές. Το Πολεμικό Ναυτικό δίνει τεράστια σημασία στην επιχειρησιακή δράση μέσα στο ιδιαίτερα σύνθετο περιβάλλον του Αιγαίου, όπου απαιτούνται συγκεκριμένα χαρακτηριστικά όσον αφορά τον θόρυβο, την ευελιξία, την αυτονομία και τη συνεργασία με τον υπόλοιπο στόλο.

Επιπλέον, οποιαδήποτε αγορά τέτοιου μεγέθους συνοδεύεται από πολιτικές και βιομηχανικές συμφωνίες δεκαετιών. Η Ελλάδα δεν αγοράζει απλώς ένα υποβρύχιο. Αγοράζει υποστήριξη, ανταλλακτικά, αναβαθμίσεις, πιστοποιήσεις, εκπαίδευση και συνεργασία που μπορεί να διαρκέσει τριάντα ή σαράντα χρόνια.

Γι' αυτό βλέπουμε ότι οι περισσότερες χώρες συνεχίζουν να προμηθεύονται υποβρύχια από παραδοσιακούς κατασκευαστές όπως η Γερμανία, η Γαλλία, η Σουηδία ή η Νότια Κορέα, οι οποίοι διαθέτουν ολοκληρωμένες γραμμές παραγωγής και μακροχρόνια υποστήριξη.

Πού Αλλάζουν τα Πράγματα

Εδώ βρίσκεται ίσως η πιο ενδιαφέρουσα εξέλιξη.

Αν και το Ισραήλ δεν εξάγει μεγάλα επανδρωμένα υποβρύχια, πρωτοπορεί στα μη επανδρωμένα υποβρύχια συστήματα. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το BlueWhale της Israel Aerospace Industries, ένα μεγάλο αυτόνομο υποβρύχιο όχημα που μπορεί να εκτελεί αποστολές συλλογής πληροφοριών, ανθυποβρυχιακού πολέμου, επιτήρησης και εντοπισμού ναρκών για εβδομάδες χωρίς πλήρωμα. Μάλιστα, η Ελλάδα έχει ήδη ανακοινώσει συμφωνία για την προμήθεια του συγκεκριμένου συστήματος, με συμμετοχή και της Ελληνικής Αεροπορικής Βιομηχανίας στην παραγωγή και τεχνολογική εξέλιξη.

Αυτό δείχνει ότι η ελληνοϊσραηλινή συνεργασία δεν κινείται προς την αγορά επανδρωμένων υποβρυχίων, αλλά προς τις νέες τεχνολογίες που πιθανότατα θα διαμορφώσουν το μέλλον του ναυτικού πολέμου.

Δεν αποκλείεται στο μέλλον να βλέπουμε ελληνικά υποβρύχια Type 214 να επιχειρούν σε συνδυασμό με ισραηλινά μη επανδρωμένα υποβρύχια, δημιουργώντας ένα δικτυοκεντρικό σύστημα όπου τα αυτόνομα μέσα θα συλλέγουν πληροφορίες, θα εντοπίζουν απειλές και θα μειώνουν τον κίνδυνο για τα επανδρωμένα σκάφη.

Με άλλα λόγια, το Ισραήλ ίσως να μη γίνει ποτέ προμηθευτής των κύριων υποβρυχίων του Ελληνικού Πολεμικού Ναυτικού, μπορεί όμως να εξελιχθεί σε έναν από τους σημαντικότερους συνεργάτες της Ελλάδας στον τομέα των υποθαλάσσιων αυτόνομων συστημάτων, των αισθητήρων, των ηλεκτρονικών και της τεχνητής νοημοσύνης.

Επομένως, ο τίτλος του βίντεο έχει μία δόση αλήθειας αλλά χρειάζεται διευκρίνιση. Η Ελλάδα δεν μπορεί ουσιαστικά να αγοράσει ισραηλινά επανδρωμένα υποβρύχια, όχι επειδή υπάρχει κάποια πολιτική απαγόρευση ή επειδή οι δύο χώρες δεν συνεργάζονται, αλλά επειδή το Ισραήλ δεν είναι σήμερα κατασκευαστής τέτοιων πλατφορμών προς εξαγωγή. Τα υποβρύχια που χρησιμοποιεί προέρχονται από τη γερμανική βιομηχανία και αποτελούν προϊόν μιας ιδιαίτερης συνεργασίας μεταξύ Βερολίνου και Τελ Αβίβ. Αντίθετα, εκεί όπου το Ισραήλ διαθέτει πραγματικό συγκριτικό πλεονέκτημα είναι στις προηγμένες τεχνολογίες που συμπληρώνουν τις υπάρχουσες ναυτικές πλατφόρμες και στις οποίες η Ελλάδα ήδη επενδύει.