Η εμφάνιση έργων του Banksy στην Ουκρανία το 2022, σε περιοχές κοντά στο Κίεβο που είχαν σημαδευτεί από τον πόλεμο, στάθηκε η αφετηρία για μια μεγάλη έρευνα του Reuters γύρω από την ταυτότητα, τη δράση και την επιχειρηματική αυτοκρατορία του πιο διάσημου ανώνυμου street artist στον κόσμο.
Σύμφωνα με το πρακτορείο, η αφορμή δόθηκε όταν ένα ασθενοφόρο έφτασε στα τέλη του 2022 σε βομβαρδισμένο κτίριο στην Χορένκα, λίγο έξω από το Κίεβο. Από το όχημα κατέβηκαν τρία άτομα. Δύο από αυτούς φορούσαν μάσκες, ενώ ο τρίτος ήταν πιο εύκολα αναγνωρίσιμος, καθώς είχε ένα χέρι και δύο προσθετικά πόδια. Οι δύο μασκοφόροι κόλλησαν πρότυπα από χαρτόνι σε έναν κατεστραμμένο τοίχο και μέσα σε λίγα λεπτά δημιούργησαν ένα έργο που έδειχνε έναν γενειοφόρο άνδρα μέσα σε μπανιέρα.
Το Reuters ξεκίνησε τότε να ερευνά πώς οργανώθηκε η παρέμβαση του Banksy στην Ουκρανία και ποιος πραγματικά κρυβόταν πίσω από το όνομα. Η έρευνα περιλάμβανε συνεντεύξεις με δεκάδες ανθρώπους του καλλιτεχνικού χώρου, εξέταση φωτογραφιών, αστυνομικών φακέλων και δικαστικών εγγράφων που δεν είχαν δημοσιοποιηθεί στο παρελθόν.
Το όνομα που προέκυψε από τα δικαστικά έγγραφα
Κατά το Reuters, το κρίσιμο στοιχείο ήρθε από παλιές αμερικανικές δικαστικές και αστυνομικές καταγραφές. Σε έγγραφα που αφορούσαν σύλληψη στη Νέα Υόρκη το 2000 για φθορά διαφημιστικής πινακίδας, ο άνθρωπος που ομολόγησε χειρόγραφα την πράξη κατονομαζόταν επανειλημμένα ως Robin Gunningham.
Η υπόθεση αφορούσε περιστατικό στην οδό Hudson Street στο Μανχάταν, όταν ο καλλιτέχνης συνελήφθη να αλλοιώνει διαφημιστική πινακίδα. Σύμφωνα με τα έγγραφα, οι αρχικές κατηγορίες κακουργηματικού χαρακτήρα υποβαθμίστηκαν τελικά σε πλημμέλημα για διατάραξη της τάξης. Του επιβλήθηκε πρόστιμο και πέντε ημέρες κοινωνικής εργασίας
Το Reuters επισημαίνει ότι τα συγκεκριμένα έγγραφα επιβεβαιώνουν πέρα από αμφιβολία ότι ο Banksy ήταν ο Robin Gunningham, το όνομα που είχε αναφερθεί ήδη από το 2008 σε δημοσίευμα της Mail on Sunday, χωρίς όμως τότε να έχει υπάρξει οριστική απόδειξη.
Η σύνδεση με την Ουκρανία και ο ρόλος του Robert Del Naja
Η έρευνα του Reuters δεν σταμάτησε εκεί. Εξετάζοντας ποιοι βρέθηκαν στην Ουκρανία όταν άρχισαν να εμφανίζονται τα έργα του Banksy, το πρακτορείο διαπίστωσε ότι ο φωτογράφος Giles Duley, ο άνθρωπος με τα προσθετικά μέλη που συνόδευε την ομάδα, είχε μπει στη χώρα μαζί με τον Robert Del Naja, frontman των Massive Attack και γνωστό παλιότερα ως graffiti artist με το όνομα 3D.
Ο Del Naja είχε για χρόνια βρεθεί στο επίκεντρο θεωριών ότι ίσως είναι ο ίδιος ο Banksy. Ωστόσο, το Reuters αναφέρει ότι τα στοιχεία δείχνουν κάτι διαφορετικό: ο Del Naja δεν ήταν ο Banksy, αλλά φέρεται να είχε βρεθεί στην Ουκρανία μαζί με τον πραγματικό Banksy και να συμμετείχε στην αποστολή.
Σύμφωνα με πηγές που επικαλείται το πρακτορείο, στις 28 Οκτωβρίου 2022 στην Ουκρανία εισήλθαν από τα σύνορα με την Πολωνία ο Giles Duley, ο Robert Del Naja και ακόμη ένας άνδρας με το όνομα David Jones. Το Reuters αναφέρει ότι η ημερομηνία γέννησης του David Jones ταυτιζόταν με εκείνη του Robin Gunningham.
Η αλλαγή ονόματος και η «εξαφάνιση» του Gunningham
Ένα ακόμη βασικό σημείο της έρευνας είναι ότι ο Robin Gunningham φαίνεται να εξαφανίστηκε από τα δημόσια βρετανικά αρχεία μετά το 2008. Το Reuters, επικαλούμενο τον πρώην μάνατζερ του Banksy, Steve Lazarides, αναφέρει ότι μετά το τέλος της συνεργασίας τους οργανώθηκε νόμιμη αλλαγή ονόματος για τον καλλιτέχνη.
Ο Lazarides φέρεται να είπε στο Reuters ότι «δεν υπάρχει πια Robin Gunningham», υποστηρίζοντας ότι αυτό το όνομα «πέθανε» χρόνια πριν. Το πρακτορείο, εξετάζοντας δημόσια έγγραφα, εταιρικές καταχωρίσεις και αρχεία που σχετίζονταν με πρόσωπα του περιβάλλοντος του Banksy, κατέληξε στο συμπέρασμα ότι ο καλλιτέχνης έλαβε το νέο όνομα David Jones.
Παρά το εύρημα αυτό, ο ίδιος ο Banksy δεν απάντησε στα ερωτήματα του Reuters. Η εταιρεία του, Pest Control, περιορίστηκε να δηλώσει ότι «ο καλλιτέχνης έχει αποφασίσει να μη πει τίποτα», ενώ ο δικηγόρος του Mark Stephens αμφισβήτησε την ορθότητα αρκετών στοιχείων της έρευνας, χωρίς όμως να δώσει διευκρινίσεις.
Η ανωνυμία ως μέρος του έργου
Το Reuters σημειώνει ότι για πολλούς μελετητές και ανθρώπους της αγοράς τέχνης, η ανωνυμία του Banksy δεν είναι απλώς μέσο προστασίας αλλά αναπόσπαστο κομμάτι του ίδιου του έργου του. Ο πρώην μάνατζέρ του, Steve Lazarides, ανέφερε ότι αρχικά η ανωνυμία εξυπηρετούσε έναν πρακτικό σκοπό, δηλαδή την αποφυγή των αρχών σε μια εποχή που η αστυνομία αντιμετώπιζε το graffiti με ιδιαίτερη αυστηρότητα στο Μπρίστολ.
Με τα χρόνια όμως, σύμφωνα με την ίδια έρευνα, η μυστικότητα μετατράπηκε σε εμπορικό και καλλιτεχνικό στοιχείο της δημόσιας περσόνας του.
Η επιχειρηματική πλευρά του Banksy
Η έρευνα του Reuters επεκτείνεται και στο επιχειρηματικό αποτύπωμα του καλλιτέχνη. Το πρακτορείο αναφέρει ότι ο Banksy έχει χτίσει μια πολυεπίπεδη επιχειρηματική δομή μέσα από βρετανικές εταιρείες, με βασικό πυλώνα την Pest Control Office, που ιδρύθηκε το 2008 και λειτουργεί ως οργανισμός πιστοποίησης των έργων του αλλά και ως επιχειρησιακό του κέντρο.
Μητρική της είναι η Picturesonwalls Limited, η οποία στο παρελθόν διαχειριζόταν και γκαλερί στο Λονδίνο. Σύμφωνα με τα εταιρικά αρχεία που επικαλείται το Reuters, τα περιουσιακά στοιχεία της Pest Control αυξήθηκαν από 243.019 λίρες το 2009 σε περίπου 5,7 εκατ. λίρες το 2024, εκ των οποίων 4,4 εκατ. λίρες ήταν μετρητά. Η Picturesonwalls Limited εμφάνιζε καθαρά περιουσιακά στοιχεία περίπου 2,5 εκατ. λίρες, εκ των οποίων 1 εκατ. λίρες σε μετρητά.
Το Reuters σημειώνει επίσης ότι από το 2015 οι μεταπωλήσεις έργων του Banksy στη δευτερογενή αγορά έχουν αποφέρει περίπου 248,8 εκατ. δολάρια, σύμφωνα με την εταιρεία ArtTactic. Ο ίδιος ο καλλιτέχνης λαμβάνει μόνο ένα μικρό μέρος αυτών των ποσών μέσω των δικαιωμάτων που προβλέπει η βρετανική νομοθεσία, όμως πηγές ανέφεραν στο πρακτορείο ότι πλέον προχωρά και σε ιδιωτικές πωλήσεις έργων σε επιλεγμένους συλλέκτες, οι οποίες μπορεί να αποφέρουν εκατομμύρια.
Η διαμάχη για την πιστοποίηση
Ιδιαίτερο βάρος δίνει η έρευνα και στον τρόπο με τον οποίο η Pest Control πιστοποιεί τα έργα του Banksy. Το Reuters αναφέρει ότι ο οργανισμός λειτουργεί ως ο μοναδικός φορέας αυθεντικοποίησης, γεγονός που έχει προκαλέσει αντιδράσεις από συλλέκτες και εμπόρους, οι οποίοι υποστηρίζουν ότι η διαδικασία είναι αργή και αδιαφανής.
Ορισμένοι ιδιοκτήτες έργων υποστηρίζουν ότι, ακόμη και όταν διαθέτουν κομμάτια που θεωρούνται αυθεντικά από ειδικούς, η άρνηση της Pest Control να τα πιστοποιήσει περιορίζει σημαντικά την αξία μεταπώλησής τους. Άλλοι πάντως θεωρούν ότι αυτό το αυστηρό σύστημα είναι απαραίτητο για να προστατευθεί η αγορά από πλαστά έργα.
Το παράδοξο του Banksy
Η μεγάλη εικόνα που προκύπτει από την έρευνα του Reuters είναι εκείνη ενός καλλιτέχνη που ταυτόχρονα καταγγέλλει την εξουσία, αμφισβητεί την αγορά τέχνης και λειτουργεί μέσα από ένα απολύτως ελεγχόμενο, κερδοφόρο και αδιαφανές σύστημα.
Το πρακτορείο χαρακτηρίζει την υπόθεση ως την ιστορία της τέχνης, του εμπορίου και του παραδόξου του Banksy, του ανθρώπου που για χρόνια έχτισε την εικόνα ότι μπορεί να εμφανίζεται παντού, ανά πάσα στιγμή, χωρίς να γίνεται αντιληπτός.
Σύμφωνα με τα ευρήματα της έρευνας, ο Banksy γεννήθηκε ως Robin Gunningham, αργότερα φέρεται να έλαβε το όνομα David Jones, ενώ στην ουκρανική αποστολή φαίνεται ότι είχε στο πλευρό του τον Robert Del Naja, έναν άνθρωπο που για χρόνια βρισκόταν και ο ίδιος στη λίστα των πιθανών προσώπων πίσω από τον διάσημο street artist.
