Η Ευρώπη μετρά αντίστροφα για τον χειμώνα με ένα σημαντικό ενεργειακό έλλειμμα: Οι αποθήκες φυσικού αερίου παραμένουν αισθητά λιγότερο γεμάτες από τα επίπεδα των προηγούμενων ετών, ενόσω η διεθνής αγορά LNG περνά κρίση και η γεωπολιτική αβεβαιότητα αυξάνει τον κίνδυνο νέων ανατιμήσεων.
Επαγγελματίες της εστίασης, αρτοποιίας, ζαχαροπλαστικής και άλλων ενεργοβόρων κλάδων εκφράζουν έντονο προβληματισμό για το ενδεχόμενο νέας αύξησης του ενεργειακού κόστους, μιλώντας στον ΑΝΤ1, καθώς οι υψηλότερες τιμές στη χονδρική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας απειλούν να μεταφραστούν σε αυξημένους λογαριασμούς.
Για φούρνους, ζαχαροπλαστεία και επιχειρήσεις που λειτουργούν καθημερινά με επαγγελματικούς φούρνους, ψυκτικά συστήματα και άλλες ενεργοβόρες εγκαταστάσεις, ενδεχόμενη νέα άνοδος του ρεύματος δημιουργεί πρόσθετη πίεση στο λειτουργικό κόστος, με τους επαγγελματίες να φοβούνται ότι μέρος της επιβάρυνσης θα καταλήξει τελικά στις τιμές των προϊόντων.
Τη 18η Αυγούστου, σύμφωνα με στοιχεία της UBS που επικαλούνται οι πρόσφατες αναλύσεις της αγοράς, οι αποθήκες φυσικού αερίου στην Ευρωπαϊκή Ένωση βρίσκονταν περίπου στο 62% της δυναμικότητας, έναντι 74% την αντίστοιχη περίοδο πέρυσι και 79% κατά μέσο όρο την τελευταία πενταετία. Για το σύνολο της Ένωσης, η πληρότητα καταγραφόταν στο 61,6%, σε συνολική αποθηκευτική δυναμικότητα περίπου 101,7 δισ. κυβικών μέτρων.
Αυτή η εικόνα δεν σημαίνει ότι η Ευρώπη βρίσκεται σήμερα αντιμέτωπη με άμεσο πρόβλημα επάρκειας. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει επισημάνει ότι δεν υπάρχει άμεση ανησυχία για την ασφάλεια εφοδιασμού. Ωστόσο, η χαμηλότερη αφετηρία σημαίνει ότι απαιτείται μεγαλύτερη προσπάθεια τους επόμενους μήνες ώστε να δημιουργηθεί επαρκές απόθεμα ασφαλείας πριν αρχίσουν οι μεγάλες χειμερινές αναλήψεις.
Οι ευρωπαϊκοί κανόνες έχουν πλέον μεγαλύτερη ευελιξία: Για την περίοδο 2025 – 2027, ο στόχος πληρότητας του 90% μπορεί να επιτευχθεί μέσα σε παράθυρο από 1 Οκτωβρίου έως 1 Δεκεμβρίου, ενώ, προβλέπεται δυνατότητα απόκλισης όταν οι συνθήκες της αγοράς ή τεχνικοί περιορισμοί το δικαιολογούν.
Το κρίσιμο ζήτημα δεν είναι μόνο πόσο φυσικό αέριο υπάρχει σήμερα στις αποθήκες, αλλά με ποιον ρυθμό μπορούν αυτές να γεμίσουν.
Οι καθαρές εισροές έχουν ενισχυθεί, αλλά παραμένουν χαμηλότερες από τα επίπεδα της αντίστοιχης περυσινής περιόδου και από τον εποχικό μέσο όρο. Αν ο ρυθμός πλήρωσης παραμείνει στα επίπεδα που καταγράφονται από τις αρχές Μαΐου, οι αποθήκες της Ευρώπης θα μπορούσαν να φτάσουν περίπου στο 72% πριν από τον χειμώνα.
Σε ένα ευνοϊκότερο σενάριο, η πληρότητα θα μπορούσε να κινηθεί κοντά στο 76% έως τα τέλη Οκτωβρίου. Ακόμη και τότε, όμως, η Ευρώπη θα ξεκινούσε τη χειμερινή περίοδο με μικρότερο «μαξιλάρι» απ’ αυτό που θα επιθυμούσε.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή είχε επισημάνει τον Απρίλιο ότι οι υποδομές της Ένωσης είναι τεχνικά σε θέση να επιτρέψουν την επαναπλήρωση των αποθηκών τουλάχιστον στο 80% έως την 1η Νοεμβρίου, ανάλογα με τη διαθεσιμότητα LNG.
Η διαφορά, επομένως, βρίσκεται στην αγορά: Το γεγονός ότι υπάρχει η υποδομή δεν σημαίνει αυτομάτως ότι υπάρχουν και τα απαραίτητα φορτία LNG στις τιμές που χρειάζονται.
Οι μεγάλες διαφορές μεταξύ των χωρών
Η ευρωπαϊκή εικόνα κρύβει μεγάλες αποκλίσεις.
Τη 18η Αυγούστου, σύμφωνα με τα στοιχεία της UBS, η Ιταλία βρισκόταν περίπου στο 80,1% της αποθηκευτικής της δυναμικότητας, η Πολωνία στο 89,4%, η Πορτογαλία στο 88,2% και η Ισπανία στο 73,5%. Η Γαλλία βρισκόταν στο 64,5%, ενώ, η Γερμανία μόλις στο 50,1%. Ακόμη χαμηλότερα βρίσκονταν η Σλοβακία, με 48%, και η Ολλανδία, με 42,5%.
Η γερμανική περίπτωση έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς η χώρα διαθέτει τη μεγαλύτερη αποθηκευτική δυναμικότητα στην Ευρώπη. Η χαμηλή πληρότητα των γερμανικών εγκαταστάσεων επηρεάζει δυσανάλογα και τον συνολικό ευρωπαϊκό δείκτη.
Το μεγάλο στοίχημα είναι το LNG
Το δεύτερο κομμάτι του «παζλ» βρίσκεται στην παγκόσμια αγορά υγροποιημένου φυσικού αερίου.
Οι αφίξεις LNG στην Ευρωπαϊκή Ένωση έχουν ενισχυθεί το τελευταίο διάστημα, όμως παραμένουν χαμηλότερες από πέρυσι. Παράλληλα, η Ασία συνεχίζει να διεκδικεί σημαντικό μέρος των διαθέσιμων φορτίων.
Οι αμερικανικές εξαγωγές LNG προς την Ευρώπη έχουν αυξηθεί, γεγονός που λειτουργεί ως θετική εξέλιξη για την ευρωπαϊκή αγορά. Ταυτόχρονα, όμως, οι Ηνωμένες Πολιτείες κατευθύνουν αυξανόμενες ποσότητες και προς την Ασία.
Αυτό δημιουργεί έναν παγκόσμιο ανταγωνισμό για τα ίδια φορτία. Όταν η προσφορά είναι περιορισμένη, η τιμή γίνεται ο μηχανισμός που αποφασίζει ποιος θα προσελκύσει το LNG.
Goldman Sachs: Ο κίνδυνος των 100 ευρώ / μεγαβατώρα
Η Goldman Sachs έχει προειδοποιήσει ότι, σε ένα δυσμενές σενάριο, η τιμή του ευρωπαϊκού φυσικού αερίου TTF θα μπορούσε να ξεπεράσει τα 100 ευρώ / μεγαβατώρα τον Δεκέμβριο.
Δεν πρόκειται για τη βασική πρόβλεψη της τράπεζας, αλλά για ένα από τα δυσμενέστερα σενάρια. Για να υλοποιηθεί, θα πρέπει να συνδυαστούν παράγοντες όπως χαμηλά αποθέματα, περιορισμένη προσφορά LNG, ισχυρή ασιατική ζήτηση και ένας ψυχρός ευρωπαϊκός χειμώνας.
Την 21η Αυγούστου, η τιμή TTF βρισκόταν περίπου στα 66,9 ευρώ / μεγαβατώρα. Άνοδος πάνω από τα 100 ευρώ θα σήμαινε αύξηση περίπου 50% από εκείνα τα επίπεδα.
Το φυσικό αέριο δεν είναι ένα ακόμη ενεργειακό προϊόν. Χρησιμοποιείται για θέρμανση, ηλεκτροπαραγωγή και βιομηχανική παραγωγή. Όταν η τιμή του ανεβαίνει απότομα, το κόστος μεταφέρεται σε μεγάλο μέρος της οικονομίας.
Από το φυσικό αέριο στο ρεύμα
Η σχέση με την ηλεκτρική ενέργεια είναι ιδιαίτερα σημαντική. Οι μονάδες φυσικού αερίου χρησιμοποιούνται ως ευέλικτες μονάδες ηλεκτροπαραγωγής και σε αρκετές ώρες μπορούν να αποτελούν την τεχνολογία που καθορίζει την οριακή τιμή της αγοράς.
Επομένως, πιθανό άλμα στο TTF μπορεί να μετατραπεί σε ακριβότερη χονδρική ηλεκτρική ενέργεια, ιδιαίτερα στις ώρες κατά τις οποίες οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας δεν επαρκούν για να καλύψουν τη ζήτηση.
Η Ευρώπη έχει μειώσει σημαντικά την εξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα. Το 2025, η καθαρή ενέργεια κάλυψε το 70% της ευρωπαϊκής παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας, ενώ, αιολικά και φωτοβολταϊκά μαζί έφτασαν το 30%, ξεπερνώντας τα ορυκτά καύσιμα που αντιστοιχούσαν στο 26%, σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή.
Όμως, αυτό δεν σημαίνει ότι το φυσικό αέριο έχει χάσει τον ρόλο του. Αντίθετα, η σημασία του παραμένει μεγάλη στις ώρες αιχμής και όταν υποχωρεί η παραγωγή από ανανεώσιμες πηγές ενέργειας.
Για την Ελλάδα, το φυσικό αέριο εξακολουθεί να έχει κομβικό ρόλο στην ηλεκτροπαραγωγή.
Ο ΑΔΜΗΕ αναφέρει ότι το 2025, η παραγωγή από ανανεώσιμες πηγές ενέργειας που συνδέονται στο δίκτυο έφτασε σε νέο ετήσιο ρεκόρ, σχεδόν 26,2 TWh, συμβάλλοντας στη συγκράτηση των μέσων τιμών στην αγορά επόμενης μέρας.
Παράλληλα, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή σημειώνει ότι η Ελλάδα βρίσκεται σε φάση ταχείας ανάπτυξης φωτοβολταϊκών και αιολικών, με την ηλιακή ισχύ να αυξάνεται κατά 25% και την αιολική κατά 6% το 2025, ενώ παράλληλα προωθούνται δίκτυα, αποθήκευση και μεγαλύτερη ευελιξία του συστήματος.
Το πρόβλημα είναι ότι οι ανανεώσιμες πηγές δεν παράγουν ομοιόμορφα όλο το εικοσιτετράωρο.
Το καλοκαίρι, για παράδειγμα, μπορεί να υπάρχει πολύ μεγάλη παραγωγή φωτοβολταϊκών τις μεσημβρινές ώρες, αλλά μετά τη δύση του ήλιου η ζήτηση να παραμένει υψηλή λόγω κλιματισμού. Αν η αποθήκευση δεν επαρκεί, το σύστημα χρειάζεται ευέλικτες μονάδες, μεταξύ των οποίων και μονάδες φυσικού αερίου.
Δημιουργείται λοιπόν ένα από τα παράδοξα της νέας ενεργειακής αγοράς: Πολύ φθηνή παραγωγή από ανανεώσιμες πηγές όταν υπάρχει άφθονος ήλιος και άνεμος, αλλά υψηλές τιμές στις ώρες κατά τις οποίες χρειάζεται θερμική παραγωγή.
