Η Τουρκία προωθεί, παράλληλα, δύο μεγάλα ενεργειακά σχέδια που αφορούν απευθείας τα κατεχόμενα: την κατασκευή αγωγών μεταφοράς φυσικού αερίου μεταξύ Τουρκίας και κατεχομένων, με δυνατότητα ροής και προς τις δύο κατευθύνσεις, και την ηλεκτρική διασύνδεση με υποθαλάσσιο καλώδιο. Πρόκειται για έργα που δεν έχουν μόνο τεχνικό ή οικονομικό χαρακτήρα. Αποτελούν κινήσεις στρατηγικής σημασίας, μέσω των οποίων η Άγκυρα επιδιώκει να ενισχύσει τον ρόλο της ως περιφερειακού ενεργειακού κόμβου και να παγιώσει ακόμη περισσότερο την παρουσία της στα κατεχόμενα.
Σύμφωνα με πληροφορίες, για το θέμα του φυσικού αερίου πραγματοποιήθηκε πρόσφατα σύσκεψη στην Άγκυρα, με αντικείμενο τα επόμενα βήματα. Την ίδια στιγμή, ο σχεδιασμός για την ηλεκτρική διασύνδεση, αν και παλαιότερος, φαίνεται να συναντά εμπόδια, καθώς η Λευκωσία έχει θέσει το ζήτημα στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Η παρέμβαση των Βρυξελλών προς την κατοχική Τουρκία έχει, σύμφωνα με τουρκικές παραδοχές, επιβραδύνει την εξέλιξη του έργου.
Ο αγωγός φυσικού αερίου
Στο πεδίο του φυσικού αερίου, οι τεχνικές μελέτες φέρονται να έχουν ολοκληρωθεί. Το έργο αναμένεται να λάβει «επίσημη» μορφή με την υπογραφή μνημονίου μεταξύ Τουρκίας και αποσχιστικής οντότητας. Αυτό τοποθετείται χρονικά στο δεύτερο δεκαήμερο του Ιουνίου, όταν αναμένεται να επισκεφθεί τα κατεχόμενα ο Τούρκος αντιπρόεδρος Cevdet Yılmaz.
Ο σχεδιασμός προβλέπει την κατασκευή διπλού αγωγού φυσικού αερίου, διαμέτρου περίπου 55 εκατοστών και μήκους 97 χιλιομέτρων. Όπως ανέφερε ο λεγόμενος πρωθυπουργός της αποσχιστικής οντότητας, Ουνάλ Ουστέρ, οι εργασίες προγραμματίζεται να αρχίσουν το τρίτο τρίμηνο του 2026 και να ολοκληρωθούν μέσα σε δύο χρόνια. Το κόστος εκτιμάται γύρω στα 700 εκατομμύρια δολάρια.
Για την υλοποίηση του σχεδίου προβλέπεται η δημιουργία νέας μονάδας στον ηλεκτροπαραγωγικό σταθμό της Τράπεζας Κερύνειας, γνωστό ως Teknecik, η οποία θα τροφοδοτείται με φυσικό αέριο. Παράλληλα, επιδιώκεται η δυνατότητα αποθήκευσης ενέργειας, ώστε να μπορεί να διοχετεύεται όπου και όταν απαιτείται, μεταξύ άλλων και σε τουριστικές μονάδες. Κατά τον ίδιο αξιωματούχο του κατοχικού καθεστώτος, το φυσικό αέριο θα ξεκινά από το Αναμούριο, θα μεταφέρεται υποθαλάσσια στην Τράπεζα Κερύνειας και θα συνοδεύεται από την κατασκευή σταθμών και στις δύο πλευρές.
Το ερώτημα της αντίστροφης ροής
Το στοιχείο που δημιουργεί σοβαρά πολιτικά και γεωστρατηγικά ερωτήματα είναι η πρόβλεψη για αγωγό διπλής κατεύθυνσης. Αν η ροή μπορεί να γίνεται και από τα κατεχόμενα προς την Τουρκία, τίθεται αναπόφευκτα το ερώτημα: από πού θα προέρχεται αυτό το φυσικό αέριο; Θα συνδέεται με μελλοντικές γεωτρήσεις στην Ανατολική Μεσόγειο; Η κατοχική δύναμη αμφισβητεί σταθερά τα κυριαρχικά δικαιώματα της Κυπριακής Δημοκρατίας στην ΑΟΖ της και έχει ήδη προχωρήσει στο παρελθόν σε παράνομες σεισμικές έρευνες στη θαλάσσια περιοχή της Κύπρου.
Σε αυτό το πλαίσιο επανέρχεται το τουρκικό αφήγημα περί μεταφοράς του κυπριακού φυσικού αερίου στην Ευρώπη μέσω Τουρκίας. Η Άγκυρα προβάλλει τη θέση ότι ο φυσικός πλούτος αφορά τα «δύο κράτη» και ότι οι αποφάσεις θα πρέπει να λαμβάνονται από κοινού. Την ίδια ώρα, το ψευδοκράτος έχει «αναθέσει» θαλασσοτεμάχια στην τουρκική εταιρεία πετρελαίων TPAO, ενώ η Κυπριακή Δημοκρατία έχει νομίμως αδειοδοτήσει εταιρείες για δραστηριοποίηση στην ΑΟΖ της.
Η τουρκική πλευρά έχει κατά καιρούς επαναφέρει και την ιδέα της συνδιαχείρισης του φυσικού αερίου πριν από τη λύση του Κυπριακού. Τη θέση αυτή επαναλαμβάνουν διαχρονικά οι εκάστοτε κατοχικοί ηγέτες, ενώ έχουν κατατεθεί και σχετικές τουρκικές προτάσεις. Πρόσφατα, ο Τουφάν Έρχιουρμαν, μιλώντας σε πανεπιστήμιο της Κωνσταντινούπολης, υποστήριξε ότι η μεταφορά φυσικού αερίου δεν μπορεί να γίνει με αποκλεισμό της Τουρκίας. Πρόκειται για θέση που εξυπηρετεί πρωτίστως τα τουρκικά συμφέροντα και όχι τα συμφέροντα της Κύπρου.
Το χρονοδιάγραμμα του 2028
Ο Τούρκος υπουργός Ενέργειας και Φυσικών Πόρων, Alparslan Bayraktar, μιλώντας σε τηλεοπτική εκπομπή, αναφέρθηκε στο σχέδιο αγωγού φυσικού αερίου μεταξύ Τουρκίας και ψευδοκράτους, θέτοντας ως στόχο την ολοκλήρωσή του το 2028. Όπως είπε, η Άγκυρα επιδιώκει να ολοκληρώσει εντός του τρέχοντος έτους τις μηχανολογικές μελέτες και τις έρευνες που αφορούν τον θαλάσσιο πυθμένα. Στη συνέχεια, το έργο θα μπορούσε, κατά τον ίδιο, να υλοποιηθεί μέσα σε 24 μήνες από την ολοκλήρωση της διαδικασίας μελέτης και σχεδιασμού.
Ιδιαίτερη σημασία έχει η αναφορά του ότι ο αγωγός δεν προορίζεται μόνο για την κάλυψη των ενεργειακών αναγκών της αποσχιστικής οντότητας. Σύμφωνα με τον ίδιο, στο μέλλον θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για τη μεταφορά προς την Τουρκία και την Ευρώπη πιθανών νέων ανακαλύψεων φυσικού αερίου στην Ανατολική Μεσόγειο, μέσω συστήματος αντίστροφης ροής. Η συγκεκριμένη αναφορά δείχνει ότι η Άγκυρα βλέπει τα κατεχόμενα ως κρίσιμο κρίκο σε έναν ευρύτερο ενεργειακό διάδρομο.
Ηλεκτρική διασύνδεση με πολιτικές προεκτάσεις
Παράλληλα με το φυσικό αέριο, η Τουρκία επαναφέρει τον παλαιό σχεδιασμό για ηλεκτρική διασύνδεση με τα κατεχόμενα. Και σε αυτή την περίπτωση, ο στόχος της Άγκυρας είναι η διπλή κατεύθυνση. Το σχέδιο προβλέπει, μεταξύ άλλων, την υπερπόντιση ηλεκτρικού καλωδίου και την ενεργειακή σύζευξη Τουρκίας και ψευδοκράτους.
Η ενεργειακή συνεργασία περιλαμβάνει ανανέωση των υποδομών ηλεκτρισμού, συνεργασία στις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας και κοινά σχέδια για την εγκατάσταση της αναγκαίας υποδομής. Το έργο είχε παγώσει στο παρελθόν και λόγω οικονομικών δυσκολιών, ωστόσο παραμένει στην ημερήσια διάταξη. Οι ανάγκες στα κατεχόμενα αυξάνονται, ενώ το σύστημα αντιμετωπίζει προβλήματα που δημιουργούν τον κίνδυνο διακοπών ηλεκτροδότησης. Επιπλέον, η μεταφορά και διανομή νερού από την Τουρκία απαιτεί πρόσθετα ηλεκτρικά φορτία.
Οι ενστάσεις που προβλήθηκαν από την Ευρωπαϊκή Ένωση, μετά την παρέμβαση της Λευκωσίας, έχουν προκαλέσει καθυστερήσεις. Η Άγκυρα, πάντως, φαίνεται να συζητά το θέμα με τις Βρυξέλλες, επιδιώκοντας να κρατήσει ζωντανό τον σχεδιασμό.
Το προηγούμενο του νερού
Η ενεργειακή ατζέντα της Τουρκίας στα κατεχόμενα έχει προηγούμενο: τη μεταφορά νερού από την Τουρκία μέσω υποθαλάσσιου αγωγού. Η ιδέα συζητείτο ήδη από την εποχή των Ντεμιρέλ και Ντενκτάς, αλλά υλοποιήθηκε το 2015, επί Ερντογάν και Ακιντζί. Το 2011 τέθηκε ο θεμέλιος λίθος στη Μερσίνα και τον Οκτώβριο του 2015 έγιναν τα εγκαίνια στο φράγμα των Πανάγρων, που κατασκευάστηκε ειδικά για τον σκοπό αυτό.
Το έργο αντιμετώπισε αρχικά δυσκολίες στη λειτουργία του, όμως η Άγκυρα το παρουσίασε ως «έργο του αιώνα». Παρά τα προβλήματα, αποτέλεσε σημαντική τεχνική και πολιτική επιτυχία για την Τουρκία, η οποία απέκτησε τεχνογνωσία και δημιούργησε ένα ακόμη εργαλείο επιρροής. Η διαχείριση του νερού γίνεται με οικονομικούς όρους που καθορίζει το καθεστώς Ερντογάν, ενώ μέσω ιδιωτικοποιήσεων ενισχύθηκε η παρουσία τουρκικών κεφαλαίων, κυρίως κύκλων κοντά στην οικογένεια Ερντογάν.
Αντιπαράθεση με τους σχεδιασμούς Ελλάδας και Κύπρου
Τα έργα που προωθεί η κατοχική δύναμη δεν μπορούν να αποσυνδεθούν από τους ευρύτερους σχεδιασμούς Ελλάδας και Κύπρου. Κατά την τουρκική λογική, η υλοποίηση των δικών της στόχων περνά και μέσα από την αποτροπή ή ακύρωση πρωτοβουλιών που θα αναβάθμιζαν στρατηγικά τη Λευκωσία και την Αθήνα.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η ηλεκτρική διασύνδεση Κρήτης-Κύπρου, με προοπτική ένταξης και του Ισραήλ. Πρόκειται για έργο που θα μπορούσε να ενισχύσει τον ρόλο Κύπρου και Ελλάδας ως ενεργειακών κόμβων. Αντίστοιχα, η Άγκυρα παρακολουθεί με ανησυχία τον ευρύτερο διάδρομο οικονομικής διασύνδεσης Ευρώπης-Μέσης Ανατολής-Ινδίας, γνωστό ως India-Middle East-Europe Economic Corridor, ο οποίος στηρίζεται ήδη από τις Ηνωμένες Πολιτείες. Αν αυτός ο σχεδιασμός προχωρήσει, η Τουρκία δύσκολα θα μπορεί να τον ανακόψει, καθώς εμπλέκονται ισχυρότεροι διεθνείς παίκτες.
Η Κύπρος ως πεδίο ενεργειακής πίεσης
Η συνολική εικόνα δείχνει ότι η Τουρκία δεν περιορίζεται σε μεμονωμένες κινήσεις υποδομής. Αντιθέτως, επιχειρεί να δημιουργήσει ένα πλέγμα εξαρτήσεων, στο οποίο το νερό, ο ηλεκτρισμός και το φυσικό αέριο λειτουργούν συμπληρωματικά. Κάθε νέο έργο αυξάνει την πρακτική, οικονομική και πολιτική σύνδεση των κατεχομένων με την Τουρκία, ενώ ταυτόχρονα δυσκολεύει την προοπτική ανεξάρτητων επιλογών από την τουρκοκυπριακή κοινότητα.
Το ζήτημα δεν είναι μόνο ποιος θα χρηματοδοτήσει ή ποιος θα κατασκευάσει τις υποδομές. Το κρίσιμο ερώτημα είναι ποιος θα ελέγχει τις ροές, τους όρους λειτουργίας, τις τιμές και τις μελλοντικές χρήσεις τους. Όταν η ενέργεια μετατρέπεται σε εργαλείο πολιτικής επιρροής, τότε οι αγωγοί και τα καλώδια αποκτούν σημασία πολύ μεγαλύτερη από την τεχνική τους διάσταση. Σε αυτό ακριβώς το σημείο συναντώνται οι τουρκικοί ενεργειακοί σχεδιασμοί με τις ευρύτερες διπλωματικές επιδιώξεις της Άγκυρας. Έτσι, τα κατεχόμενα μετατρέπονται σταδιακά σε προέκταση της τουρκικής ενεργειακής πολιτικής, με συνέπειες που αφορούν τόσο την Κύπρο όσο και τους περιφερειακούς συσχετισμούς.
Το Κυπριακό στο περιθώριο
Μέσα σε αυτό το σκηνικό, η επάνοδος στην περιοχή της προσωπικής απεσταλμένης του Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ, Μαρίας Άνχελα Ολγκίν, επιχειρεί να ξεκλειδώσει τις παγωμένες διαδικασίες στο Κυπριακό. Οι προσπάθειες είχαν επιβραδυνθεί, καθώς η ίδια είχε επικαλεστεί, σε συνεννόηση με την τουρκική πλευρά, την Προεδρία της Κυπριακής Δημοκρατίας στο Συμβούλιο της Ε.Ε. κατά το πρώτο εξάμηνο του 2026, τις βουλευτικές εκλογές και την πρόσφατη επιλογή του Τουφάν Έρχιουρμαν στην ηγεσία του κατοχικού καθεστώτος. Το αποτέλεσμα ήταν να χαθεί πολύτιμος χρόνος.
Η κ. Ολγκίν έχει οδηγίες από τον Αντόνιο Γκουτέρες να διερευνήσει το ενδεχόμενο νέας άτυπης Πενταμερούς Διάσκεψης πριν από τη λήξη της θητείας του Γενικού Γραμματέα μέσα στη χρονιά. Στο μεσοδιάστημα, οι δύο διαπραγματευτές ανέλαβαν να συντηρήσουν τη διαδικασία, προωθώντας όσα συμφώνησαν ο Πρόεδρος Χριστοδουλίδης και ο κατοχικός ηγέτης. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται η συγκρότηση Συμβουλευτικού Σώματος της κοινωνίας των πολιτών, η δημιουργία συντονιστικού για τον αφθώδη πυρετό και το ζήτημα του χαλουμιού.
Η στρατηγική της Άγκυρας
Παρά τα επιμέρους βήματα, δεν έχει καταγραφεί ουσιαστική πρόοδος. Η κ. Ολγκίν φέρεται να επέμενε ότι θα έπρεπε να ανακοινωθεί έστω το άνοιγμα ενός οδοφράγματος, κάτι που μέχρι στιγμής δεν φαίνεται εφικτό λόγω εμποδίων από την κατοχική πλευρά.
Ο στόχος του Γενικού Γραμματέα είναι μια άτυπη Πενταμερής να καταλήξει σε πλαίσιο διαπραγμάτευσης, ως μετεξέλιξη εκείνου που είχε καταθέσει στο Κραν Μοντανά. Αν και κατά την επίσκεψή του στην Τουρκία άκουσε τις θέσεις Ερντογάν και Φιντάν, συνεχίζει τους σχεδιασμούς του.
Διπλωματικές πηγές σημειώνουν ότι η κάθοδος της προσωπικής απεσταλμένης αποτελεί βήμα προς την Πενταμερή, αλλά πρέπει να αξιολογείται μαζί με τις εξελίξεις στην ευρύτερη περιοχή και τη συμπεριφορά της Τουρκίας. Η Άγκυρα χρησιμοποιεί την ένταση, την προβολή ισχύος και την ενέργεια για να επιβάλει την παρουσία της. Εντάσσει την Κύπρο στους σχεδιασμούς της, αλλά δεν αντιμετωπίζει το Κυπριακό ως προτεραιότητα. Το βλέπει ως μέρος ενός μεγαλύτερου παζλ που περιλαμβάνει τη Συρία, τη Λιβύη και τις επιδιώξεις της σε σχέση με το Ιράν.
Η τουρκική στάση δεν είναι καινούργια. Από παλαιά, η Άγκυρα αντιμετωπίζει το Κυπριακό ως κρίκο των περιφερειακών της επιδιώξεων. Γι’ αυτό επιδιώκει να ελέγχει τις εξελίξεις, ώστε να μη διαταράσσονται οι ισορροπίες που θεωρεί κρίσιμες για τα συμφέροντά της.
