Με πρωτοφανείς ρυθμούς επεκτείνονται οι ισραηλινοί εποικισμοί στην κατεχόμενη Δυτική Όχθη, καθώς η κυβέρνηση Μπενιαμίν Νετανιάχου αξιοποιεί την κρατική εξουσία για να επιβάλει μια «επανάσταση των εποίκων», επιχειρώντας να βάλει οριστικό τέλος στην προοπτική δημιουργίας ανεξάρτητου παλαιστινιακού κράτους.
Με τις ισραηλινές εκλογές της 27ης Οκτωβρίου να πλησιάζουν, η κυβέρνηση μπορεί να αλλάξει, όμως τα τετελεσμένα που έχουν δημιουργηθεί επί του εδάφους δύσκολα θα ανατραπούν, σημειώνει το CNN.
Ο εποικισμός Ες Κόντες (Esh Kodesh) είναι ένας από τους περισσότερους από 100 νέους εποικισμούς που έχει εγκρίνει η κυβέρνηση από τα τέλη του 2022, πολλοί από τους οποίους είχαν αρχικά δημιουργηθεί παράνομα ως φυλάκια.
Η διαδικασία επιταχύνθηκε δραστικά μετά τις επιθέσεις της 7ης Οκτωβρίου 2023, καθώς το Ισραήλ προχώρησε σε εκτεταμένη επέκταση των εποικισμών, επιδιώκοντας να εδραιώσει τον έλεγχό του στη Δυτική Όχθη.
Δεκαπλασιασμός των εποικισμών
Από το 1967 έως το 2022, διαδοχικές ισραηλινές κυβερνήσεις επέβλεψαν τη δημιουργία περισσότερων από 320 εποικισμών και μη εγκεκριμένων φυλακίων στη Δυτική Όχθη, δηλαδή περίπου έξι νέων εγκαταστάσεων τον χρόνο.
Από τον Δεκέμβριο του 2022, όταν σχηματίστηκε η κυβέρνηση Νετανιάχου, έχουν δημιουργηθεί επιπλέον 267 εποικισμοί ή φυλάκια, ενώ 104 έχουν νομιμοποιηθεί.
Ο ρυθμός επέκτασης έχει δεκαπλασιαστεί, με την τελευταία τριετία να καταγράφεται αριθμός-ρεκόρ νέων παράνομων φυλακίων.
Η επέκταση αυτή συνοδεύεται από κατακόρυφη αύξηση της βίας κατά των Παλαιστινίων.
Σύμφωνα με το Armed Conflict Location & Event Data Project (ACLED), η βία των εποίκων εξαπλώνεται ακόμη και σε περιοχές που προηγουμένως δεν αντιμετώπιζαν ανάλογα περιστατικά.
Το 2026, το 49% των επιθέσεων καταγράφηκε σε απόσταση έως τριών χιλιομέτρων από αγροτικά φυλάκια που δημιουργήθηκαν φέτος. Μεταξύ 2023 και 2026, τα περιστατικά βίας κοντά σε νέα αγροτικά φυλάκια έχουν υπερτετραπλασιαστεί.
Οι επιθέσεις περιλαμβάνουν ξυλοδαρμούς αγροτών και κτηνοτρόφων, καταστροφή ελαιόδεντρων και λεηλασίες καλλιεργειών και ζώων.
Καταγγελίες για κάλυψη από τον στρατό
Η ισραηλινή οργάνωση ανθρωπίνων δικαιωμάτων Yesh Din έχει καταγράψει μάλιστα περισσότερα από 530 περιστατικά «βίας από εποίκους και στρατιώτες» από την έναρξη της ελαιοσυγκομιδής στις 27 Σεπτεμβρίου.
Σύμφωνα με την οργάνωση, το 27% των περιστατικών βίας από εποίκους σημειώνεται παρουσία και υπό την προστασία στρατιωτών.
Η Yesh Din καταγγέλλει ότι ο στρατός, αντί να προστατεύει τους Παλαιστινίους, λειτουργεί στην πράξη ως «ενεργός συνεργός» στη βία και στην παρεμπόδιση της συγκομιδής.
Ο Νετανιάχου επιχειρεί να αποδώσει τις επιθέσεις σε μια μικρή, ανεξέλεγκτη ομάδα εξτρεμιστών. Ωστόσο, η βία έχει επανειλημμένως ανοίξει τον δρόμο για επέκταση των εποικισμών, συχνά με αφετηρία παράνομα φυλάκια που η κυβέρνησή του στη συνέχεια νομιμοποιεί.
«Οι έποικοι απειλούν, ο στρατός επιβάλλει περιορισμούς στους Παλαιστινίους και το κράτος αρνείται να απομακρύνει τους εποίκους. Έτσι, η ιδιωτική βία μετατρέπεται σε πολιτική προσάρτησης με την κάλυψη του κράτους», εξηγεί ο Σαούλ Αριέλι, πρώην διοικητής του ισραηλινού στρατού και ειδικός στην ισραηλινοπαλαιστινιακή σύγκρουση.
Οι τρεις υπουργοί πίσω από την «επανάσταση των εποίκων»
Καθοριστικό ρόλο στη στρατηγική της κυβέρνησης διαδραματίζουν τρεις υπουργοί: ο υπουργός Οικονομικών, Μπεζαλέλ Σμότριτς, ο υπουργός Εθνικής Ασφάλειας, Ιταμάρ Μπεν Γκβιρ, και ο υπουργός Άμυνας, Ισραέλ Κατς.
Σμότριτς: Ο «αρχιτέκτονας» των εποικισμών
Ο Μπεζαλέλ Σμότριτς, υπουργός Οικονομικών και επικεφαλής του ακροδεξιού κόμματος Θρησκευτικός Σιωνισμός, αποτελεί βασικό εκφραστή της «επανάστασης των εποίκων». Έχει ζητήσει ανοιχτά την προσάρτηση του 82% της Δυτικής Όχθης και την κατάρρευση της Παλαιστινιακής Αρχής.
Από το 2022 απέκτησε σημαντικές αρμοδιότητες και στο υπουργείο Άμυνας, αναλαμβάνοντας τον έλεγχο της Πολιτικής Διοίκησης και της νεοσύστατης Διοίκησης Εποικισμών. Κρίσιμες εξουσίες μεταφέρθηκαν από στρατιωτικούς διοικητές σε πολιτικούς υπαλλήλους που υποστηρίζουν τους εποικισμούς.
Έκτοτε, οι έλεγχοι για παράνομες κατασκευές εποίκων έχουν μειωθεί δραματικά, ενώ οι κατεδαφίσεις παλαιστινιακών κατοικιών και η απομάκρυνση αγροτικών εκμεταλλεύσεων έχουν αυξηθεί κατακόρυφα.
Παράλληλα, ο Σμότριτς ελέγχει τη διοχέτευση δισεκατομμυρίων σέκελ στους εποικισμούς. Σύμφωνα με την οργάνωση Peace Now, η κυβέρνηση είχε διαθέσει μέχρι τον Μάρτιο 19,3 δισ. σέκελ, περίπου 6,3 δισ. δολάρια, ενώ τον Ιούνιο εγκρίθηκαν επιπλέον 1,4 δισ. σέκελ για νέες υποδομές και νομιμοποιημένα φυλάκια.
Μπεν Γκβιρ: Ο «εξοπλιστής» των εποίκων
Ο υπουργός Εθνικής Ασφάλειας Ιταμάρ Μπεν Γκβιρ, ο οποίος ελέγχει την αστυνομία, έχει προωθήσει από την πλευρά τη χαλάρωση των περιορισμών στην οπλοκατοχή και τη διανομή δεκάδων χιλιάδων τυφεκίων εφόδου σε εποίκους και εθελοντικές ομάδες ασφαλείας, επικαλούμενος την ανάγκη αποτροπής νέων επιθέσεων μετά την 7η Οκτωβρίου.
Ο Μπεν Γκβιρ, που το 2007 είχε καταδικαστεί για ρατσιστική υποκίνηση εναντίον Αράβων, διατηρεί στενούς δεσμούς με την ισραηλινή ακροδεξιά. Στελέχη του κόμματός του έχουν εκφράσει ανοιχτά την υποστήριξή τους στη βία των εποίκων.
Επί των ημερών του, η υπηρεσία αντιμετώπισης εγκλημάτων με εθνικιστικά κίνητρα έχει περιορίσει τη δραστηριότητά της, ενώ η συνεργασία της με την αρμόδια υπηρεσία της Σιν Μπετ έχει επιδεινωθεί.
Τα επίσημα στοιχεία είναι αποκαλυπτικά: οι έρευνες για βία εποίκων και εγκλήματα εθνικιστικού χαρακτήρα στη Δυτική Όχθη έχουν αυξηθεί περισσότερο από 560% από το 2019, ωστόσο μόλις το 6,6% των υποθέσεων κατέληξε σε απαγγελία κατηγοριών.
Κατς: Ο υπουργός των «δύο μέτρων και δύο σταθμών»
Ο υπουργός Άμυνας Ισραέλ Κατς, ο οποίος ανέλαβε καθήκοντα τον Νοέμβριο του 2024, κατήργησε σχεδόν αμέσως τη διοικητική κράτηση για Εβραίους εποίκους, επιτρέποντας την απελευθέρωση όσων κρατούνταν χωρίς απαγγελία κατηγοριών ή δίκη.
Το ίδιο μέτρο, ωστόσο, εξακολουθεί να εφαρμόζεται στους Παλαιστινίους. Σύμφωνα με την ισραηλινή οργάνωση ανθρωπίνων δικαιωμάτων B'Tselem, περισσότεροι από 3.000 Παλαιστίνιοι κρατούνται στη Δυτική Όχθη υπό αυτό το καθεστώς.
Η απόφαση του Κατς προκάλεσε προβληματισμό ακόμη και στις τάξεις του ισραηλινού στρατού, με ανώτατους αξιωματικούς να ζητούν κατ' ιδίαν την επαναφορά του μέτρου λόγω της αυξανόμενης βίας των εποίκων.
Παράλληλα, μετά την 7η Οκτωβρίου, περίπου 5.500 έποικοι κλήθηκαν ως έφεδροι και εντάχθηκαν σε μονάδες περιφερειακής άμυνας, καθιστώντας ολοένα πιο δυσδιάκριτα τα όρια μεταξύ εποίκων και στρατιωτών.
Η διεθνής απομόνωση και η δύσκολα αναστρέψιμη προσάρτηση
Η πολιτική των εποικισμών έχει εξελιχθεί σε βασικό παράγοντα της αυξανόμενης διεθνούς απομόνωσης του Ισραήλ.
Παραδοσιακοί σύμμαχοι, όπως η Βρετανία, η Γαλλία και ο Καναδάς, έχουν ανακοινώσει σχέδια επιβολής κυρώσεων στους ισραηλινούς εποικισμούς, ενώ ο Βρετανός υπουργός Εξωτερικών έχει καταγγείλει ότι «τρομοκράτες έποικοι» διαπράττουν «εθνοκάθαρση» εις βάρος των Παλαιστινίων.
Παράλληλα, οι σχέσεις του Νετανιάχου με τις ΗΠΑ έχουν επιβαρυνθεί, κυρίως λόγω των πολέμων με το Ιράν και στη Γάζα. Ο Ντόναλντ Τραμπ, πάντως, εξέφρασε τελικά τη στήριξή του στον Ισραηλινό πρωθυπουργό λίγο πριν από τις εκλογές, παρότι έχει δηλώσει ότι το Ισραήλ δεν θα προσαρτήσει τη Δυτική Όχθη.
Την Κυριακή, ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο ζήτησε, πάντως, αυστηρή αντιμετώπιση των επιθέσεων εποίκων, μετά τον ξυλοδαρμό μιας Αμερικανίδας φωτορεπόρτερ από μασκοφόρους εποίκους.
Στο εσωτερικό του Ισραήλ, ωστόσο, η Δυτική Όχθη δεν αποτελεί βασικό προεκλογικό ζήτημα. Δημοσκόπηση του Ιουλίου 2024 έδειξε ότι το 42% των Εβραίων Ισραηλινών υποστήριζε την προσάρτησή της χωρίς ίσα δικαιώματα για τους Παλαιστινίους, ενώ μόλις το 21% τασσόταν υπέρ της λύσης των δύο κρατών.
Με τη διεθνή υποστήριξη προς την παλαιστινιακή κρατική υπόσταση να διευρύνεται, η πραγματικότητα στη Δυτική Όχθη κινείται προς την αντίθετη κατεύθυνση.
Αυτό που επί χρόνια εξελισσόταν ως σταδιακή, άτυπη προσάρτηση έχει πλέον μετατραπεί σε ανοιχτή πολιτική εδραίωσης του ισραηλινού ελέγχου.
Και οι εποικισμοί που έχουν εγκριθεί, οι θεσμικές αλλαγές και οι κρατικές πολιτικές που τους στηρίζουν αναμένεται να επιβιώσουν πολύ περισσότερο από τη σημερινή κυβέρνηση.
